#COMMENT#Ok. Page numbers look good. Total:220 First:2 Last:222# #COMMENT#Ok. Footnotes have been marked away.# #COMMENT#Ok. Verse Blocks Done. TotalBooks:2 TotalChapters:46# || RI MOLAJ TANAJ RICHIN || || RI VUJ RICHIN RI MORMON || || RI NABEY VUJ RICHIN RI NEFI || || RI LOK'OLEJ RUSAMAJ Y RI RAJAVARISANEN || || Re vuj re' nutzijoj ri quic'aslen ri Le'i, ri Saria ri rixjayil, y ri caji' ruc'ajol. Nitiquir c'a el riq'uin ri nimalaxel, c'a riq'uin ri ruq'uisibel chak'laxel, rije' quibini'an Laman, Lemuel, Sam, y Nefi. Ri Le'i nuya' lok'olej rutzijol chique ri vinaki' chirij ri itzel yequibanala'. Roma c'ari ; rije' nica jo' niquicamisa j. Roma c'ari ; ri A jaf nubij chire chi tel el chupan ri ruvach'ulef Jerusalem. Nibiyin quiq'uin ri ruchinamit oxi' k'ij chupan ri tolan ruvach'ulef. Ri Nefi quiq'uin ri runimal yetzolin pa ri tinamit Jerusalem richin ne'quic'ama' pe ri retal quibanobal ri e aj Judä. Jari' tok niquitij pokonal. C'a c'ari ; yec'ule' quiq'uin ri rumi'al ri Ismael. Yequic'ua j el ri quichinamit c'a pa ri tolan ruvach'ulef. Niquitij pokonal y c'ayeval chupan ri tolan ruvach'ulef. Nutzijoj ri acuchi yebiyin vi. Ye'apon chuchi' ri nimalej ya'. Niquiya' rubi' ri c'ojlibel ri' Janila Nivachin. Ri runimal ri Nefi niquipaba' qui' chuvech. Rija' nusech quina'oj y nuben jun nimalej jucu'. Niquic'ovisaj c'a ri nimalej ya' y ye'apon chupan ri ruvach'ulef sujun can. Ronojel re' xa ri tz'ibatajinek can roma ri Nefi. Pa jun chic ch'abel, yin Neffi xintz'ibaj can re'. || || TANAJ 1 || || Ri Le'i yerutz'et jun boraj k'ak' y ri vuj richin lok'olej rutzijol. Nuya' lok'olei rutzijol chirij ri xtuc'ulvachij ri Jerusalem y nubij chi ri Mesias xtoka' pe. Ri e ai Judä nicajo' niquicamisaj. || #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,1# Yin Neffi xinalex pe quiq'uin utzilej ri nte' nata'. Queri' c'a ri nata' xirutijoj che ri retamabal rija'. Pa nuc'aslen yin, e nutz'eton e q'uiy c'ayeval. Man riq'uin vi ri', ri Ajaf janila in ru turusan jutakel. Kitzij c'a chi yin vetaman q'uiy chirij ri utzil y ri evan etamabel richin ri Dios. Rorna c'ari' nintz'ibaj can ri nic'ulvachitej pa ri nuc'aslen yin. || turusan jutakel. Kitzij c'a chi yin vetaman q'uiy chirij ri utzil y ri evan etamabel richin ri Dios. Rorna c'ari' nintz'ibaj can ri nic'ulvachitej pa ri nuc'aslen yin. || #0,0,2# Nintz'ibaj c'a pa ri ruch'abel ri nata'. Ri ch'abel ri' ruc'uan ri etamanic quichin ri e aj Judä y chuka' ri quich'abel ri e aj Egipto. #0,0,3# Yin vetaman c'a chi can 1 || 1 NEFI 1 || || kitzij vi ri nintz'ibaj. Nintz'ibaj c'a riq'uin ri nuk'a' yin. Nintz'ibaj c'a junan riq'uin ri vetaman yin. || #0,0,4# Ri nata' yin xaxe pa Jerusalem ruk'axan ruc'aslen rija'. Xc'ulvachitej c'a chi jun achin rubini'an Sedecias, ja rija' ri tata'al richin ri tinamit Judä. Pa ri nabey juna' tok rija' xoc tata'al richin ri tinamit ri', jari' tok xe'apon janila e ya'ol lok'olej rutzijol Chiri'. Rfije' xquibij can chique ri vinaki' chi titzolin pe quic'u'x o can xtivulatej vi ri nimalej tinamit Jerusalem. #0,0,5# C'a c'ari' ri nata' Le'i xel el y xch'o ak'anij riq'uin ri Ajaf. Chiri' c'a, rija' xch'o ak'anij riq'uin ronojel ri ränima pa quivi' ri ruvinak. #0,0,6# Xc'ulvachitej c'a chi tok xch'o ak'anij riq'uin ri Ajaf, xkaka pe jun boraj k'ak' y xpa'e' chuvech rija' pa ruvi' jun abej. Jari' tok rija' xutz'et y xrac'axaj e q'uiy. C'a c'ari', janila xyiquiyo' y xbaybot roma ri xutz'et y ri xrac'axaj. #0,0,7# C'a c'ari', xtzolin chic chirachoch pa Jerusalem. Chfiri' c'a xtzak pa ruch'at roma ri ruchuk'a' ri Uxlabel y ri achique xutz'et. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,8# Tok rija' queri' rubanon, xuc'uex c'a el chupan jun tz'etonic. Xutz'et c'a chi ri caj xjakatej y xunojij chi xutz'et ri Dios tz'uyul pa ri lok'olej ruc'ojlibal. Ri Dios quisutin rij janila takonaxela'. Rfije' xebixan c'a y xquiya' ruk'ij rija'. || c'a y xquiya' ruk'ij rija'. || #0,0,9# Ja c'ari' tok xutz'et chi c'o jun xel pe pa ri caj. Rija' janila nitzu'un chuvech ri k'ij pa nic'aj k'ij. #0,0,10# Chuka' xerutz'et cablajuj chic ri xcokaj pe rija'. Rije' janila yetzu'un chiquivech ri tak ch'umila' ri e c'o chicaj. #0,0,11# Xekaka pe y xebiyin chuvech re ruvach'ulef. Ri nabiyel pe xoka' y xpa'e' chuvech ri nata'. C'a c'ari' xuya' jun vuj chire y xubij chi tusiq'uij ruvech. #0,0,12# Xc'ulvachitej c'a chi tok xusiq'uij ruvech ri vuj ri', rija' xnoj riq'uin ri Ruxlabal ri Ajaf. #0,0,13# Xusiq'uij c'a ruvech, y quere' xubij: Jo'oc avech rat Jerusalem. Yin e nutz'eton can ri itzel tak abanobal. Ri nata' xutz'et Chuka' chi ri Jerusalem y ri e c'o Chiri' xquevulatej can. E q'uiy xquecamisex roma ri tzaq'uibel y e q'uiy xquechapatej el y xquec'uex c'a el pa Babilonia. Ri nata' xutz'et c'a q'uiy chirij ri Jerusalem. #0,0,14# Xc'ulvachitej c'a chi ri nata' xerutz'et chuvech ri vuj ri' e q'uiy nimalej y meyel tak banobel. Jari' tok rija' quere' xubij chire ri Ajaf: Yalan nima'k y meyel ri asamaj, O Rat Ajaf Ronojel Tiquirel. Ri lok'olej ac'ojlibal c'o nej chicaj. Ri avuchuk'a', y ri avutzil, y ri ajoyovabal e c'o pa quivi' conojel ri vinaki' ri e c'o chuvech re ruvach'ulef. Rat can at joyovanel #COMMENT#PAGE NUMBER 2# || 1 NEFI 2 || || chiquivech re vinaki' re' ronojel ri xinbij chave. Roma c'ari' nicajo' yatquicamisaj. || || 2. C'a c'ari' tok ri A jaf pa jun achic' xubij chire ri nata' chi tuc'uaj c'a el ri ruchinamit y tibe c'a chupan ri tolan ruvach'ulef. || || 3. C'a c'ari', rija' xunimaj rutzij ri Dios y xuben achi'el xubij ri Ajaf chire. || || 4. jari' tok rija' xbe c'a pa ri tolan ruvach'ulef. Xaxe xeruc'uaj el ri ruchinamit, y ri tak quimo'c, y ri c'atzinel chique. Chiri' c'a, xeruya' can ri rachoch y ri rulef richinan. Chuka' xeruya' can ruk'ana puak, y rusaka puak, y rubeyomal. C'a c'ari', xbe c'a pa ri tolan ruvach'ulef. || || 5. Xapon c'a ka pa ri ruc'ulba't ri c'o chunakaj ruchi' ri Nimalej Qulek Ya'. Xbiyaj c'a pa ruc'ulba't ri tolan ruvach'ulef chunakaj ri Nimalej Qulek Ya'. Xbiyaj c'a chupan ri tolan ruvach'ulef riq'uin ri ruchinamit. E c'o chupan ri ruchinamit rija' ri nte' Saria, y ri nunimal ri quibini'an Laman, Lemuel, y Sam. || || 6. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri nata' biyajinek chic oxi' k'ij pa ri tolan ruvach'ulef, xuben rumo'c pa jun li'an ruvach'ulef chunakaj jun raken ya'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 3# || 7. C'a c'ari', xunuc' jun xuculibel riq'uin abej y xuben jun sujubel chire ri Ajaf. Chuka' xumatioxij chire ri Ajaf, ri ka Dlos. || #COMMENT#PAGE NUMBER 4# || 8. Xc'ulvachitej c'a chi ri Le'i xuya' rubi' Laman chire ri raken ya'. Ri raken ya' ri' niq'uis chupan ri Nimalej Quiek Ya'. Ri li'an ruvach'ulef c'o pa ri c'ulba't chunakaj acuchi xtibeq'uis vi ri raken ya'. || || 9. Ri nata' xutz'et c'a chi ri raken ya' niq'uis chupan ri Nimalej Qulek Ya'. )a c'ari' tok xch'o riq'uin ri Laman ri ruc'ajol, y quere' xubij chire: )a ta c'a yatoc achi'el re raken ya' re', y yatocyaj ta benek ruvech chupan ri ralaxibal ri chojmilal. || || 10. Chuka' chire ri Lemuel xubij quere': )a ta c'a yatoc achi'el re li'an ruvach'ulef re', richin chi at cof ta, y man ta yasilon, richin queri' can ye'atakej vi ri rupixa' ri Ajaf. || || 11. Queri' xubij c'a chique rije', roma c'a ri Larnan y ri Lemuel janila rucovil ri cänima. )anila xexebeloj chirij ri quitata' roma rija' xerutz'etela' tak tz'etonic. Rija' xerelesaj c'a el pa jerusalem. Rorna c'ari', rije' xequiya' can ri quik'ana puak, ri quisaka puak, y ri quibeyomal, y ri culef quichinan. Xquibij c'a chi xquecom na pa ri tolan ruvach'ulef, y conojel re' xa roma xquinojij chi ch'ujirinek chic ri runa'oj ri quitata'. || || 12. Quere' c'a ri Larnan y ri Lemuel xexebeloj chirij ri quitata', y je rije' ri nimalaxela'. Que c'are' xexebeloj roma xa man quetaman ta c'a ri rubanobal ri Dios ri tz'ucuyon quichin. || || 1 NEFI 2 || || vi. Roma c'ari', man xtaya' ta k'ij chi xquesach ri xcatquitzekelbej. || #0,0,15# Queri' c'a xe'rubila' ri nata' tok xuya' ruk'ij ri ru Dios. Can xquicot vi ri ränima. Chuka' xnoj ruc'u'x roma ri xutz'et. Ja c'ari' ri xuc'ut can ri Ajaf chuvech. #0,0,16# Vacami c'a, yin Nefi man nintz'ibaj ta ronojel ri xutz'ibaj can ri nata'. Rfija' e rutz'iban can q'uiy chique ri xerutz'et pa tz'etonic y pa achic'. E rutz'iban can chuka' q'uiy chique ri lok'olej rutzijol ri xuya' rija' y ri achique xubij chique ri ralc'ual. Ronojel c'are', man xtintz'ibaj ta c'a yin. #0,0,17# Xa xtintz'ibaj c'a ri xinbanala' pa ri nuc'aslen yin. Vacami c'a, nintz'ibaj xa juba' chire ri xutz'ibaj ri nata'. Ri' nintz'ibaj c'a chuvech ri xaxilej tak ch'ich' ri xinben riq'uin ri nuk'a' yin. C'a c'ari', tok xtintz'ibaj c'a chic juba' chire ri xutz'ibaj ri nata', jari' tok xtintz'ibaj can ri nuc'aslen yin. #0,0,18# Roma c'ari', ninvajo' chi nivetamaj chi ri Ajaf xeruc'ut e q'uiy meyel tak c'ulvachitajic chuvech ri nata' Le'i chirij ri ruvulalen ri Jerusalem. Jari' tok rija' xbe c'a chiquicojol ri vinaki' y xuchop ruya'ic lok'olej rutzijol. Xeruk'alajirisaj c'a chiquivech ri xerutz'et can y ri xerac'axaj. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,19# Xc'ulvachitej c'a chi ri e aj Judä xetzi'en chirij rija' roma ri achique xujiquiba' chiquivech. Rija' xtzijon c'a chiquij ri quetzelal y ri itzel quibanobal. Xjiquiban chuka' chiquij ri xerutz'et, y ri xerac'axaj, y chuka' ri xerusiq'uij chupan ri jun vuj. Xubij c'a chi ronojel ri' xa jebel niquik'alajirisaj chi can xtipe vi jun Mesias y chi xtiyatej ri quicolotajic ri vinaki' ri e c'o chuvach'ulef. || ri achique xujiquiba' chiquivech. Rija' xtzijon c'a chiquij ri quetzelal y ri itzel quibanobal. Xjiquiban chuka' chiquij ri xerutz'et, y ri xerac'axaj, y chuka' ri xerusiq'uij chupan ri jun vuj. Xubij c'a chi ronojel ri' xa jebel niquik'alajirisaj chi can xtipe vi jun Mesias y chi xtiyatej ri quicolotajic ri vinaki' ri e c'o chuvach'ulef. || #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,20# C'a c'ari', tok ri e aj Judä xcac'axaj ri', can xe'oyover vi riq'uin. Que c'a chuka' ri', xquibanala' can chique ri e ya'ol lok'olej rutzijol ojer. Xequixovala' el, y xequic'akala' che abej, y xequicamisala'. Querfi' c'a chuka' rije' xquitij quik'ij richin niquicamisaj ri nata'. Man riq'uin vi ri', yin Neffi xtinc'ut chuvech rix chi ri Ajaf nujoyovaj quivech conojel ri e rucha'on, roma cukul c'a can quic'u'x. Rfija' yeruto' c'a richin chi niquicol qui' pa quik'a' ri vinaki'. Riq'uin ri ruchinamit, ri Le'i nibe el c'a pa ri tolan ruvach'ulef ri c'o chuchi' ri Nimalej Quiek Ya'. Ri nabey tak ruc'ajol, Laman y Lemuel, yexebeloj ka chirij. Ri Nefi y ri Sam niquinimaj ri ruch'abel ri Le'i. Ri Ajaf nuya' sujunic chire ri Nefi. || TANAJ 2 || || Riq'uin ri ruchinamit, ri Le'i nibe el c'a pa ri tolan ruvach'ulef ri c'o chuchi' ri Nimalej Quiek Ya'. Ri nabey tak ruc'ajol, Laman y Lemuel, yexebeloj ka chirij. Ri Nefi y ri Sam niquinimaj ri ruch'abel ri Le'i. Ri Ajaf nuya' sujunic chire ri Nefi. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf xch'o riq'uin ri nata' pa jun achic', y quere' xubij: Nim ruva ak'ij rat Le'i roma ri abanon can. Rat xe'ak'alajirisaj chi utzil || || 3 || || 1 NEFI 3 || || 13. Chuka' man xquinimaj ta chi ri nimalej tinamit Jerusalem xtivulatej c'a achi'el xquibila' ri e ya'ol lok'olej rutzijol. Rije' e junan c'a juba' quiq'uin ri e aj Judä ri e c'o pa Jerusalem, ri xcajo' xquicamisaj ri nata'. || || 14. Xc'ulvachitej c'a chi ri nata', nojinek riq'uin ri Uxlabel, xch'o quiq'uin rije' riq'uin ronojel ri ruchuk'a', chiri' pa ri li'an ruvach'ulef rubini'an Lemuel. Rfije' xec'arac'ot c'a chuvech. Rija' xusech c'a quina'oj, y rije' xquixibij qui' richin chi man xetzijon ta chic chirij. Roma c'ari', xquiben ri achique xubij c'a chique. || || 15. Ri nata', chupan jun mo'c xc'oje' vi. || || 16. Yin Neffi can c'a in c'ajol na. Man riq'uin vi ri', nim nupalen y can xinrayij vi xinvetamaj ri evan etamabel richin ri Dios. Rorna c'ari', yin can xich'o vi ak'anij riq'uin ri Ajaf. C'a c'ari' rija' xpe viq'uin y xuch'uch'ujirisaj ri vänima richin chi xinnimaj ronojel ri xubij can ri nata'. Rorna c'ari', man xinpaba' ta vi' chuvech ri nata' achi'el xquibanala' ri nunimal. || || 17. Xich'o c'a riq'uin ri Sam, y xinbij chire ri xuk'alajirisaj ri Ajaf chinuvech yin roma ri Lok'olej Ruxlabal. C'a c'ari', rija' xunimaj ri xinbij chire. || || 18. Man riq'uin vi ri', ri Laman y ri Lemuel man xequinimaj ta ri nuch'abel. Yfin xibison c'a roma rucovil ri cänima rije'. || || Roma c'ari', can xich'o vi ak'anij chire ri Ajaf coma rije'. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 1# #0,0,19# Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf xch'o pe chuve, y quere' xubij: Nim ruva ak'ij rat Nefi roma nim ri acukubabel c'u'x. Rat c'a in acanon riq'uin ruch'uch'ujil ri avänima. #0,0,20# Vi xque'itakej c'a ri nupixa', xquixq'uiyer c'a, y xquixc'uex chupan jun ruvach'ulef sujun can. Ri ruvach'ulef ri' nuchojmirisan c'a can ivichin rix. Ja ruvach'ulef ri' janila jebel chiquivech conojel chic ruvach'ulef. #0,0,21# Vi ri animal niquipaba' c'a qui' chavech rat, jari' tok rije' can xque'elesex vi el chuvech ri Ajaf. #0,0,22# Vi ye'atakej nupixa', rat xcatoc jun uc'uey bey y jun tijonel pa quivi' ri animal. #0,0,23# Kitzij c'a, pa ri k'ij tok xtiquipaba' qui' chinuvech, yin can xquenvetzelaj vi riq'uin jun pokon etzelanic. Vi ri avija'tzul rat man xtiquipaba' ta qui' chinuvech yin, ri animal manek c'a xtic'oje' cuchuk'a' pa quivi'. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,24# Vi ri avija'tzul xtiquipaba' c'a qui' chinuvech, ri animal xquequinakala' rije'. Quere' c'a xtiban chique richin queri' xquinquinataj. Ri ruc'ajol ri Le'i yetzolin c'a pa /erusalem chuc'amic pe ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. Ri Laban man nujech ta pe chique rije' ri xaxilej tak c'ako ch'ich'. /un takonaxel yeruch'olij ri Laman y ri Lernuel. || TANAJ 3 || || Ri ruc'ajol ri Le'i yetzolin c'a pa /erusalem chuc'amic pe ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. Ri Laban man nujech ta pe chique rije' ri xaxilej tak c'ako ch'ich'. /un takonaxel yeruch'olij ri Laman y ri Lernuel. || #COMMENT#PAGE NUMBER 5# || 1 NEFI 3 || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi tok in ch'ovinek chic riq'uin ri Ajaf, xitzolin pa rumo'c ri nata'. || || 2. Xc'ulvachitej c'a chi rija' xch'o viq'uin, y quere' xubij chuve: Yin xinben jun achic'. Chiri' c'a ri Ajaf xubij chuve chi rat y ri animal c'o chi yixtzolin pa Jerusalem. || || 3. Chiri' c'a riq'uin ri Laban, c'o ri retal quibanobal ri e aj Judä, y chuka' ri retal quibi' ri avati't amama' e k'axinek el. Ronojel c'are' tz'ibatel can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. || || 4. Roma c'ari', ri Ajaf rubin pe chuve chi rat quiq'uin ri animal c'o chi yixbe chirachoch ri Laban. Chiri' c'a xtibevila' ri retal banobel, y xtibec'ama' pe vave' pa tolan ruvach'ulef. || || 5. Vacami c'a, ri animal yexebeloj y niquibij chi c'ayef rubanic ri xinbij chique. Vave' c'a xa man ja ta yin ri yibin chique. Xa can ja vi re' jun rupixa' ri Ajaf. || || 6. Roma c'ari', cabiyin c'a nuc'ajol y ri Ajaf xcaruturusaj roma c'a rat man yaxebeloj ta. || || 7. Xc'ulvachitej c'a chi yin xinbij chire ri nata': Xquibe c'a y xtinben ronojel ri rubin can ri Ajaf chuve. Rorna vetaman c'a chi manjun pixa' nuya' ta ri Ajaf chique ri vinaki', vi man ta nuchojmirisaj c'a ri bey chiquivech, richin chi xtiquiben ri achique rubin can chique. || || 8. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri nata' xerac'axaj re ch'abel re' || #COMMENT#PAGE NUMBER 6# || janila xquicot. Chiri' c'a rija' retaman chi ri Ajaf in ruturusan can. || || 9. C'a c'ari', yin Nefi, quiq'uin ri nunimal, xekac'uaj el kamo'c. Que c'ari', xkachop binen pa tolan ruvach'ulef richin yojapon pa ri ruvach'ulef Jerusalem. || || 10. Xc'ulvachitej c'a chi tok oj apovinek chic pa ri ruvach'ulef Jerusalem xojtzijon ka chikavech. || || 11. Xkak'ijula' achique chike ri nibe chirachoch ri Laban. Ja ri Laman c'uluman richin nibe. C'a c'ari', rija' xbe chirachoch ri Laban y xch'o riq'uin tok tz'uyul Chiri' pa rachoch. || || 12. Xuc'utuj c'a chire ri Laban chi tuya' chire ri retal banobel ri tz'ibatel can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. Ja c'ari' ri acuchi tz'iban vi ri retal quibi' ri ija'tzul k'axinek can richin ri nata'. || || 13. Jari' tok ri Laban xoyover riq'uin, y can xrelesaj el riq'uin rija'. Man xrajo' ta c'a xuya' ri retal banobel chire. Roma c'ari' tok quere' xubij chire ri Laman: Ja rat at jun elek'om y yin xcatincamisaj. || || 14. Chiri' c'a ri Larnan xanimej el chuvech y xorubij chike ronojel ri xuben ri Laban. C'a c'ari', janila xojbison. Ri nunimal juba' man xetzolin riq'uin ri nata' pa ri tolan ruvach'ulef. || || 15. Jari' tok xinbij chique: Can jic vi chi q'ues ri Ajaf, y chuka' can jic vi chi oj q'ues || || 1 NEFI 3 || || roj. Que c'a chuka' ri', can jic vi chi man xkojtzolin ta riq'uin ri katata' pa ri tolan ruvach'ulef vi man kac'uan ta el ri achique rubin can ri Ajaf chike. || || 16. Roma c'ari', quekatakej c'a chi utzil ri rupixa' ri Ajaf. )o' c'a pa ri ulef ri xrichinaj ri katata'. Chlri' c'a e ruya'on can rija' ri k'ana puek, y ri saka puek, y conojel ruvech beyomel. Rija' queri' c'a rubanon can richin xerutakej ri rupixa' ri Dlos. || || 17. Roma c'a rija' can retaman vi chi xtivulatej ri Jerusalem roma ri itzel xequibanala' ri vinaki'. || || 18. Rije' xequixutuj c'a ri quich'abel ri e ya'ol lok'olej rutzijol. Rorna c'ari', ri Ajaf can xubij vi chire ri nata' chi tel el pa ri tinamit. Vi man ta queri' xuben, xa xcom ta c'a rija' chuka'. Romari' tok c'o chi xanimej el chupan ri ruvach'ulef. || || 19. Can utz vi c'a chuvech ri Dios chi ne'kac'ama' pe ri retal banobel ri'. Riq'uin c'ari' c'o banel richin yekatijoj ri kalc'ual chire ri quich'abel ri kate' katata'. || || 20. Que c'a chuka' ri', c'o banel richin quekatijoj ri kalc'ual chique ri ch'abel xequibij can conojel ri e ya'ol lok'olej rutzijol. Ri ch'abel ri', e rujachon ri Dios chique rije' roma ri Ruxlabal y ri ruchuk'a' rija', pa rutiquiribel pe ri ruvach'ulef, c'a pa re k'ij re'. || || 21. Xc'ulvachitej c'a chi || || queri' xitzijon quiq'uin ri nunimal. Que c'ari', xenyuk' c'a richin chi xequitakej chi utzil ri rupixa' ri Dios. || || 22. C'a c'ari', xojbe ka pa ri kulef kichinan. Chiri' c'a xekamol can ri kak'ana puak, y ri kasaka puak, y chuka' ri kabeyomal. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 2# #0,0,23# Tok xekamol conojel re', xojbe c'a chic ak'anij chirachoch ri Laban. #0,0,24# Xc'ulvachitej c'a chi xojbe riq'uin ri Laban. C'a c'ari', xkac'utuj chire chi tuya' chike ri retal banobel ri e tz'iban can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. Pa ruq'uexel, roj xkasuj chire conojel ri kak'ana puak, y ri kasaka puak, y ri kabeyomal. #0,0,25# Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Laban xutz'et chi can janila kabeyomal, rija' xa xumunij c'a. )ari' tok xojrelesaj el, y xerutek el ri rusamajela' chikij chikacamisaxic. Queri' c'a rija' xtiquir xrelek'aj can ri kabeyomal. #0,0,26# Xc'ulvachitej c'a chi roj xojanimej chiquivech ri rusamajela' ri Laban. C'o c'a chi xekaya' can ri kabeyomal y xec'oje' c'a can pa ri ruk'a' ri Laban. #0,0,27# Xc'ulvachitej c'a chi xojanimej el pa ri tolan ruvach'ulef y xkevaj ki' chupan jun jul richin jun abej. Ri rusamajela' ri Laban man xojquik'i' ta c'a. #0,0,28# Xc'ulvachitej c'a chi xoyover ri Laman viq'uin yin, y chuka' riq'uin ri nata'. Chuka' || 1 NEFI 4 || || xoyover ri Lemuel roma c'a rija' xuya' ruk'ij ri ruch'abel ri Laman. Chiri' c'a ri Larnan y ri Lemuel can cof vi xech'o kiq'uin roj ri oj quichak'. Ja c'ari' xojquich'ey riq'uin jun xic'ay. || #0,0,29# Xc'ulvachitej c'a chi tok yetajin chikach'eyic riq'uin jun xic'ay, jari' tok xpe jun rutakonaxel ri Ajaf y xpa'e' chiquivech. Rija' xch'o quiq'uin y xubij quere': zAchique roma tok nich'ey ri ichak' riq'uin jun xic'ay? z La man ivetaman ta cami chi ri Ajaf rucha'on rija' richin nuc'uaj ibey rix? Queri' c'a xbanatej chive roma ri itzel ri xibanala'. Vacami c'a, c'o chi yixbe chic jun bey )erusalem. Chfiri' c'a ri Ajaf xtiberujacha' ri Laban pan ik'a'. #0,0,30# Tok ri takonaxel ch'ovinek chic kiq'uin, rija' xel c'a el. 31. Tok benek chic el ri takonaxel, ri Laman y ri Lemuel xexebeloj chic y quere' xquibij: zAchique c'a banel tok ri Ajaf xtitiquir xtujech ri Laban pa kak'a' roj? Ri Laban ri' can jun nimalej achin. C'o pa quivi' cavinek lajuj achi'a'. Rorna c'ari', rija' nitiquir yerucamisaj cavinek lajuj achi'a'. zY c'a ta man oc chuka' roj? #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,31# . Tok benek chic el ri takonaxel, ri Laman y ri Lemuel xexebeloj chic y quere' xquibij: zAchique c'a banel tok ri Ajaf xtitiquir xtujech ri Laban pa kak'a' roj? Ri Laban ri' can jun nimalej achin. C'o pa quivi' cavinek lajuj achi'a'. Rorna c'ari', rija' nitiquir yerucamisaj cavinek lajuj achi'a'. zY c'a ta man oc chuka' roj? Ri Nefi yeruchop ri xaxilej tak ch'ich' roma ri novinek runa'oj. Ri Lcban nicamisex riq'uin ri rutzaq'uibal rija'. Ri Zoram yerachibilaj el ri Nefi y ri runimal chupan ri tolan ruvach'ulef. || TANAJ 4 || || Ri Nefi yeruchop ri xaxilej tak ch'ich' roma ri novinek runa'oj. Ri Lcban nicamisex riq'uin ri rutzaq'uibal rija'. Ri Zoram yerachibilaj el ri Nefi y ri runimal chupan ri tolan ruvach'ulef. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi xich'o quiq'uin ri nunimal y quere' xinbij chique: Jo' c'a chic jun bey pa )erusalem. Tikacukuba' c'a kac'u'x richin yekatakej ri rupixa' ri Dios. Roma c'a, can nimalej vi ri ruchuk'a' rija' chuvech chijun ri ruvach'ulef. zAchique c'a roma tok man ta nimalej ri ruchuk'a' chuvech ri Laban quiq'uin ri cavinek lajuj rusamajela'? z0 stape' vi ta e c'o e q'uiy lajujitek vok'o rusamajela' riq'uin? || || 2. Roma c'ari', jo' ak'anij. Kojc'oje' c'a cof achi'el ri Moises. Rfija' xch'o c'a chire ri Nimalej Quiek Ya' y can xuch'er vi ri', quere' y quela'. Jari' tok ri kate' katata' xek'ax pe y xe'el pe pa quik'a' ri e aj Egipto. Ja c'ari', ri oyovanela' richin ri Faraon ri xetzekelben pe quichin xejik' c'a chupan ri Nimalej Qufiek Ya'. || #FOOTNOTE#cc6#3. Vacami c'a, rix ivetaman chi re' xa kitzij. Chuka' ivetaman chi jun takonaxel ch'ovinek iviq'uin. zAchique c'a roma niben ca'i' ic'u'x? Jo' ak'anij. Ri Ajaf nitiquir yojrucol, achi'el c'a xuben quiq'uin ri kate' katata' ojer. Nitiquir chuka' nuyoj ri Laban achi'el xuben chique ri e aj Egipto.# #COMMENT#PAGE NUMBER 7# || 4. Tok quere' xinbij chique, c'a xpe na coyoval. Chuka' xexebeloj c'a chic jun bey. Man riq'uin vi ri', xinquitzekelbej xa c'a tok xojapon chirij ri tz'ak richin ri Jerusalem. || #COMMENT#PAGE NUMBER 8# || 1 NEFI 4 || || 5. Vacami c'a tocok'a' chic. C'a c'ari', yin xinben chi ri nunimal xquevaj qui' chirij ri tz'ak. Tok rije' quevan chic qui', yin Nefi xinoc ekal chupan ri tinamit y xibe apon chirachoch ri Laban. || || 6. Jac'a ri Uxlabel ri uc'uayon nubey, roma yin manjani vetaman achique xtinben. || || 7. Man riq'uin vi ri', xibe c'a. Tok xijel apon chirachoch ri Laban, xintz'et jun achin tzakinek pan ulef pa bey. Rija' k'abarel c'a chic riq'uin k'abarisanel ya'. || || 8. Tok xinapon riq'uin, xinnabej chi ja rija' ri Laban. || || 9. Xintz'et c'a ri rutzaq'uibal y xinvelesaj el pa ruc'ojlibal. Ri ruchapbel can k'ana ch'ich' vi, y yalan utzilej ri rubaniquil. Chuka' xintz'et ri ruxak y ri' can jebel covilej ch'ich'. || || 10. Xc'ulvachitej c'a chi ri Uxlabel xubij chuve chi tincamisaj. Jari' tok yin xinbij pa vänima: Manjun bey nucamisan ta jun achin. C'ari' xq'uis ri vuchuk'a', y man xinvajo' ta xincamisaj. || || 11. C'a c'ari', ri Uxlabel xubij chic chuve: Vacami c'a ri Ajaf rujachon pan ak'a'. Kitzij c'a chi yin vetaman chuka' chi rija' xutij ruk'ij richin yirucamisaj. Chukw man xerutakej ta ri rupixa' ri Ajaf. Chukw rija' xumej can ri kabeyomal. || || 12. Xc'ulvachitej c'a chi ri Uxlabel xubij chic chuve: Taca || || misaj c'a roma ri Ajaf can rujachon vi pan ak'a'. || || 13. Can kitzij vi chi ri Ajaf yerucamisaj ri e itzel, richin chi yec'achoj ri chojmilej tak rurayibal rija'. Yalan utz chi xticamisex c'a xe jun achin, chuvech xqueyojyaj can y xquesachiyaj jun tinamit roma manjun niquinimala'. || || 14. Yin Neffi xinvac'axaj c'a re ch'abel re'. Jari' tok xinnataj achique ri xubij chuve ri Ajaf pa ri tolan ruvach'ulef. Chiri' c'a xubij quere': Vi ri avija'tzul yequitakej c'a ri nupixa' xqueq'uiyer c'a chupan ri ruvach'ulef sujun can. || || 15. Chuka' xinnojij chi rije' man yetiquir ta yequitakej ri rupixa' ri Dios vi manek ri pixa' quiq'uin. Ja pixa' ri' ri xya'ox chire ri Moises. || || 16. Vetaman c'a chuka' chi ri pixa' ri' tz'iban c'a can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. || || 17. Chuka' c'a vetaman chi xaxe romari' tok ri Ajaf rujachon can ri Laban pa nuk'a' yin. Riq'uin c'ari', c'o c'a banel richin xquenc'uaj el ri retal banobel, achi'el c'a ri pixa' ri ruya'on pe chuve. || || 18. Roma c'ari', xinnimaj rutzij ri Uxlabel. Xinchop rusumal ruvi' ri Laban y xintzaq'uij el ri rujolon riq'uin ri rutzaq'uibal rija'. || || 19. Tok nutzaq'uin chic el ri rujolon riq'uin ri rutzaq'uibal || #COMMENT#PAGE NUMBER 9# || 1 NEFI 4 || || rija', jari' tok xinq'uen pe ronojel ri rutziak, y xincusaj yin. Xincusaj chuka' ronojel ri ruto'bal. || || 20. Queri' nubanon chic tok xibe apon pa ri ruyaconbal puek richin ri Laban. Tok xibe c'a apon, xintz'et ri rusamajel ri Laban ri chajiyon ri jakbel richin ri ruyaconbal puek. Xinben c'a ri ruch'abel ri Laban, y xinbij chire chi quirachibilaj apon, c'a chupan ri ruyaconbal puek. || || 21. Rija' xutz'et c'a ri tziek y chuka' ri tzaq'uibel nuximon xe' nupan. Rorna c'ari', xunojij chi ja yin in Laban, ri rajaf. || || 22. Xch'o c'a pe viq'uin chiquij ri nimakul quichin ri e aj Judä. Rfija' retaman c'a chi ri Laban, ri rajaf, xbe quiq'uin rije' chak'a'. || || 23. Y yin xich'o riq'uin achi'el c'a nich'o ri Laban. || || 24. Chuka' c'a, xinbij chire chi c'o chi xtinq'uen el ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich' ri c'o ri tz'ibanic chuvech. C'a c'ari', xtinc'uaj el chique ri vach'alal ri in coyoben chirij ri tz'ak. || || 25. Chuka' xinbij chire chi titzeke' pe chuvij. || || 26. Rija' xtzeke' c'a pe chuvij. Rfija' xunojij c'a chi xich'o chiquij ri vach'alal e c'o chupan ri k'ataj. Chuka' xunojij chi ja yin in Laban, ri achique xincamisaj yan. || || 27. Rija' janila xch'o viq'uin chiquij ri nimakul quichin ri e aj Judä tok xojbe c'a apon qui10 || || q'uin ri nunimal ri e c'o chirij ri tz'ak. || || 28. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri nunimal xinquitz'et, xquinojij chi ja ri Laban ri petenek. Chuka' xquinojij rije' chi ri Laban xirucamisaj yin y xrajo' xerucamisaj ta rije' chuka'. Romari' tok ri Laman can xuxibij ri', y chuka' queri' ri Lemuel y ri Sam. Jari' tok xe'animej chinuvech. || || 29. Xc'ulvachitej c'a chi xenvoyoj y rije' xincac'axaj. Roma c'ari', xquitanaba' caninen chinuvech. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 3# #0,0,30# C'a c'ari', tok ri rusamajel ri Laban xerutz'et ri nunimal, xa xc'arac'ot c'a rija'. Juba' man xanimej chinuvech richin nitzolin pa ri tinamit Jerusalem. #0,0,31# Yin Nefi can nim vi ri nupalen, y chuka' xinc'ul nim vuchuk'a' riq'uin ri Ajaf. Romari' tok xinchop ri rusamajel ri Laban y xinpaba' richin queri' man xanimej ta chic. #0,0,32# Xc'ulvachitej c'a chi xinjiquiba' chire pa ri rubi' ri Ajaf, y riq'uin ri nuc'aslen yin, chi man ta c'a xtikacamisaj, vi rija' xtunimaj c'a ri nuch'abel. #0,0,33# Xinbij c'a chire chi man tuxibij ri'. Xinsuj c'a chire chi vi nibe kiq'uin roj pa ri tolan ruvach'ulef, chiri' c'a rija' xa xtosk'opix c'a, junan kiq'uin roj. #0,0,34# Quere' c'a chuka' xinbij chire: Ri Ajaf rubin can chike chi nikaben quere'. ZLa man utz ta c'a chi xquekatakej chi || 1 NEFI 5 || || utzil ri rupixa' ri Ajaf? Roma c'ari', vi xcabe pa ri tolan ruvach'ulef riq'uin ri nata', xtic'oje' c'a ri ac'ojlibal kiq'uin roj. || #0,0,35# Ri rubi' ri samajel ri' ja Zoram. Xc'ulvachitej c'a chi rija' xch'uch'u' ränima tok xrac'axaj ri ch'abel ri xinbij chire. Rfija' xujiquiba' chi xtibe c'a riq'uin ri nata' chupan ri tolan ruvach'ulef. Xujiquiba' c'a chuka' chi xtic'oje' can kiq'uin roj benek ruvech. #0,0,36# Roj xkajo' c'a chi rija' c'o kiq'uin. Vi man ta queri' xuben, c'o chi xquinabej ta ri e aj Judä chi xa xojanimej can pa ri tolan ruvach'ulef. C'a ta ri', xquetzeke' c'a el chikij richin chi xkojquicamisaj. #0,0,37# Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Zoram xujiquiba' chi nibe kiq'uin, manek chic xkaxibij ta ki' #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,38# Xc'ulvachitej c'a chi xekac'uaj el ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich' y ri rusamajel ri Laban. Xojbe c'a apon chupan ri tolan ruvach'ulef y xojapon xa c'a acuchi c'o vi ri rumo'c ri katata'. Ri Saria nisujun chirij ri Le'i. Che ca'i' rije' yequicot tok yetzolin pe ri calc'ual. Nutzijoj achique ri tz'ibatel can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. Ri Le'i jun rija'tzul ri /ose y que c'a chuka' re' ri Labao. Ri Le'i nuya' lok'olej rutzijol. || TANAJ 5 || || Ri Saria nisujun chirij ri Le'i. Che ca'i' rije' yequicot tok yetzolin pe ri calc'ual. Nutzijoj achique ri tz'ibatel can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. Ri Le'i jun rija'tzul ri /ose y que c'a chuka' re' ri Labao. Ri Le'i nuya' lok'olej rutzijol. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi xojbe riq'uin ri katata' chupan ri tolan ruvach'ulef. Jari' tok rija' || || xnoj riq'uin quicoten. Ri nte' chuka' can xquicot vi. Rija' janila ok'ovinek c'a chic koma roj. || || 2. Rija' xunojij c'a chi roj xojcom chiri' pa tolan ruvach'ulef. Chuka' xch'olin chirij ri nata'. Xubij chire chi rija' xa jun achin yerutz'etela' tak tz'etonic. Quere' xubij: Vacami c'a rat xa xojavelesaj pe chupan ri kulef kichinan. Xecom ri val y roj chuka' xkojcom vave' pa ri tolan ruvach'ulef. || || 3. ja c'are' ri ruch'abel ri nte' tok xch'olin chirij ri nata'. 4. Xc'ulvachitej c'a chi ri nata' xch'o riq'uin rija' y quere' xubij: Yin vetaman chi nintz'etela' lok'olej tz'etonic. Vi man ta xintz'et ri nubanala' ri Dios, man ta xinvetamaj ri rutzil rija'. Xaxe xic'oje' ta can chiri' pa Jerusalem y chiri' ta xquicom vi quiq'uin ri vach'alal. || || 5. Nuc'ulun c'a vacami jun ruvach'ulef sujun can. Rorna c'ari', janila yiquicot. Vetaman c'a chi ri Ajaf xquerucol ri kalc'ual pa ruk'a' ri Laban, y xqueruq'uem pe chic kiq'uin. || || 6. Queri' c'a, ri nata' xucukuba' ruc'u'x ri nte' Saria koma roj. Ja c'ari' tok xojbiyin ak'anij chupan ri tolan ruvach'ulef, c'a pa ri ruvach'ulef ri Jerusalem, richin chi xebekac'ama' pe ri retal quibanobal ri e aj Judä. || || 7. Tok xojtzolin c'a chic pa ri rumo'c ri nata', can janila vi xequicot rije' y ri nte' man xbison ta chic. || || 1 NEFI 5 || || 8. Rija' xch'o c'a y quere' xubij: Vacami can vetaman vi chi ri Ajaf rubin can chire ri vachijil richin xanimej pe c'a chupan ri tolan ruvach'ulef. Chuka' vetaman chi ri Ajaf xeruchajij ri val y xerucol pa ruk'a' ri Laban. Vetaman c'a chuka' chi ri Ajaf xuya' cuchuk'a' richin chi xquiben ri achique xubij c'a rija' chique. Queri' c'a ri xubij ri nte'. || || 9. Xc'ulvachitej c'a chi janila xequicot y xequiben camelabel sujubel y poron sujubel chire ri Ajaf. Chukw xquimatioxij chire ri Dios richin ri Israel. || || 10. Tok quimatioxin c'a chic chire ri Dios richin ri Israel, jari' tok ri nata' Le'i xeruq'uen pe ri retal banobel ri tz'ibatel can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. C'a c'ari', rija' xeru_nic'oj pa rutiquiribel pe. || || 11. Rija' xutz'et c'a chi e ruc'uan ri vo'o' vuj richin ri Moises. Jari' ri nutzijoj tok xtz'ucutej pe ri ruvach'ulef, y chuka' tok xetz'ucutej pe ri Adän y ri Eva. Jec'a rije' ri nabey kate' katata'. || || 12. Chuka' ruc'uan ri retal quic'aslen ri e aj )udä pa tok rutiquiribel pe, xa c'a tok ri Sedecias xoc ri tata'al richin ri tinamit Judä. || #COMMENT#PAGE NUMBER 10# || 13. E ruc'uan chuka' e q'uiy lok'olej rutzijol ri xequiyala' pe ri e ya'ol lok'olej rutzijol pa rutiquiribel pe, c'a tok ri Sedecias xoc ri rutata'al ri tinamit. E ruc'uan chuka' e q'uiy lok'olej || #COMMENT#PAGE NUMBER 12# || rutzijol ri xeruya' ri Jeremias. 14. Xc'ulvachitej chuka' chi ri nata' Le'i xril chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich' ri retal quibi' ri quija'tzul ri rutata' rija'. Chiri' c'a, xretamaj chi rija' jun rija'tzul ri Jose. Ri Jose ri', ja rija' ri ruc'ajol ri Jacob. Ja rija' ri xc'ayix el pan Egipto. Ja rija' ri xto'ox roma ri Ajaf richin chi rija' xeberilij ri rutata' Jacob, y chuka' ri e c'o pa rachoch. Roma' c'ari', man xecom ta roma ri vayijal. || || 15. Rije' chuka' xe'osk'opix el y xe'elesex el pa ri ruvach'ulef Eglpto roma ri Dios. Ja rija' ri chajiyon quichin. || || 16. Quere' c'a ri nata' Le'i xunabej ri retal quibi' quija'tzul ri rutata'. Chukw ri Laban jun rija'tzul can ri Jose. Rorna c'ari' tok rija' y ri rutata' xequichajij ri retal banobel. || || 17. Vacami c'a, tok ri nata' xerutz'et conojel re', rija' xnoj riq'uin ri Uxlabel. C'a c'ari', xuya' lok'olej rutzijol chirij ri rija'tzul rija'. || || 18. Xubij chi re xaxilej tak c'ako'j ch'ich' re' xquec'uex el chique conojel tinamit, ija'tzul, ch'abel, y vinakul ri can rija'tzul vi rija'. || || 19. Roma' c'ari', manjun bey xquesach ta re xaxilej tak c'ako'j ch'ich' re'. Que c'a chuka' ri', manjun bey xquepusir ta. Ri nata' Le'i xeruya' c'a e q'uiy lok'olej rutzijol chirij ri rija'tzul. || || 20. Xc'ulvachitej c'a chi c'a || || 1 NEFI 6,7 || || pa ri k'ij ri', yin y Chuka' ri nata' xekatakej conojel ri pixa' ri xeruya' can ri Ajaf chike. || || 21. Can xekaq'uen vi pe ri retal banobel achi'el ri Ajaf xubij can chike. Chuka' xekanic'oj y xkanabej chi can e c'atzinel vi, y can nim vi ri quejkalen chikavech roj. Riq'uin c'ari', c'o banel richin yekatijoj ri kalc'ual chique ri rupixa' ri Dfios. || || 22. Roma can jare' ri utzilej runojibal ri Ajaf chi xquekac'uaj el tok xojbiyin chupan ri tolan ruvach'ulef, c'a pa ri ruvach'ulef sujun can. || || TANAJ 6 || || Ri rura yibal ri Nefi. Rija nika' chuvech ri Dios. || || 1. Vacami c'a, yin Neffi man nintz'ibaj ta ri retal quibi' ri quija'tzul ri nata' vave'. Chukw c'a manjun bey apon xtintz'ibaj ta ri' chuvech re xaxilej tak ch'ich' re' ri nintz'ibaj vacami. Tz'iban c'a can chupan ri retal banobel ri xutz'ibaj can ri nata'. Rorna c'ari', yin man nintz'ibaj ta chic vave'. || || 2. Xaxe nic'atzin chuve chi ninbij chi roj oj rija'tzul ri )ose. 3. Man nic'atzin ta c'a chuve chi nintz'ibaj ronojel ri rubanobal ri nata'. Rorna manek banel richin yetz'ibex chuvech re xaxilej tak ch'ich' re'. Jari', xa roma yin ninvajo' chi nic'oje' ri c'ojlibel vave' acuchi yentz'ibaj vi ri rubanobal ri Dios. || || nuiz'ibaj ri || || 4. Can xaxe vi re' ri janila ninvajo'. Ninvajo' c'a chi yenyuk' pe ri achi'a' richin yejel apon riq'uin ri Dios quichin ri Abraham, ri Isaac y ri Jacob, richin chi yecolotej. || || 5. Roma c'ari', man nintz'ibaj ta ri nika' chiquivech ri niquiben ri itzel. Xa nintz'ibaj ri achique nika' chuvech ri Dios y chiquivech ri man niquiben ta ri itzel. || || 6. Roma c'ari', jare' jun pixa' ninya' chique ri vija'tzul: Chi man tiquitz'ibaj c'a chuvech re xaxilej tak ch'ich' re' ri achique manek rejkalen chique ri calc'ual ri achi'a'. || || TANAJ 7 || || Ri ruc'ajol ri Le'i yetak chic jun bey pa /erusalem. Ri Ismael y ri e aj pa rachoch niquik'ijuj richin yebe riq'uin ri Le'i. Niban oyoval riq'uin ri Nefi y nixim riq'uin colo'. Nisolotej riq'uin ri ruchuk'a' ri rucukubabel c'u x. Ri runimal ri cof ri cänima nitz'olin pe quic'u'x. || #COMMENT#PAGE NUMBER 12# || 1. Vacami c'a, ninvajo' chi nivetamaj chi ri nata' Le'i xutanaba' ruya'ic lok'olej rutzijol chirij ri rija'tzul rija'. C'a c'ari', ri Ajaf xpe chic jun bey riq'uin y xtzijon riq'uin. Xubij chire chi man utz ta chi rija' xqueruc'uaj el ri ruchinamit quiyon oc pa ri tolan ruvach'ulef. Xa nic'atzin chi ri ruc'ajol yec'ule' quiq'uin k'opoji'. Queri' c'a, rije' xquetiquir xtiquiq'uiytisaj jun vinakul chire ri Ajaf chiri' pa ri ruvach'ulef sujun can. || #COMMENT#PAGE NUMBER 13# || 1 NEFI 7 || || 2. Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf xubij chire ri nata' chi yin, quiq'uin ri nunimal, c'o chi yojtzolin chic pa ri ruvach'ulef Jerusalem. Chiri' c'a, xquekaq'uem pe pa ri tolan ruvach'ulef ri Ismael y ri ruchinamit rija'. || || 3. C'ari' xc'ulvachitej chi yin Nefi, quiq'uin ri nunimal, xojbe chic jun bey pa tolan ruvach'ulef, c'a pa Jerusalem. || || 4. Xc'ulvachitej c'a chi xojbe ak'anij chirachoch ri Ismael. Ri Ismael can utz vi xojruc'ul. C'ari' roj xekach'abalij ri ruch'abel ri Ajaf chire. || || 5. Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf xuch'uch'ujirisaj ri cänima ri Ismael y ri e aj pa rachoch. Roma c'ari' tok rije' xquichop binen kiq'uin pa ri tolan ruvach'ulef, c'a pa ri rumo'c ri katata'. || || 6. Yojtajin c'a che binen pa tolan ruvach'ulef. Ja c'ari' tok ri Laman y ri Lemuel quiq'uin ca'i' chique ri rumi'al ri Ismael, y ca'i' ruc'ajol, y conojel ri quichinamit rije', xquipaba' qui' chikavech roj. Xquipaba' c'a qui' chikavech yin Neffi, y chuvech ri Sam, Chuka' ri Ismael ri quitata', riq'uin ri rixjayil rija', y ri oxi' chic rumi'al. || || 7. Xc'ulvachitej c'a chi rije' xquipaba' qui' chikavech roma xquirayij xetzolin ta pa ri ruvach'ulef Jerusalem. || || 8. Vacami c'a, yin Nefi xibison roma ri rucovil ri cänima. Rorna c'ari', xich'o quiq'uin ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 14# || Laman y ri Lemuel. Quere' c'a xinbij chique: Vave' c'a rix ix nunimal. zAchique roma can cof vi ri ivänima y can moy vi ri ina'oj? Xa roma c'ari' tok c'o chi yich'o iviq'uin y ninc'ut utzilej banobel chivech, y yin xa in ichak' rix. || || 9. zAchique c'a roma tok rix man iniman ta ri ruch'abel ri Ajaf? || || 10. zAchique c'a roma tok imestan chic chi xitz'et jun takonaxel richin ri Ajaf? || || 11. zAchique cami roma tok e imestan chic ri nimalej tak utzil ri xerubanala' ri Ajaf chike? Rija' xojrucol c'a el pa ruk'a' ri Laban. Chuka' xojruto' richin xkachop ri retal banobel. || || 12. zAchique c'a roma tok imestan chi ri Ajaf nitiquir nuben ronojel chique ri calc'ual ri achi'a', achi'el c'a ri nrajo' rija'? Can que vi ri' nuben quiq'uin rije' vi niquisamajij c'a ri quicukubabel c'u'x riq'uin. Romari', tikanimaj c'a rija' chi utzil. || || 13. Vi nikanimaj rija' chi utzil, roj xtikac'ul c'a ri ruvach'ulef sujun can. Pa ch'aka' chic k'ij apon, rix xtivetamaj chi xtik'ajer ri ruch'abel ri Ajaf chirij ri ruvulatajic ri Jerusalem. Ronojel c'a ri rubin can ri Ajaf chirij ri vulatajic richin ri Jerusalem, can xtibanatej vi. || || 14. Can kitzij vi chi xa juba' chic apon tok ri Ruxlabal ri Ajaf man xtutij ta chic ruk'ij quiq'uin rije'. Rorna can kitzij chi rije' e quixovan chic ri e ya'ol || || 1 NEFI 16 || || lok'olej rutzijol, y quiya'on can ri Jeremias pa che'. Quitijon quik'ij richin niquicamisaj ri nata' yin. Riq'uin c'ari', rije' cokotan el rija' pa ri ruvach'ulef ri'. || || 15. Can kitzij vi ninbij chive chi vi rix yixtzolin chic pa Jerusalem, xquixcom c'a quiq'uin rije'. Vacami c'a vi queri' nivajo', quixtzolin c'a ak'anij pa ri ruvach'ulef ri'. Man riq'uin vi ri', toka' c'a chi'ic'u'x ri ch'abel ri ninbij chive. Vi ta yixbe, xquixcom ta c'a chuka'. Can que vi re' yirusiloj ri Ruxlabal ri Ajaf richin ninbij chive. || || 16. Xc'ulvachitej c'a chi tok yin Nefi xinbij re ch'abel re' chique ri nunimal, rije' xe'oyover c'a viq'uin. C'ari' xinquiyut riq'uin ri quik'a' roma c'a janila xe'oyover. C'ari', xinquixim riq'uin jun colo' y xcajo' xinquicamisaj richin xinquiya' can pa tolan ruvach'ulef, richin queri' xinquitij ta c'a ri e aj pa k'ayis chicopi'. || || 17. Man riq'uin vi ri', xc'ulvachitej c'a chi xich'o ak'anij riq'uin ri Ajaf, y quee' xinbij chire: O Ajaf, roma ri nucukubabel c'u'x aviq'uin, quinacolo' c'a pa quik'a' ri nunimal. Taya' c'a vuchuk'a' richin yitiquir ninrok'och'ij re colo' re' achojiq'uin in ximon vi. || || 18. Xc'ulvachitej c'a tok xinbij re ch'abel re', xequiritej el ri ximibel pa nuk'a' y pa vaken. C'ari', xipa'e' chiquivech ri nunimal y xich'o chic quiq'uin rije'. || || 19. Xc'ulvachitej c'a chi xe'oyover chic jun bey viq'uin y xcajo' chic xinquichop. Vave' c'a jun chique ri rumi'al ri Ismael, riq'uin ri rute', y chuka' jun chique ri ruc'ajol ri Ismael, can xech'o vi quiq'uin ri nunimal. Riq'uin c'ari', xch'uch'ujir ri cänima y xq'uis ri quirayibal richin yinquicamisaj. || || 20. Xc'ulvachitej c'a chi xebison roma ri itzel ri xquiben y xexuque' chinuvech. Chiri' c'a, rije' can xquic'utuj vi chuve chi yencuy c'a roma ri xquiben chuve. || || 21. C'a c'ari', can xencuy vi c'a roma ronojel ri xquiben chuve. Chuka' xenpixabaj chi quech'o c'a ak'anij riq'uin ri Ajaf qui Dios richin chi rija' xquerucuy c'a chuka'. C'a c'ari' rije' xquiben queri'. Tok e ch'ovinek chic ak'anij riq'uin ri Ajaf, xkachop chic el binen c'a acuchi c'o vi ri rumo'c ri katata'. || || 22. Xc'ulvachitej c'a chi yin, quiq'uin ri nunimal, y conojel ri e aj pa rachoch ri Ismael xojapon ka pa ri rumo'c ri nata'. Ja c'ari' tok rije' xquimatioxij chire ri Ajaf qui Dfios. C'a c'ari' xquiben camelabel sujubel y poron sujubel chire. || || TANAJ 16 || || Ri ruc'ajol ri Le'i yec'ule' quiq'uin ri rumi'al ri Ismael. Niquichop chic binen. Niya'ox ri sirisic ch'ich' o ri c'utbel bey. Nicom ri Ismael. || #COMMENT#PAGE NUMBER 15# || 1 NEFI 16 || || 1. Xc'ulvachitej c'a tok in ch'ovinek chic quiq'uin ri nunimal, rije' quere' xquibij chuve: Rat e ak'alajirisan chikavech c'ayef tak na'oj. Roj xa man yojtiquir ta yekacoch'. || || 2. Xc'ulvachitej c'a chi xinbij c'a chique chi can kitzij vi ri xintzijoj. Vetaman c'a chi re tzij re' can c'ayef vi chique ri e itzel. Xinbij c'a chi nuya'on quik'ij ri e choj, y nujiquiban chi can xqueyac vi chupan ri ruq'uisibel k'ij. C'ari' c'a, ri e c'o quimac niquinojij chi xa c'ayef ri kitzij, roma c'a ri kitzij yerusoc rije', c'a pa ri quic'u'x. || || 3. Vacami c'a rix nunimal, vi ta ix choj, man ta chic xquixxebeloj chirij ri kitzij. Man ta chic xtiben queri' vi ta xtivajo' xtinimaj ri kitzij y xquixbiyin ta choj chuvech ri Dios. Vi ta queri' xtiben, man ta xtibij c'a chuve quere': Xa c'ayef ri nabij chike. || || 4. C'a c'ari', yin Neffi xenpixabaj ri nunimal chi quequitakej c'a ri rupixa' ri Ajaf. || || 5. Xc'ulvachitej c'a chi xquich'uch'ujirisaj ri cänima chuvech ri Ajaf. Riq'uin c'ari', xiquicot y xinvoyobej pa vänima chi xquebiyin ta chupan ri chojmilej tak bey. || || 6. Ronojel c'are' xebitej y xebanatej tok ri nata' c'o pa jun mo'c pa ri li'an ruvach'ulef ri xubini'aj Lemuel. || || 7. Xc'ulvachitej c'a chi yin Neffi xic'ule' riq'uin jun chique ri rumi'al ri Ismael. Chuka' ri || || nunimal xec'ule' quiq'uin ri rumi'al ri Ismael. Ri Zoram xc'ule' c'a riq'uin ri nimalaxel rumi'al ri Ismael. || || 8. Que c'ari', ri nata' xerutakej conojel ri rupixa' ri e ruya'on can ri Ajaf chire. Ri Ajaf chuka' janila xiruturusaj yin Nefi. || || 9. Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf xch'o riq'uin ri nata' chak'a'. Jari' tok xubij chire chi tuchapa' binen chic jun bey pa ri tolan ruvach'ulef pa ruca'n k'ij. || || 10. Xc'ulvachitej c'a chi ri nata' xyacatej pa nimak'a'. Xbe pa ruchi' ri rumo'c y xutz'et pa ri ulef jun sirisic c'ako'j ch'ich' can utz rubaniquil. Chupan ri sirisic ch'ich' ri' e c'o ca'i' k'ijubel. Jun chique ri k'ijubel ri' xuc'ut ri bey chikavech acuchi yojbe vi pa ri tolan ruvach'ulef. || || 11. Xc'ulvachitej c'a chi xekamol ronojel ri xquekac'uaj c'a el pa ri tolan ruvach'ulef. Xekamol chuka' ri ch'aka' chic ri e c'atzinel chike ri ruya'on pe ri Ajaf. Chuka' xekamol ronojel ruvech ijatz richin chi yekac'uaj el pa ri tolan ruvach'ulef. || || 12. Xc'ulvachitej c'a chi xekac'uaj el ri kamo'c y xkac'ovisaj ri raken ya' Laman y xojbe pa ri tolan ruvach'ulef. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi xojbiyin caji' k'ij pa ri rajxokon k'ij y ri rajxokon relebal k'ij. C'ari', xkaben chic ri kamo'c y xkaya' ri rubi' ri c'ojlibel ri' Xazer. || #COMMENT#PAGE NUMBER 16# || 1 NEFI 16 || || 14. Xc'ulvachitej c'a chi xekac'uaj el ri kach'ab y ri kac'akbal ch'ab. C'ari', xojbe pa ri tolan ruvach'ulef chiquicamisaxic e aj pa k'ayis chicopi' richin queri' c'o ti'ij niquitij ri kachinamit. Tok kilon c'a chic ri ti'ij quichin ri kachinamit, xojtzolin chic jun bey pa ri tolan ruvach'ulef c'a pa ri c'ojlibel rubini'an Xazer. C'a c'ari' xkachop chic binen y xkachojmij kabey junan riq'uin ri kabanon can. Queri' c'a xojbiyin acuchi c'o vi ri samajibel ulef. Ri ulef ri' c'o chuchi' ri c'ulba't chunakaj ri Nimalej Quiek Ya'. || || 15. Xc'ulvachitej c'a chi xojbiyin q'uiy k'ij. Xekacamisaj c'a chicopi' pa bey richin nikatij. Xekacamisaj c'a quiq'uin ri kach'ab y ri kabej y ri kiquiek'. || || 16. Xkatzekelbej c'a ri bey ri xuc'ut ri sirisic ch'ich' chikavech. Jari' xuc'uan kichin pa ri janila samajibel ulef chupan ri tolan ruvach'ulef. || || 17. Tok xojbiyin chic q'uiy k'ij, xkaben c'a ri kamo'c richin chi yojuxlan jun ca'i' oxi' k'ij y nikil ti'ij quichin ri kachinamit. || || 18. Xc'ulvachitej c'a chi yin Neffi xibe chucanoxic ti'ij. Jari' tok xink'ej ri nuc'akbal ch'ab ri banon riq'uin utzilej ch'ich'. Chfiri' c'a, ri nunimal xe'oyover viq'uin roma xk'aj ri nuc'akbal ch'ab y man xkil ta chic pe ti'ij. || || 19. Ja c'ari' tok xojtzolin quiq'uin ri kachinamit y manek ti'ij kac'uan. Rije' e cosinek || || chic roma ri quibinen, y roma c'ari' tok janila xquitij pokon, roma manek chic ti'ij richin niquitij. || || 20. Xc'ulvachitej c'a chi ri Laman y ri Lemuel y ri ruc'ajol ri Ismael janila xexebeloj roma xquitij pokon y c'ayeval pa ri tolan ruvach'ulef. Ri nata' chuka' xebeloj chirij ri Ajaf ru Dios. Chiri' c'a, conojel janila xebison y janila xexebeloj chirij ri Ajaf. || || 21. Xc'ulvachitej c'a chi yin Nefi in ch'olin coma ri nunimal, roma xk'aj ri nuc'akbal. Ri quic'akbal ch'ab rije' man can ta chic c'o cuchuk'a'. Roma c'ari' tok nim ri c'ayeval xkac'ulvachij y man xojtiquir ta chic nikil ti'ij. || || 22. Xc'ulvachitej c'a chi ri nunimal xquicovirisaj chic ri cänima y janila xexebeloj chic chirij ri Ajaf qui Dios. Rorna c'ari', yin Neffi janila xich'o quiq'uin. || || 23. Xc'ulvachitej c'a chi yin Neffi xinben jun c'akbel ch'ab riq'uin che'. Riq'uin jun chojilej che' xinben chuka' jun nuch'ab. C'a c'ari', xinchop jun nuch'ab riq'uin ri ruc'akbal y chuka' jun viquiek' quiq'uin tak abej. Ja c'ari' tok xinc'utuj quere' chire ri nata': zAcuchi c'a xquibe vi richin xtinvil ti'ij? || || 24. Xc'ulvachitej chi rije' xquich'uch'ujirisaj quic'u'x roma ri xinbij chique. Rorna c'a q'uiy xinbij chique riq'uin ri ruchuk'a' ri vänima. Ja c'ari' tok 17 || || 1 NEFI 16 || || ri nata' xuc'utuj chire ri Ajaf acuchi xquibe vi yin. || || 25. Xc'ulvachitej c'a chi ri ruch'abel ri Ajaf xpe riq'uin ri nata'. Ri Ajaf can xuch'olij vi c'a rija' roma xebeloj chirij ri Ajaf. Roma c'ari', ri nata' janila xbison. || || 26. Xc'utvachitej c'a chi ri ruch'abel ri Ajaf quere' xubij chire: Tatzu' c'a ri sirisic ch'ich' y tatz'eta' c'a ri tz'iban can chuvech. || || 27. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri nata' xutz'et achique ri tz'iban chuvech ri sirisic ch'ich', jari' tok janila xuxibij ri' y xc'arac'ot. Queri' chuka' xquiben ri nunimal y ri ruc'ajol ri Ismael y ri kixjayilal. || || 28. C'a c'ari', yin Nefi xintz'et chi ri k'ijubel ri e c'o chupan ri sirisic ch'ich' xesamej c'a, achi'el ri xkacukuba' kac'u'x chi utzil y xkatakej ri xquic'ut chikavech. || || 29. Chuka' c'o jun c'ac'a' tz'ibanic ri xtz'ibex chuvech y man c'ayef ta ri rutz'etic. Ri tz'ibanic ri' xojrutijoj chique ri rubeyal ri Ajaf. Binakel c'a xjalatej ri tz'ibanic ri' achi'el c'a ri xkacukuba' kac'u'x chi utzil riq'uin. Quere' c'a nikatz'et chi riq'uin achique xa ch'uti'n oc, ri Ajaf nitiquir yeruben nima'k tak banobel. || || 30. Xc'ulvachitej c'a chi yin Neffi xibe ak'anij pa ruvi' jun juyu', achi'el c'a xuk'alajirisaj ri sirisic ch'ich'. || || 31. Chiri' c'a xencamisaj e 18 || || aj pa k'ayis chicopi'. Riq'uin c'ari', xinvil ti'ij quichin ri kachinamit. || || 32. Xc'ulvachitej c'a chi xitzolin pa kamo'c. E nuc'uan c'a ri chicopi' ri xencamisaj. Tok xquitz'et c'a chi vilon ti'ij, can janila vi xequicot. Jari' tok xquich'uch'ujirisaj qui' chuvech ri Ajaf y xquimatioxij chire. || || 33. Xc'ulvachitej c'a chi xkachop chic binen. Xkachojmij chic ri kabey junan riq'uin ri kabanon can pa ri rutiquiribel. Tok xojbiyin chic q'uiy k'ij, xkaben jun bey chic ri kamo'c richin oj c'o can jun ca'i' oxi' k'ij chiri'. || || 34. Xc'ulvachitej c'a chi ri Ismael xcom y xmukutej pa ri c'ojlibel rubini'an Najom. || || 35. C'a c'ari', ri rumi'al ri Ismael janila xe'ok' roma xcom ri quitata'. Chuka' xe'ok' roma ri quic'ayeval pa ri tolan ruvach'ulef. Xexebeloj c'a chirij ri nata' roma rija' xerelesaj pe chupan ri ruvach'ulef Jerusalem, y quere' xquibij: Xcom ri katata'. Roj janila chic oj biyajinek c'a pa ri tolan ruvach'ulef. Kac'ovisan q'uiy ruc'ayeval y vayijal. Chakirinek kachi' y oj cosinek. Riq'uin c'a ronojel re pokonal re', xkojcom c'a pa ri tolan ruvach'ulef roma ri vayijal. || || 36. Can que vi ri' xexebeloj chirij ri nata' y chuka' chuvij yin. Rije' xquirayij c'a yetzolin chic pa Jerusalem. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 4# #0,0,37# Ri Laman quere' xubij || 1 NEFI 17 || || chire ri Lemuel y chique ri ruc'ajol ri Ismael: Tikacamisaj c'a ri katata' y chuka' ri kachak' Nefi. Rija' rutijon ruk'ij richin chi noc katijonel y ri uc'uey kabey. Xa jac'a roj ri oj nimalaxela' chuvech rija'. || #0,0,38# Rija' nubij chi ri Ajaf ch'ovinek riq'uin y chuka' chi ri täkonaxela' quisamajin pe rija'. Man riq'uin vi ri', roj ketaman chi xa nutz'uc tzij chikavech. Nubij chike ronojel re' y q'uiy nuben riq'uin ri novinek runa'oj richin yojruk'ol. Nunojij c'a chi riq'uin juba' xkojruc'uaj el pa jun ruvach'ulef man etaman ta. Tok oj ruc'uan chic el chiri', nunojij chi xtunimirisaj ri' richin queri' xtoc ri tata'al pa kavi' y ri uc'uey kabey. C'a c'ari', xtuben ta chike xabachique ri nurayij y ri nika' c'a chuvech. Ja queri' c'a ri nunimal Laman xubij chique, richin chi xoyover ri cänima. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,39# Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf c'o kiq'uin. Kitzij c'a chi ri ruch'abel ri Ajaf xpe quiq'uin y q'uiy xubij chique. Rfija' janila xeruch'olij. Tok rije' e ch'olin chic roma ri ruch'abel ri Ajaf, man xe'oyover ta chic. Xtzolin c'a quic'u'x chupan ri quimac. Riq'uin c'ari', ri Ajaf xojruturusaj chic richin xkil ti'ij richin queri' man xojcom ta. mal niquipaba' qui' chuvech y nisach quic'u'x. || TANAJ 17 || || Ri nimalej ya' rubini'an Ireantum, o e q'uiy ya'. Ri Ajaf nubij chire ri Nefi chi tubana' jun nimalej jucu'. Ri runi || || mal niquipaba' qui' chuvech y nisach quic'u'x. || || 1. Xc'ulvachitej chi xkachop chic binen pa ri tolan ruvach'ulef. C'ari' c'a, xojbe juba' pa relebal k'ij. Xojbiyin c'a y xekac'ovisaj e q'uiy c'ayeval pa ri tolan ruvach'ulef. Ri kixjayilal xecalaj alc'uala' pa ri tolan ruvach'ulef. || || 2. Man riq'uin vi ri', ri Ajaf janila xojruturusaj. Stape' c'a xojilix riq'uin rex ti'ij, ri kixjayilal utz ruya'al quitz'um xquiya' chique ri cal. Ri ixoki' xec'oje' cuchuk'a', achi'el c'a ri achi'a'. Xquichop c'a quicoch'ic ri binen y man xexebeloj ta. || || 3. Quere' c'a nikatz'et chi c'o chi yetakex ri rupixa' ri Dios. Vi ri vinaki' yequitakej ri rupixa' ri Dios, rija' yerilij c'a y nuya' ri cuchuk'a'. Riq'uin c'ari', yetiquir niquiben ri achique rubin can chique. Quere' c'a, rija' xuya' ri c'atzinel chike roj tok xojbiyin pa ri tolan ruvach'ulef. || || 4. Xojbiyin pa ri tolan ruvach'ulef vakxaki' juna'. || || 5. C'a c'ari', xojapon pa ri ruvach'ulef achojche xkaya' rubi' Janila Nivachin. Quere' xkabij chire roma e c'o q'uiy jalajoj che' ri yevachin, y chuka' aj pa k'ayis cab. Roj xkatz'et c'a ri nimalej ya' y jare' ri rubi' xkaya' chire Ireantum, ri nel chi tzij, e q'uiy tak ya'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 17# || 6. Xc'ulvachitej c'a chi xkaben kamo'c chuchi' ri nimalej || #COMMENT#PAGE NUMBER 19# || 1 NEFI 17 || || ya'. Roj can janila vi xekac'ovisaj can q'uiy pokonal y c'ayeval, y man yojtiquir ta yekatz'ibaj conojel vave'. Man riq'uin ta ri c'ayeval ri', can janila vi || || xojquicot tok xojapon chuchi' || || ri nimalej ya'. Xkaya' c'a rubi' || || ri c'ojlibel ri' Janila Nivachin, || || roma c'a can q'uiy vi ruvech || || che' e c'o chiri'. || || 7. Xc'ulvachitej c'a tok xojc'oje' chic q'uiy k'ij pa ri ruvach'ulef Janila Nivachin, ri ruch'abel ri Ajaf xpe viq'uin y quere' xubij chuve: Cayacatej y cabiyin ak'anij pa ri juyu'. C'a c'ari', xiyacatej y xibe ak'anij pa ri juyu' y xich'o ak'anij riq'uin ri Ajaf riq'uin ronojel ri vänima. || || 8. C'a c'ari', ri Ajaf xch'o viq'uin y quere' xubij chuve: Rat xtnben jun nimalej jucu', achi'el c'a ri xtinc'ut chavech. Riq'uin c'ari', xquenc'uaj el ri avinak pa juc'an chic ruchi' re ya' re'. || || 9. C'ari', yin xinbij chire: Ajaf, iacuchi xquibe vi richin xtinvil y xtinvelesaj ri ch'ich' richin xquenben ri samajibel? Riq'uin ri samajibel ri', xtinben ri nimalej jucu', achi'el c'a ac'utun chic chinuvech. || || 10. Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf xubij chuve acuchi xque'nvila' vi ri ch'ich' achojiq'uin xquenben vi ri samajibel. || #COMMENT#PAGE NUMBER 19# || 11. Xc'ulvachitej c'a chi yin Nefi xinben jun xupibel k'ak' riq'uin ri quitz'umal ri aj pa k'ayis chicopi'. Jare' c'a ri nixu || #COMMENT#PAGE NUMBER 20# || pun ri k'ak'. Tok nubanon chic ri ruxupibel k'ak' ri', xentoch'la' c'a ca'i' abej richin xinben ri k'ak'. || || 12. Rubanon can, tok xojbiyin pa ri tolan ruvach'ulef, ri Ajaf man xuya' ta chike richin xkabox q'uiy k'ak'. Rija' xubij c'a quere': Yin xtinben chi ri ti'ij utz xtina' chire, y man xtisa' ta na. || || 13. Chuka' yin xquinoc ri isakil pa ri tolan ruvach'ulef. Xtinchojmirisaj c'a ri ibey chivech vi ye'itakej ri nupixa'. Riq'uin c'are', vi ye'itakej ri nupixa', xquixinc'uaj c'a pa ri ruvach'ulef sujun can. C'ari', rix can xtivetamaj vi chi ja yin in uc'uayon ri ibey. || || 14. Kitzij c'a chi ri Ajaf xubij Chuka' quere': Tok ix apovinek chic pa ri ruvach'ulef sujun can, xtivetamaj chi yin ri Ajaf, ri in Dios. Chuka' xtivetamaj chi xixincol pa ri ivulatajic tok xixinvelesaj pe pa ri ruvach'ulef Jerusalem. || || 15. Roma c'ari', tok yin Nefi xintij nuk'ij richin yentakej ri rupixa' ri Ajaf. Xenpixabaj c'a ri nunimal chi tiquicukuba' c'a quic'u'x y tiquitija' quik'ij chi utzil. || || 16. Xc'ulvachitej c'a chi xinvelesaj ch'ich' pa jun abej, y xtnnben samajibel chire. || || 17. Tok ri nunimal xquitz'et c'a chi xinbebana' jun nimalej jucu', xexebeloj c'a chuvij y quere' xquibij: Ri kachak' xa ch'u'j. Nunojij c'a chi rija' niti- || || 1 NEFI 17 || || quir nuben jun nimalej jucu'. Rija' nunojij chuka' chi nitiquir nuc'ovisaj re nimalej ya' re'. || || 18. Que c'are', ri nunimal xexebeloj chuvij. Can man xquirayij ta vi xesamej viq'uin. Rfije' man xquinimaj ta c'a chi yin yitiquir ninben jun nimalej jucu'. Man xquinimaj ta chuka' chi ja ri Ajaf ri c'utuyon rubanic chinuvech. || || 19. Xc'ulvachitej c'a chi yin Nefi janila xibison roma ri rucovil ri cänima rije'. C'a c'ari', tok xquitz'et chi xibison, rije' yalan xequicot y quere' xquibij || || chuve: Roj ketaman chi rat || || man xatiquir ta xaben jun ni || || || || malej jucu'. Ketaman c'a chi || || man can ta utz ri anojibal. Roma c'ari' tok man yatiquir ta naben jun nimalej samaj quere'. || || 20. Rat xa at junan riq'uin ri katata' ri nunimaj ri moxilej runojibal ri ränima. Rfija' oj relesan pe pa ri ruvach'ulef Jerusalem y xojbiyin pa ri tolan ruvach'ulef q'uiy juna'. Tok ri kixjayilal xquic'ut chi yebe'alan, c'a xesamej na janila. Chuka' xecalaj alc'uala' pa ri tolan ruvach'ulef, y xequitij conojel ruvech pokonal. Xaxe ri camic man xquic'ovisaj ta. )anila ta utz vi ta xecom tok manjani que'el pe pa Jerusalem y man ta xequic'ovisaj conojel re c'ayeval re'. || || 21. Can kitzij vi chi q'uiy juna' katijon pokonal pa ri tolan ruvach'ulef. Pa re juna' re' || || xojtiquir ta xojquicot quiq'uin ri kabeyomal y ri ulef ri xkichinaj. Riq'uin ta ri', janila ta xojquicot. || || 22. Roj ketaman c'a chi ri vinaki' ri e c'o pa Jerusalem can e choj vi. Rije' yequitakej ri pixabanic, y ri k'atoj tzij, y conojel ri pixa' richin ri Ajaf, achi'el c'a nubij ri rupixa' ri Moises. Roma c'ari' tok ketaman chi rije' e choj tak vinaki'. Ri katata' xa xeretzelaj c'a rije' y oj relesan pe roj roma xekanimaj ri ruch'abel rija'. Can kitzij vi c'a chi ri kachak' xa junan riq'uin rija'. Can que vi c'are' ri quich'abel ri nunimal tok rije' xexebeloj y xetzijon ka chikij. || || 23. C'a c'ari', yin Neffi xitzijon quiq'uin y quere' xinbij chique: Ri ojer tak kate' katata' je rije' ri e ralc'ual ri Israel, y can xe'elesex vi el pa quik'a' ri e aj Egipto. zLa ninojij chi xe'elesex ta el vi man ta xequinimaj ri ruch'abel ri Ajaf? || || 24. zLa ninojij cami chi xe'osk'opix ta el vi ri Ajaf man ta xubij c'a chire ri Moises chi xerelesaj el chiri' pa ri quipokonal? || || 25. Rix ivetaman c'a chi ri ralc'ual ri Israel xetz'apix can. Ivetaman chuka' chi rije' xbalix c'ayevilej tak samaj chiquij. Rorna c'ari', ivetaman rix chi can utz vi chique tok xe'elesex el chupan ri quik'axomal. || || 26. Ivetaman c'a chi ri Ajaf xubij chire ri Moises chi tuba || #COMMENT#PAGE NUMBER 21# || 1 NEFI 17 || || na' ri nimalej samaj ri'. Ivetaman c'a Chuka' chi roma ri ruch'abel rija', ri Nimalej Quiek Ya' xuch'er ri' quere' y quela'. C'a c'ari', can cof vi xuben ri bey y ri ralc'ual ri Israel xek'ax apon pa juc'an chic ruchi' ya'. || || 27. Man riq'uin vi ri', ri e aj Egipto, ri e royovanela' ri Faraon, can xejik' vi can chupan ri Nimalej Qulek Ya'. || || 28. Chuka' c'a, ivetaman chi ri ralc'ual ri Israel xe'ilix riq'uin ri mana pa ri tolan ruvach'ulef. || || 29. Chuka' ivetaman c'a chi ri Moises xuch'ey ri abej, riq'uin ri ruchuk'a' ri Dios ri c'o riq'uin. Ja c'ari' tok xel pe ri ya' y ri ralc'ual ri Israel xquikum. || || 30. Rije' xuc'uex c'a quibey roma ri Ajaf ri qui Dlos y ri Lok'olej Quelesanel. Rija' xnabiyej chiquivech y xeruyukej pa k'ij y xuya' sakil chique chak'a'. Xeruya' c'a chique rije' ronojel ri c'atzinel chique ri vinaki'. Man riq'uin vi ri', rije' xquicovirisaj quic'u'x y xmoyir ri quinojibal. C'ari', xquipaba' qui' chuvech ri Moises y chuvech ri kitzij y ri c'aslic Dlos. || || 31. Xc'ulvachitej c'a chi riq'uin ri ruch'abel, ri Ajaf xeruvulaj. Chuka' riq'uin ri ruch'abel, rija' xeruyukej. Xa riq'uin c'a ri ruch'abel, ronojel xeruben rija' chique. Man ta ri ruch'abel rija', can man ta jun vi xbanatej. || || 32. Tok xquic'ovisaj can ri raken ya' rubini'an Jordän, rija' || #COMMENT#PAGE NUMBER 22# || xuya' nim cuchuk'a'. Riq'uin c'ari', rije' xecokotej el ri e c'o chupan ri ruvach'ulef ri', y xequiquiraj el, xa c'a tok xevulatej el jumul. || || 33. Ri vinaki' ri' ri e c'o c'a chupan ri ruvach'ulef ri' ri sujun can, xe'okotex el coma ri ojer tak kate' katata'. ZLa ninojij cami c'a rix chi ri vinaki' ri' can e choj vi? Kitzij ninbij chive chi xa man e que ta ri'. || || 34. iLa ninojij rix chi vi ta e choj rije', ri kate' katata' roj c'a janila ta cami xeturusex chiquivech rije'? Yin ninbij chive chi man que ta ri'. || || 35. Can kitzij vi chi ri Ajaf junan yerutz'et conojel. Ri Dlos nuturusaj c'a ri vinek ri choj. Vave' c'a, ri vinaki' ri' xequixovaj conojel ri ruch'abel ri Dlos y e ch'ak'irinek chic pa quetzelal. Romari', chinojel ri royoval ri Dios xkaka pa quivi'. Ri Ajaf xretzelaj ri ruvach'ulef chique rije', y xuturusaj chique ri ojer tak kate' katata'. Can xretzelaj vi, xa c'a pa quivulatajic. Y xuturusaj ri ruvach'ulef chique ri kate' katata' richin xquichinaj. || || 36. Ri Ajaf rubanon ri ruvach'ulef richin e c'o ri vinaki' chuvech. Xeruben c'a ri ralc'ual rija' richin queri' xa je c'a rije' ri e c'o chuvech. || || 37. Rija' nuq'uiytisaj c'a jun chojmilej tinamit y yeruvulaj ri quitinamit ri man e choj ta. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 5# #0,0,38# Rija' yeruyukej c'a ri e choj pa jebelilej tak ruvach'u- || 1 NEFI 17 || || lef. Chuka' yeruvulaj ri e itzel y nretzelaj ri ruvach'ulef chiquivech. || #0,0,39# Rija' nik'aton tzij, c'anej ak'anij pa ri caj. Ja ri caj ri lok'olej rutz'uyulibal y re ruvach'ulef re' jari' ri ruxlanibel ri raken. #0,0,40# Rija' yerajo' ri niquibij chi ja rija' ri qui Dios. Can kitzij vi, rija' xerajo' ri ojer tak kate' katata' y xuc'ul ri' quitzij quiq'uin rije'. Jac'a quiq'uin ri Abraham, ri Isaac, y ri Jacob. Rfija' xunataj c'a ri c'ulanen tzij ri xuben quiq'uin rije'. Rorna c'ari' tok xerelesaj el pa ri ruvach'ulef Egipto. #0,0,41# Rija' xeruch'olij riq'uin ri ruche' pa ri tolan ruvach'ulef, roma rije' xquicovirisaj ri cänima achi'el c'a ri ibanon rix. Ri Ajaf xeruch'olij c'a roma ri quetzelal. Rfija' xerutek c'a pe k'ak'el aj xic' tak cumetz quiq'uin rije'. Tok xequiti', rija' xuchojmirisaj jun rubeyal achojiq'uin ye'utzir vi chic. C'a c'ari', Can xaxe vi nic'atzin chi niquitzu'. Rorna jari' xa choj y man c'ayef ta, roma ri' e q'uiy xecom. #0,0,42# Binakel c'a xquicovirisaj ri cänima y xquipaba' qui' chuvech ri Moises y Chuka' chuvech ri Dios. Man riq'uin vi ri', rix ivetaman chi xuc'uex quibey roma ri janila nim ruchuk'a' rija', c'a pa ri ruvach'ulef sujun Can. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,43# Vacami c'a c'ulvachitajinek Can ronojel re', y apovinek chic ri k'ij tok rije' niquiben ri itzel. Kitzij c'a chi rije' e ch'ak'irinek chic pan etzelal. Man vetaman ta c'a vi chupan re k'ij re' rije' xa juba' chic man xquevulatej. Ri k'ij Can xtapon vi tok xquevulatej conojel rije'. Xaxe e juba' chique xque'uc'uex el pa chapitajic. || chic ri k'ij tok rije' niquiben ri itzel. Kitzij c'a chi rije' e ch'ak'irinek chic pan etzelal. Man vetaman ta c'a vi chupan re k'ij re' rije' xa juba' chic man xquevulatej. Ri k'ij Can xtapon vi tok xquevulatej conojel rije'. Xaxe e juba' chique xque'uc'uex el pa chapitajic. || #0,0,44# Roma c'ari', tok ri Ajaf xubij chire ri nata' chi tibe c'a pa ri tolan ruvach'ulef. Ri e aj Judä xcajo' ta c'a xquicamisaj rija'. Rix Chuka' itijon ik'ij richin nicamisaj rija'. Rorna c'ari', rix xa ix camisanela' pan ivänima. Ix junan c'a quiq'uin ri e aj Juda. #0,0,45# Can cha'nin vi niben ri itzel, y janila ekal noka' c'a chi'ic'u'x ri Ajaf i Dios. Rfix itz'eton chic jun takonaxel y rija' xch'o iviq'uin. E c'o bey tok ivac'axan ri ruch'abel. Rfija' ch'ovinek iviq'uin riq'uin jun ti ch'abel ch'uti'n y qui'. Man riq'uin vi ri', rix xa sachinek chic ri ina'oj y man xixtiquir ta xina' ri ruch'abel. Rorna c'ari', rija' ch'ovinek chic iviq'uin riq'uin jun ch'abel achi'el ri cokolajay. Ja ch'abel ri' ri xusiloj ri ruvach'ulef, achi'el vi ta Can nuch'er vi ri ruvach'ulef. #0,0,46# Chuka' ivetaman chi rija' nitiquir nuben chi niq'uis el jumul chijun re ruvach'ulef. Quere' nuben riq'uin ri ruchuk'a' ri ruch'abel ronojel tiquirel. Riq'uin c'a ri ruch'abel, nitiquir nuben chi ri sivan tak c'ojlibel ye'oc li'an, y chi ri li'an tak #COMMENT#PAGE NUMBER 23# || 1 NEFI 17 || || c'ojlibel yepeq'uepoxin. zAchique c'a roma tok janila cof ri ivänima rix? || #0,0,47# Can kitzij vi chi socon ri vänima ivoma rix, y ri nuc'u'x nik'axon. Ninxibij vi' chi xquixtorix el jurayil. Can in nojinek vi riq'uin ri Ruxlabal ri Dios, xa c'a acuchi ri nuch'acul manek chic ri ruchuk'a'. #0,0,48# Xc'ulvachitej c'a chi tok e nubin can re ch'abel re', rije' xe'oyover c'a viq'uin, y xcajo' ta xinquitorij ka c'anej chupan ri nimalej ya'. C'ari', xejel pe viq'uin chinuchapic. Chiri' c'a xich'o quiq'uin y quere' xinbij: Pa rubi' ri Dios Ronojel Tiquirel, ninbij c'a chive chi man quinichop. Yin in nojinek c'a riq'uin ri ruchuk'a' ri Dios, c'a acuchi man nucoch' ta chic ri nuch'acul. Xabachique c'a ri xtichapon vichin, xa can xtichaker vi c'a, achi'el jun k'ayis tok chakirinek chic. Can manjun vi ruk'ij chuvech ri ruchuk'a' ri Dfios, roma ri Dios xtusoc. #0,0,49# C'a c'ari', yin Neffi xinbij chique chi man quexebeloj chic chirij ri quitata'. Chuka' xinbij chique chi can ruc'amon vi chi yinquito', roma c'a ja ri Dfios xubij chuve chi tinbana' c'a jun nimalej jucu'. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,50# Chuka quere' xinbij chique: Vi ta Dfios nubij c'a chuve chi tinbana' ronojel, xa yitiquir ta c'a ninben. Vi ta yirutek richin ninbij chire re ya' re', catoc ulef, can jic vi xtoc ta c'a ulef. Vi ta queri' ninbij, 24 xtibanatej ta c'a queri'. || xtibanatej ta c'a queri'. || #0,0,51# Vacami c'a, ri Ajaf c'o nimalej ruchuk'a'. Rija' e rubanon can e q'uiy nimalej tak samaj chiquicojol ri vinaki'. zAchique cami c'a roma tok man nitiquir ta nuc'ut chinuvech yin richin ninben jun nimalej jucu'? #0,0,52# Xc'ulvachitej c'a chi yin Nefi q'uiy xinbij chique ri nunimal. Riq'uin vi ri', xsach c'a quic'u'x y man xetiquir ta chic xetojoj chuvij. Chuka' xquixibij qui' q'uiy k'ij, y man xinquichop ta riq'uin ri quik'a', y man xinquinek ta riq'uin ri ruvi' quik'a'. Xquixibij c'a qui' richin man que ta ri' xquiben chuve yin, roma xa xechaker ta c'a chinuvech. Ri ruchuk'a' ri Ruxlabal ri Dios can nim vi, y can que vi ri' xuben quiq'uin rije'. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,53# Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf quere' xubij chuve: Tayu xquentotaj c'a rije', xcha' ri Ajaf. Quere' c'a xtinben chique richin xtiquetamaj chi ja yin ri Ajaf ri in qui Dfios. || ku' c'a chic ri ak'a' chique ri || || animal. C'a c'ari', man xque || || || || chaker ta chavech. Xa yin || || xquentotaj c'a rije', xcha' ri Ajaf. Quere' c'a xtinben chique richin xtiquetamaj chi ja yin ri Ajaf ri in qui Dfios. || #0,0,54# Xc'ulvachitej c'a chi yin xinyuk ri nuk'a' chique ri nunimal, y man xechaker ta chinuvech. Xa ri Ajaf xerutotaj c'a, achi'el ruch'abel ri xubij can. #0,0,55# Vacami c'a, rije' quere' xquibij chuve: Roj can ketaman vi c'a chi ri Ajaf c'o aviq'uin. Ketaman c'a chi ja ri ruchuk'a' ri Ajaf ri xojrutotaj. C'a || 1 NEFI 18 || || c'ari', xetzak ka chinuvech richin xquiya' nuk'ij. Chiri' c'a, yin man xinya' ta k'ij chique richin queri' xquiben, y xinbij c'a chique: Yin xa in ichak' rix. Roma c'ari', xa tiya' c'a ruk'ij ri Ajaf i Dios, y tiyala' c'a quik'ij ri ite' itata', richin queri' xqueyalojisex ta ri k'ij chive rix chuvech re ruvach'ulef ri xtuya' ri Ajaf i Dios chive. || || TANAJ 18 || || Nic'achoj c'a ri nimalej jucu'. Ri Jacob y ri Jose je rije' ri ruc'ajol ri Le'i. Nichapatej ri binen pa ruvi' ri ya'. Yetojojen y niquichop c'a qui'. Ye'apon c'a pa ri ruvach'ulet sujun can. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi xquiya' ruk'ij ri Ajaf. C'ari', xepe viq'uin y xkasamajij c'a ri che' y can man etaman ta vi ri rutzil xkaben. C'ari', ri Ajaf binakel xuc'ut chinuvech achique ninben chire ri rajajxic ri che' richin ri nimalej jucu'. || || 2. Vacami c'a, yin Nefi man xensamajij ta ri che' achi'el ri niquiben ri achi'a'. Chukw man xinben ta ri nimalej jucu' achi'el ri rubanic ri quetaman ri achi'a'. Yin xinben c'a chire achi'el ri rubanic ri xuc'ut ri Ajaf chinuvech. Rorna c'ari', xa man junan ta ri xuben riq'uin ri rubanic ri quetaman ri achi'a'. || || 3. Binakel c'a, yin Neffi xibe ak'anij pa ri juyu' y xich'o ak'anij riq'uin ri Ajaf. Ja c'ari' tok ri Ajaf xeruc'ut chinuvech nimalej tak na'oj. || || 4. Xc'ulvachitej c'a chi xinq'uis rubanic ri nimalej jucu' achi'el c'a ri xuc'ut ri Ajaf chinuvech. Jari' tok ri nunimal xquitz'et chi xa utz, y chi can jebel vi ri rubanic xkaben. Roma c'ari' tok rije' xquich'utinirisaj chic qui' chuvech ri Ajaf. || || 5. Xc'ulvachitej c'a chi ri ruch'abel ri Ajaf xpe riq'uin ri nata' y xubij chire chi tikanuc'u' ki' y kojoc c'a ka chupan ri nimalej jucu'. || || 6. Xc'ulvachitej c'a chi tok xsaker ruca'n k'ij, xkanuc' c'a ronojel. E kamolon pe chic pa ri tolan ruvach'ulef e q'uiy ruvech che' y Chuka' ti'ij. Chuka' xekamol q'uiy aj pa k'ayis cab y ch'aka' chic ri e c'atzinel chike, achi'el c'a ri rubin can ri Ajaf chike. C'a c'ari', xojbe ka pa ri nimalej jucu', y e kac'uan ri kejka'n, y ri kijatz, y ronojel ri c'o kiq'uin. Chikajujunal c'a xojoc ka pa ri nimalej jucu', achi'el c'a ri kajuna'. Que c'ari', xojbe ka pa ri nimalej jucu' konojel roj quiq'uin ri kixjayilal y ri kalc'ual. || || 7. Ri nata' xeralc'ualaj c'a ca'i' ruc'ajol pa ri tolan ruvach'ulef. Ri nimalaxel rubini'an )acob y ri chak'laxel rubini'an )ose. || || 8. Xc'ulvachitej c'a chi roj konojel xojbe c'a ka pa ri nimalej jucu'. Xekac'uaj c'a ronojel ri c'atzinel chike y ronojel ri xubij ri Ajaf chi tikac'uaj 25 || || 1 NEFI 18 || || c'a el kiq'uin. Ja c'ari' tok xkanim el ki' pa ruvi' ri nimalej ya'. Jac'a ri cak'ik' ri xnimon el kichin, y xojruchojmij c'a el pa rubey ri ruvach'ulef sujun can. || || 9. Xojnim c'a el q'uiy k'ij roma ri cak'ik'. Ja c'ari' tok ri nunimal y ri ruc'ajol ri Ismael, quiq'uin ri quixjayilal, xquichop c'astanen. Riq'uin c'a itzel quinojibal, xexajon y xebixan y xetzijon. Queri' c'a, rije' xquimestaj c'a ri uchuk'a' ri xojruc'uaj el chiri', y xquijech c'a qui' pa jun itzelilej na'oj. || || 10. C'ari', yin Nefi janila xinxibij vi'. Riq'uin c'a juba' ri Ajaf xtoyover ta kiq'uin y xkojrusoc ta c'a roma ri ketzelal, y c'ari' xkojjik' ta ka, c'anej chuxe' ri nimalej ya'. Roma c'ari', xich'o choj quiq'uin ri nunimal. Ja c'ari' tok rije' xe'oyover viq'uin y quere' xquibij chuve: Roj man xtikaya' ta k'ij chire ri kachak' richin nuc'uaj kabey. || || 11. C'a c'ari', ri Laman y ri Lemuel xinquichop y xinquixim r'iq'uin colo' y janila xinquipokonirisaj. Man riq'uin vi c'ari', ri Ajaf xuya' k'ij richin xquiben queri' chuve, richin chi xtuk'alajirisaj c'a ri ruchuk'a'. Que c'a chuka' ri', xtuk'alajirisaj c'a chiquivech chi xtik'ajer ri ruch'abel chiquij ri e itzel. || || 12. Xc'ulvachitej c'a chi xinquixim, xa c'a acuchi man xitiquir ta chic xisilon. Ja c'ari' tok ri c'utbel bey ri xuben can ri 26 || || Ajaf chike, man xsamej ta chic. 13. Roma c'ari' tok man quetaman ta chic acuchi xquiq'uek vi rubey ri nimalej jucu'. C'a c'ari', xpe pa kavi' jun nimalej camisanel job y jun nimalej y xic'anilej cak'ik'. Ja c'ari' tok oxi' k'ij xojrutzolij pe ri cak'ik' pa ruvi' ri ya'. Rije' janila xquixibij c'a qui', roma riq'uin juba' xquijik' chupan ri ya'. Man riq'uin vi ri', man xinquisol ta. || || 14. Chupan c'a ri rucaj k'ij tok oj rutzolin pe ri cak'ik', jari' tok can xic'o vi chic ruvi' xuben ri ruchuk'a' ri cak'ik'. || || 15. Ja c'ari' tok xa juba' chic xkajo' richin man xojjik' ka chuve' ri ya'. Caji' k'ij xojtzolitej c'a chikij pa ruvi' ri ya'. )a c'ari' tok ri nunimal xquitz'et chi ri c'ajisabel ri nuben ri Dios can c'o vi pa quivi' rije', y vi man ta xtitzolin c'a quic'u'x chupan ri itzel quibanobal, xa xquecom ta c'a. Rorna c'ari' tok xequisol ri ximibel ri c'o pa ri rukul nuk'a'. Can kitzij vi c'a chi janila e sipojinek chic, y ri rukul ri vaken chuka' janila xesipoj, y can janila vi xek'axon. || || 16. Man riq'uin vi c'ari', xincukuba' nuc'u'x riq'uin ri nu Dfios, y xinyala' c'a ruk'ij chijun k'ij. Man xixebeloj ta c'a roma ri xintij pokon. || || 17. Ri nata' Le'i q'uiy c'a xubij chique ri nunimal, chuka' chique ri ruc'ajol ri Ismael. Man riq'uin vi ri', rije' can || || 1 NEFI 18 || || xquixibij vi ri xabachique ri xch'o pa nuvi' yin. Ri nte' nata' e rijixinek chic y janila pokon xquitij coma ri calc'ual. Roma c'ari' tok xeyavej y c'o chi e c'o pa ch'at. || || 18. Roma c'a ri quibis y ri ruk'axon cänima, y roma ri itzel ri quibanalon ri nunimal, rije' juba' man xecom y xebe ta riq'uin ri qui Dios. Can que vi ri', ri saka rusumal quivi' rije' juba' chic man xkaka c'a pa ri pokolaj. Rorna c'ari', juba' man xekamuk can chupan ri nimalej ya'. || || 19. Chiri' c'a, ri Jacob y ri Jose c'a e alc'uala' na, y c'atzinel c'a chique chi ye'ilix. Rije' xebison c'a roma ri pokon xutij ri quite'. Chuka' ri vixjayil yin xok', y xuben lok'olej ch'oven riq'uin ri Dios, y queri' chuka' xquiben ri valc'ual. Man riq'uin vi c'a ronojel re', man xch'uch'ujir ta ri cänima ri nunimal richin ta xinquisol. || || 20. Xa can manjun vi chic, xaxe c'a ri ruchuk'a' ri Dios, ri juba' man xeruvulaj rije', ja c'ari' ri xch'uch'ujirisan ri cänima. Rorna c'ari', tok rije' xquitz'et chi xa juba' man xejik' c'anej chuxe' ri ya', jari' tok xtzolin pe quic'u'x chupan ri achique xquiben chuve. Riq'uin c'ari', rije' xinquisol. || || 21. Xc'ulvachitej c'a chi tok rije' xinquisol, jari' tok xinchop ri c'utbel bey y can xsamej vi achi'el ri xinvajo'. C'a c'ari', xi || || ch'o ak'anij riq'uin ri Ajaf. Tok nubanon c'a chic ri lok'olej ch'oven ri', xtane' c'a ri cak'ik', y xtane' chuka' ri job, y xc'oje' jun nimalej silan. || || 22. C'a c'ari', xinq'uek rubey ri nimalej jucu', y xkachop chic binen pa ruvi' ri ya' pa ruchojmil ri ruvach'ulef sujun can. || || 23. Xc'ulvachitej c'a chi xojbiyin q'uiy k'ij pa ruvi' ri ya', xa c'a tok xojapon pa ri ruvach'ulef sujun can. Chiri' c'a, xojkaka el chuvech ri ruvach'ulef, y xkaben ri kamo'c. C'ari', xkaya' rubi' ri ruvach'ulef ri' y xubini'aj ri ruvach'ulef sujun can. || || 24. Xc'ulvachitej c'a chi xkachop rusamajixic ri ulef y xekatic ri kijatz kac'uan. Xekaya' c'a pan ulef conojel ri kijatz ri xekaq'uen pe pa ri ruvach'ulef Jerusalem. C'a c'ari', janila xeq'uiyer vi. Que c'ari', can janila vi xojturusex. || #COMMENT#PAGE NUMBER 24# || 25. Xc'ulvachitej c'a chi xojbiyaj pa ri tolan ruvach'ulef chupan ri ruvach'ulef sujun can. Chlri' c'a, xkanabej chi e c'o conojel ruvech chicopi' pa ri q'uechelaj. Xekil ri väquix y ri achij väquix, y ronojel quivech quiej, y ri tzuntzun y ri äj na k'ayis tzuntzun, y conojel ruvech chicopi' ri e c'o pa k'ayis ri yec'atzin chire ri achin. Chuka' xekil conojel ruvech ch'ich', ri k'ana ch'ich', y ri saka ch'ich', y ri biyul ch'ich'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 27# || 2 NEFI 1 || || RI RUCA'N VUJ RICHIN RI NEFI || || Re' nutzijoj ri rucamic ri Le'i. Ri runimal ri Nefi niquipaba' qui' chuvech rija'. Ri Ajaf nubij chire ri Nefi chi tibe el pa ri tolan ruvach'ulef. Re' yerutzijoj rubinen pa ri tolan ruvach'ulef. || || TANAJ 1 || || Ri ruvach'ulef richin solcopitajic niturusex chique ri e choj y xa netzelex ka can chiquivech ri e itzel. Ri Le'i nipixaban. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi yin Neffi xitane' chiquitijoxic ri nunimal. Ri katata' Le'i q'uiy xutzijoj chique rije' Chuka'. Xubij chique rije' ri janila ri xuben ri Ajaf pa quivi' tok xerelesaj pe pa ri ruvach'ulef Jerusalem. || || 2. Rija' xtzijon c'a chirij ri coyoval rije' tok e c'o pa ruvi' ri ya'. Chukw xutzijoj chi ri Dios xujoyovaj quivech tok xerucol y man xejik' ta chupan ri nimalej ya'. || || 3. Chuka' rija' xtzijon quiq'uin rije' chirij ri ruvach'ulef sujun can ri quilon c'a chic. Chukw xubij chi ri Ajaf janila xujoyovaj kavech tok xubij chike chi kojanimej el pa ri ruvach'ulef Jerusalem. || || 4. Rija' xubij c'a quere': Can kitzij vi, yin nutz'eton jun tz'etonic. Pa ri tz'etonic ri' xinnabej chi ri Jerusalem xa vulatajinek c'a chic. Vi ta xojc'oje' can pa Jerusalem, xojcom ta c'a roj Chuka'. || || 5. Stape' c'a roj e kac'ovisan pokon, can xkil vi ri ruvach'ulef sujun can, xcha' rija'. Re ruvach'ulef re' janila jebel 28 || || chiquivech ri ch'aka' chic ruvach'ulef. Ri Ajaf rubanon jun c'ulanen tzij viq'uin yin chi jare' jun ruvach'ulef ri xtiquichinaj ri vija'tzul. Ri Ajaf rusujun c'a re ruvach'ulef re' chuve yin y chique ri valc'ual benek ruvech. Chuka' rusujun chique ri juley chic ri xque'elesex pe pa ch'aka' chic ruvach'ulef roma ri ruk'a' ri Ajaf. || || 6. Roma c'ari', yin Neffi ninya' lok'olej rutzijol junan riq'uin ri nubij ri Uxlabel ri c'o viq'uin. Ninbij c'a chi man xtipe ta manjun, vi man ta xtic'amer pe roma ri ruk'a' ri Ajaf. || || 7. Roma c'ari', re ruvach'ulef re' turusan can chique ri xqueruq'uen pe ri Ajaf. Vi rije' xtiquisamajij c'a ri Ajaf, achi'el c'a ri pixa' ri e ruya'on can rija' chique, re ruvach'ulef re' xtoc jun ruvach'ulef richin solcolpitajic. Rorna c'ari' tok manjun bey xque'uc'uex ka pa ri tz'apitajic. Xaxe c'a vi xtiquiben ri itzel, xque'uc'uex c'a ka pa ri tz'apitajic. Vi janila xtiquiben c'a ri itzel, xtetzelex c'a can re ruvach'ulef chiquivech rije'. Vi rije' e choj, re ruvach'ulef xtiturusex benek ruvech chique. || || 8. Can kitzij vi chi jun utzilej na'oj banon can, richin chi ri ch'aka' chic tinamit man niquinabej ta re ruvach'ulef re' || || 2 NEFI 1 || || vacami. Rije' xa xtiquiquiraj ta qui' chuvech re ruvach'ulef, c'a tok manek chic c'ojlibel richin niquichinaj. || || 9. Que c'ari', ri Ajaf Dios quere' rusujun can chuve yin Le'i: Vi rije' ri yeruq'uen pe rija' pa ri ruvach'ulef Jerusalem xquequitakej ri rupixa', xqueq'uiyer c'a chuvech re ruvach'ulef re'. Queri' c'a, rije' xquechajix chiquivech ri ch'aka' chic ruvach'ulef richin queri' xaxe c'a quichin rije' re ruvach'ulef re'. Vi yequitakej ri rupixa' ri Ajaf, can xqueturusex vi c'a chuvech re ruvach'ulef re'. Chiri' c'a, manjun xtinakon quichin rije', ni ta Chuka' xtimajon el ri ruvach'ulef quichinan. Utz xquec'oje' c'a can Chiri' benek ruvech. || || 10. C'a c'ari', tok napon c'a ri k'ij tok nibiyin quiyojic y man niquinimala' ta chic, jari' tok xtipe ka pa quivi' ri c'ajisabel ri xtuben rija' ri can choj vi. Rije' e quic'ulun chic q'uiy turusanic pa ruk'a' ri Ajaf. Quetaman c'a chic chirij ri rutz'uquic re ruvach'ulef y ri quitz'uquic ronojel ri vinaki'. Chuka' quetaman c'a chic chirij ri nimalej y meyel rusamaj ri Ajaf pa tok xtz'ucutej pe re ruvach'ulef. Chuka' c'a, ya'on chic uchuk'a' chique rije' richin queri' yetiquir niquiben ronojel riq'uin ri quicukubabel c'u'x. Chuka' ronojel ri rupixa', pa tok rutiquiribel pe, e c'o quiq'uin. Rorna c'a ri junelic rutzil || || ri Ajaf, rije' e c'amon vi pe pa re jebelilej ruvach'ulef sujun can. Can kitzij vi c'a ninbij chive chi vi xtapon ri k'ij tok rije' xtiquixovaj ri Lok'olaxel richin ri Israel, ri kitzij Mesias, ri Lok'olej Quelesanel, y ri qui Dfios, jari' tok ri c'ajisabel ri xtuben ri jun ri can choj vi, xtipe ka pa quivi'. || || 11. Ja c'ari' tok rija' xqueruq'uen pe quiq'uin rije' ch'aka' chic nimalej tak tinamit. C'ari', rija' xtuya' uchuk'a' chique ri e petenek, y xtumej c'a el chiquivech ri e c'o vave' ri culef quichin ri quibeyomal. C'a c'ari', xtuben chi xquequiratej y xquesocotej. || || 12. Tok xquec'ovisalan c'a el e q'uiy juna', xquec'oje' camisanic y nimalej vulatajic chiquicojol rije'. Roma c'ari', nuc'ajol, ninvajo' chi ronojel re' noka' c'a chi'ic'u'x. Ninvajo' c'a chi ninimaj ri nuch'abel. || || 13. Ja ta c'a quixc'astej pa ri jun nimalej varan. Ja varan ri' richin ri xibalbay. )a ta c'a que'itotaj el ri ximibel achojiq'uin ix ximon vi. Ja ximibel ri' ri yequixim ri calc'ual ri achi'a', richin chi ye'uc'uex el e chapon ka pa ri c'ojlibel richin ri junelic k'axomal y t'ujtubel cänima. || #COMMENT#PAGE NUMBER 26# || 14. Quixc'astej y quixyacatej pa ri pokolaj y que'ivac'axaj ri ruch'abel ri jun rijilej tata'aj ri nic'arac'ot chic. Re tata'aj re' man nej ta chic apon xticotz'oba' pa ri tef y ri silan rumuku || #COMMENT#PAGE NUMBER 29# || 2 NEFI 1 || || bal. Chiri' c'a, manjun biyajnel nitz'olin pe chic. E juba' chic k'ij apon, xtintzekelbej el ri bey quichin conojel ri e aj re ruvach'ulef. || || 15. Man riq'uin vi ri', ri Ajaf can in relesan vi pe pa ri xibalbay. Nutz'eton c'a ruc'ojlemal rija'. Ri Ajaf yiruk'etej benek ruvech riq'uin ri ruk'a' ri rajovabal. || || 16. Ninvajo' c'a chi ye'itakej ri pixabanic y ri k'atoj tzij richin ri Ajaf. Jare' c'a ri rurayin ri vänima, pa rutiquiribel pe. || || 17. K'axovinek c'a nuc'u'x binakel roma ri nubis. Nuxibin vi' roma ri rucovil ivänima. Riq'uin c'a juba' ri Ajaf ri i Dios xtipe chivij riq'uin chinojel ri royoval rija'. Riq'uin c'ari', xquixelesex c'a el y xquixvulatej c'a jumul. || || 18. Riq'uin c'a juba' jun etzelanic xtipe chivij rix y chiquij c'a ri iyaj mamaj ivija'tzul. C'a c'ari', xquixsocotej riq'uin ri tzaq'uibel y xtipe ivayijal. Xquixetzelex c'a y xquixc'uex el, xa achi'el c'a ri rurayibal ri itzel vinek y ri ruchapitajic ri nuben rija'. || || 19. Ja ta c'a, nuc'ajol, chi man ta xquepe ronojel re' chivij rix, xa ta yixoc na jun vinakul cha'on y turusan roma ri Ajaf. Man riq'uin vi ri', can tiban c'a ri rurayibal rija', roma xa choj ri rubeyal benek ruvech. || #COMMENT#PAGE NUMBER 28# || 20. Rija' rubin c'a can quere': Vi ye'itakej c'a ri nupixa', || #COMMENT#PAGE NUMBER 30# || can xquixq'uiyer vi pa ri ruvach'ulef. Vi xa man ye'itakej ta c'a ri nupixa', can xquixelesex vi el viq'uin yin. || || 21. Quixyacatej c'a pe, nuc'ajol, chupan ri pokolaj y quixoc achi'a'. Titija' c'a ik'ij riq'uin jun inojibal y jun ivänima. Titunuba' c'a ivi' riq'uin ronojel ri utz, aichin chi man yixchap ta ka. Que ta re', ri vänima xtiquicot ta iviq'uin y xtic'oje' ta quicoten pa nuc'u'x tok xquinel el pa re ruvach'ulef re'. Que ta c'are' chuka', man ta xquinuc'uex c'a ka pa ri mukubel riq'uin bis y k'axomal pa vänima. || || 22. Can tibana' c'a queri', richin chi man ta xquixetzelex c'a riq'uin jun nimalej etzelanic. Quere' c'a chuka', man xtiq'uen ta ka chive ri royoval ri jun Dios can choj vi, c'a pa ri ivulatajic. Can ja vi re' ri jumul vulatajic quichin ri c'aslemal y ri ch'aculaj. || || 23. Quixc'astej c'a nuc'ajol y ticusaj ri to'bel richin ri chojmilal. Que'itotaj el ri ximibel achojiq'uin ix ximon vi. Quixel pe pa ri k'eku'm y quixyacatej pe pa ri pokolaj. || || 24. Man tipaba' chic ivi' chuvech ri ichak'. Janila e jebel ri xek'alajirisex chuvech y rija' can e rutaken vi ri pixa' tok xojel pe pa Jerusalem. Rija' oquinek jun samajibel pa ri ruk'a' ri Dios richin chi yojruq'uen pe pa' ri ruvach'ulef sujun can. Vi man ta xc'oje' rija', || || 2 NEFI 2 || || xojcom ta roma vayijal pa ri tolan ruvach'ulef. Man riq'uin vi c'ari', rix irayin nicamisaj rija'. Rija' yalan xbison c'a ivoma rix. || || 25. Janila ninxibij vi' y yic'arac'ot, roma riq'uin c'a juba' xtutij chic pokon ivoma rix. Rix ik'aban chirij rija' y ibin chi rija' xucanoj ruchuk'a' y ri ruk'atbel tzij pan ivi' rix. Vave' c'a, yin vetaman chi rija' man rurayin ta ri uchuk'a' y ri k'atbel tzij pan ivi' rix. Rfija' can xaxe vi rurayin ri ruc'ojlemal ri Dios y ri junelic rutzil ivech rix. || || 26. Rix ix xebelovinek chirij rija', roma can cof vi ch'ovinek can iviq'uin. Nibij chi rija' cof ch'ovinek chic iviq'uin, y chi petenek chic ri royoval chivij. Man riq'uin vi ri', xa kitzij chi ri rucovil ri rutzij rija', can ja covil ri' richin ri ruchuk'a' ri ruch'abel ri Dios ri c'o riq'uin. Ri achique rix nibij oyoval chire, xa can ja vi ri' ri kitzij. Ri' junan riq'uin ri kitzij ri c'o riq'uin ri Dios. Ri ichak' man xtiquir ta xrevej ri kitzij ri' tok xeruk'alajirisaj ri ivetzelal rix. || || 27. C'o c'a chi ri ruchuk'a' ri Dios nic'oje' riq'uin rija', richin queri' yixrupixabaj c'a chi tinimaj tzij. Vave' c'a, xa man ja ta rija' ri xbanon c'a chi xch'o. Xa can ja vi ri Ruxlabal ri Ajaf ri c'o riq'uin, ri xbanon chi c'o chi xch'o iviq'uin y chi man xtiquir ta xuk'il ri'. || || 28. Vacami c'a, yich'o chave rat Laman, nuc'ajol, y chu || || ka' chive rix Lemuel y Sam y chive rix nuc'ajol ri can ix ruc'ajol vi ri Ismael. Vacami c'a, vi rix ninimaj ri nubij ri Nefi, xa man xquixsach ta c'a. Vi xtinimaj ri nubij rija', ninya' c'a can jun nuturusanic pan ivi'. Ja c'ari' ri nabey nuturusanic. || || 29. Vi xa man xtinimaj ta ri nubij rija', jari' tok xtinvelesaj c'a el iviq'uin rix ri nabey nuturusanic y xtic'oje' c'a can pa ruvi' rija'. || || 30. Vacami c'a, yich'o aviq'uin rat, Zoram. Kitzij chi rat ri at rusamajel ri Laban. Man riq'uin vi ri', rat xac'amer pe pa ri ruvach'ulef Jerusalem. Vetaman c'a chi rat at jun choj rachibil ri nuc'ajol Nefi benek ruvech. || || 31. Rat can at choj vi. Roma c'ari', ri avija'tzul rat xtiturusex riq'uin ri rija'tzul rija'. Rije' xqueyaloj pa quiq'uiyirinen chuvech re ruvach'ulef re'. Can xaxe vi ri itzel quibanobal xquepaban o xqueyojon richin ri quiq'uiyirinen junelic chuvech re ruvach'ulef. || || 32. Ri Ajaf ruturusan c'a can re ruvach'ulef re', richin chi manjun xtinakon quichin ri avija'tzul riq'uin ri rija'tzul ri nuc'ajol. Roma c'ari', vi ye'atakej ri rupixa' ri Ajaf, can que vi ri' xtibanatej chave. || #FOOTNOTE#h29#TANAJ 2# #COMMENT#PAGE NUMBER 30# || Ri Le'i nich'o riq'uin ri ruc'ajol /acob. /un ch'arojri'il c'atzinel riq'uin || #COMMENT#PAGE NUMBER 31# || 2 N~FI 2 || || ronojel. Nich'o chirij ri ruvech che' ch'a'oj rij y ri che' richin ri c'aslen. Xtzak ri Adän richin chi e c'o ri vinaki'. Ri Mesias, ja rija' ri nimalej K'axey Tzij ri xquerucol conojel ri vinaki'. || || 1. Vacami c'a, yich'o aviq'uin rat, Jacob. Ja rat at nabey valc'ual tok in c'o chupan ri k'ij richin ri nuc'ayeval pa ri tolan ruvach'ulef. Can kitzij vi chi rat ac'ovisan pokon y nimalej bis pa ri avalc'ualanen. Ja c'are' c'ulvachitajinek can roma ri quicovirinen ri animal. || || 2. Man riq'uin vi ri', Jacob, at nabey valc'ual tok in c'o pa ri tolan ruvach'ulef, rat avetaman ri nimalej rutzil richin ri Dios. Rlja' xtuben chi coma ri ak'axomal, rat xtachojmirisaj avi'. || || 3. Roma c'ari', rat xcaturusex y xcac'oje' chi utzil riq'uin ri animal Nefi. Rat xtasamajij c'a ri Ajaf chupan ri ac'aslen. Rorna c'ari', yin vetaman chi rat at elesan pe pa mac roma ri ruchojmilal ri Lok'olej Avelesanel. Rat atz'eton c'a chi pa ri rutz'akatajic ri juna', rija' xtipe richin xtuq'uen pe ri colotajic quichin ri vinaki'. || || 4. Rat pa ri avalc'ualanen atz'eton ri ruc'ojlemal rija'. Roma c'ari', rat at turusan achi'el ri xqueruturusaj rija' tok c'o riq'uin ri ruch'acul. Ri Uxlabel xa junan c'a rubanic ivir, vacami, y benek ruvech. Ri rubeyal can chojmirisan vi pe tok xtzak ri || || achin, y ri colotajic man tojon ta. || || 5. Ri achi'a' e tijon c'a chi utzil richin queri' quetaman c'a ruvech ri utz y ri itzel. Ri pixa' niya'ox chique conojel ri vinaki'. Manjun vinek niban choj roma ri pixa', o pa jun chic ch'abel, roma ri pixa', ri vinaki' yec'uk el. Kitzij c'a chi rije' xe'elesex el roma ri pixa' aj ruvach'ulef. Chuka' roma c'a ri pixa' aj uxlabel, man niquil ta apon achique ri can utz vi. C'a c'ari', can xquebison vi jumul. || || 6. Roma c'ari', ri elesanic pa mac nipe c'a roma ri nuben ri Lok'olej Meslas. Rija' nojinek c'a quiq'uin utzil y kitzij. || || 7. Can kitzij vi chi rija' nusuj ri' pa jun camelabel coma || || ri mac. Riq'uin c'ari', rija' nu || || || || ben chi nik'ajer ri rurayibal ri || || pixa' pa quivi' checonojel ri || || paxinek ri cänima y ch'uch'uj ri cuxlabal. Xa manek c'a chic banel richin nik'ajer ri rurayibal ri pixa' pa ruvi' manjun chic. || || 8. Roma c'ari', can janila vi c'atzinel chi yetijox ri vinaki' ri e c'o chuvech re ruvach'ulef chire ronojel re'. Riq'uin c'ari', xtiquetamaj chi manjun vinek nitiquir nic'oje' acuchi c'o vi ri Dlos vi man ta coma ri ruchojmilal, ri rujoyovabal, y ri rutzil ri Lok'olej Mesias. Rlja' nuya' can ri ruc'aslen riq'uin ri ruch'acul, y nuq'uen chic el jun bey riq'uin ri ruchuk'a' ri Uxlabel. Can que vi re', rija' nuben || #COMMENT#PAGE NUMBER 32# || 2 NEFI 2 || || ri c'astajibel quichin ri caminaki' y ja rija' ri nabey niyacatej. 9. Queri' c'a, ja rija' ri nabiyajinek ak'anij c'a chuvech ri Dios, y can xtic'utun vi pa quiq'uexel ri calc'ual ri achi'a'. Ri yeniman richin rija', can xquecolotej vi. || || 10. Xa roma c'a rija' nic'utun pa quiq'uexel conojel ri vinaki', can conojel vi ye'apon c'a riq'uin ri Dios. Rorna c'ari', yec'oje' chuvech rija' richin queri' nuk'et c'a tzij pa quivi'. Rija' nuben c'a queri' riq'uin ri kitzij y ri ch'ajch'ojil ri c'o riq'uin. Rorna c'ari', ri rurayibal ri rupixa' ri ruya'on can ri Lok'olaxel niquiben chi can nipe vi ri c'ajisabel. Ja c'ajisabel ri' can jiquiban vi y can ch'aron vi riq'uin ri quicoten ri jiquiban can. Ri quicoten y ri c'ajisabel niquiben c'a chi nik'ajer ri rurayibal ri tojbalil mac. || || 11. Ninbij c'a chave rat ri at nabey valc'ual tok in c'o pa ri tolan ruvach'ulef, chi nic'atzin c'a chi ronojel c'o ri ruch'arojri'il. Vi man ta queri', man ta nitiquir nibanatej c'a ri ruchojmilal. Man ta yebanatej c'a chuka' ri etzelal o ri chojmilal o ri bis o ri utz o ri itzel. Vi xa ta queri', c'o c'a chi conojel xaxe ta jun quibanon. Chiri' c'a, vi ja ta ronojel xe jun, jari' nicanej ta can achi'el jun caminek. Vi ta queri' manek ta c'aslen y manek ta camic. Chuka' manek ta tz'ilol o ch'ajch'ojil, || || manek ta quicoten o bis, manek ta utzil o etzelal. || || 12. Que ta c'ari', ronojel tz'ucutajinek ta c'a y xa manek ta rejkalen. Roma c'ari', xa manek ta roma xtz'ucutej. Vi ta c'a quee' xbanatej can xa nivulatej ta c'a ri retamabal ri Dfios y chuka' ri jumul rurayibal. Yevulatej ta chuka' ri ruchuk'a' y ri rujoyovabal y ri ruk'atoj tzij ri Dios. || || 13. Vi ta nabij c'a chi manek pixa', nabij ta chuka' chi manek ruchojmilal. C'a c'ari', vi ta manek ruchojmilal, xa manek ta chuka' quicoten. Vi ta manek c'a ruchojmilal o quicoten, manek ta chuka' k'axomal o c'ajisabel. Vi ta manek c'ari', xa manek ta c'a Dfios. Vi ta manek Dfios, oj manek ta roj y chuka' manek ta c'a re ruvach'ulef. Man ta tiquirel richin xetz'ucutej conojel ri yebanon y conojel ri achojchique niban vi. Roma c'ari', c'o chi conojel xesachtej ta el. || || 14. Vacami c'a, nuc'ajol, ninbij ronojel re' chive rix richin chi yixq'uiyer y nivetamaj. Rorna c'a, can c'o vi jun Dfios y rija' e rutz'ucun ronojel. E rutz'ucun ri caj y ri ruvach'ulef y conojel ri e c'o chiri'. E rutz'ucun c'a conojel ri yebanon y conojel ri achojchique niban vi. || || 15. Rija' xerutz'uc c'a ri nabey kate' katata' y ri aj pa k'ayis chicopi' y ri aj xic' chicopi'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 33# || 2 NEFI 2 || || Can conojel vi xerutz'uc c'a rija'. Tok rubanon chic ronojel ri', rija' xuben chuka' chi ronojel c'o ri ruch'arojri'il. Xuben c'a queri' richin chi nuben chi nik'ajer ri jumul rurayibal chique ri achi'a'. Roma c'ari' tok xc'oje' ri ruvech che' ch'a'oj rij chuvech c'a ri che' richin ri c'aslen. Ri jun q'uey y ri jun chic qui'. || || 16. C'a c'ari', ri Ajaf xuya' k'ij richin chi ja ri vinek nicha'on achique ri nuben rija'. Man riq'uin vi ri', ri achin man nitiquir ta nucha' ri nuben vi man niyuk' ta rija' roma ri jun o roma ri jun chic. || || 17. Yin, Le'i, roma ri achique nusiq'uin y ri achique tz'ibatel can, ninnojij chi jun takonaxel richin ri Dios xtzak el chupan ri caj. Rfija' xucanoj c'a ri achique itzel chuvech ri Dfios. Rorna c'ari' tok xoc jun itzel vinek. || || 18. Roma c'a rija' xtzak el chupan ri caj, xa xuchop c'a rutijic k'axomal jurayil. C'a c'ari', xurayij chi conojel ri achi'a' xquitij k'axomal. Jac'a rija' ri ojer cumetz y ri itzel vinek ri can ja vi rija' ri tata'aj richin ronojel ri tz'ucuj tzij. Rorna c'ari' tok rija' quere' xubij chire ri Eva: Tatija' ri ruvech re che' ch'a'oj rij y man xquixcom ta c'a. Xa xtivetamaj ri utz chuvech ri itzel y quere' c'a, xquixoc junan juba' riq'uin ri Dios. || || 19. Tok ri Adän y ri Eva xquitij c'a ri ruvech ri che' 34 || || ch'a'oj rij, ja c'ari' tok xe'elesex el chupan ri cotz'ijbel rubini'an Eden. C'a c'ari', c'o chi xquisamajij ri ruvach'ulef. || || 20. Rije' xec'oje' c'a calc'ual y ja c'ari' ri quija'tzul conojel ri vinaki' ri e c'o chuvech re ruvach'ulef. || || 21. Xeyaloj c'a ri quic'aslen ri calc'ual ri achi'a', achi'el c'a ri xrajo' ri Dios, richin chi xtzolin quic'u'x tok c'a e c'o na riq'uin ri quich'acul. Rorna c'ari', ri quic'aslen vave' xa jun c'aslen richin tejtobenic. Xeyaloj c'a ri quic'aslen, achi'el c'a ri rupixa' ri xuya' ri Dios chique ri calc'ual ri achi'a'. Rija' can xubij vi chique rije' chi titzolin c'a pe quic'u'x. Xuc'ut c'a chiquivech conojel ri vinaki' chi rije' e sachinek chic, xa roma ri nabey quite' quitata' xquik'ej ri rupixa'. || || 22. Can kitzij vi c'a, chi vi ta ri Adän man ta xuk'ej ri pixa', man ta xtzak c'a rija'. Xa xcanej ta can pa ri cotz'ijbel rubini'an Eden. Chuka', conojel ri e tz'ucun can c'o ta chi xec'oje' na can, junan achi'el ri quibanon tok xetz'ucutej. Can que vi ri', xecanej ta can benek ruvech y man ta jun bey xeq'uis. || || 23. Manek ta xec'oje' c'a ri calc'ual. Queri' c'a, e c'o ta can pa ch'ajch'ojil. Man ta xequicot, roma man ta quetaman ruvech ri bis. Man ta xquiben ri utz, roma man ta quetaman ri mac. || || 2 NEFI 3 || || 24. Man riq'uin vi ri', vave' c'a, checonojel xa e banatajinek riq'uin ri utzilej runojibal ri etamayon ronojel. || || 25. Ri Adän xtzak richin chi yec'oje' na ri vinek. Ri vinek e c'o c'a, richin chi nic'oje' na jumul quiquicoten. || || 26. Ri Mesias xtipe c'a pa ri rutz'akatisanic ri juna', richin chi xquerelesaj el ri calc'ual ri achi'a' chupan ri tzakinen. Rije', xa roma e elesan chic el chupan ri tzakinen, can e solcopin vi c'a jumul. Quetaman c'a ri utz chuvech ri itzel. Niquicha' rije' achique niquiben. Man xabachique ta niban ka chique. Xaxe c'a pa ri nimalej y ruq'uisibel k'ij xtibanatej ri c'ajisabel ri ruc'uan ri k'atoj tzij, achi'el c'a ri niquibij ri rupixa' ri e ruya'on pe ri Dios. || || 27. Roma c'ari', ri vinaki' e solcopin tok e c'o riq'uin ri quich'acul. Ya'on chique rije' ronojel ri c'atzinel chique. Ya'on c'a k'ij chique rije' richin chi niquicha' ri solcopitajic y ri c'aslen jumul. Ri' niya'ox c'a chique roma ri nimalej k'axabel tzij ri xban pa quivi' conojel ri vinaki'. Chuka' ya'on c'a k'ij chique rije' richin chi niquicha' ri tz'apitajic y ri camic, achi'el c'a ri tz'apitajic y ri uchuk'a' richin ri itzel vinek. Rija' nurayij c'a chi conojel ri vinaki' niquitij k'axomal, achi'el c'a ri nuti j ri ja'. || || 28. Vacami c'a, nuc'ajol, ninvajo' chi titzekelbej c'a re || || K'axey Tzij re' y que'itakej ri rupixa' rija'. Ninvajo' c'a chi que'inimaj chi utzil ri ruch'abel y ticha' c'a ri c'aslen richin jumul, achi'el ri nrajo' ri Lok'olej Ruxlabal. || || 29. Ninvajo' chuka' chi man nicha' ta c'a ri camic richin jumul, achi'el ri rurayibal ri ch'aculaj y ri itzel ri c'o chupan. Ja ri itzel ri', ri nuya' uchuk'a' chire ri ruxlabal ri itzel vinek richin yixruchop y yixruc'uaj c'a pa xibalbay. Chiri' c'a, ri itzel vinek ri' xtuk'et tzij pan ivi' pa ri rajavaren rija'. || || 30. Quere' c'a, nuc'ajol, e nuch'abalin chive re jun, ca'i', oxi' ch'abel re' pa ri ruq'uisibel tak k'ij richin ri nutejtobenri'il. Nucha'on el ri e utz tak ch'abel quiq'uin ri ruch'abel ri ya'ol lok'olej rutzijol. Can manek vi chic jun nurayibal. Xaxe c'a ninvajo' chi utz ruvech ri ivuxlabal, tibe k'ij tibe sek. Amen. || || TANAJ 3 || || Ri Le'i nich'o riq'uin ri Jose, ri ruc'ajol. Nuch'abalij jun lok'olej rutzijol richin ri /ose ri c'o pan Egipto. Niya'ox rutzijol chirij jun tz'etonel ri xtipe. Nutzijoj ri rusamaj ri Moises. Nitzijon chirij ri iz'ibanic quichin ri e aj /udä y chuka' quichin ri Nefi'i'. || || 1. Vacami c'a, yich'o aviq'uin rat, Jose, ri at ruq'uisibel valc'ual. Rat xatalex tok xintij pokonal pa ri tolan ruvach'ulef. Pa ri k'ij tok janila xibison yin, jari' tok ri ate' xaralaj. || #COMMENT#PAGE NUMBER 34# || 2. Tuturusaj c'a ri Ajaf re || #COMMENT#PAGE NUMBER 35# || 2 NEFI 3 || || ruvach'ulef re' chave rat richin chi navichinaj, y chuka' richin chi xtiquichinaj ri avija'tzul quiq'uin ri animal, richin queri' yixchajix c'a chi utzil benek ruvech. Re ruvach'ulef re' can janila vi jebel. Que c'are' xtiban, vi xque'itakej c'a ri rupixa' ri Lok'olaxel richin ri Israel. || || 3. Vacami c'a Jose, rat at ruq'uisibel valc'ual y at nuc'amon pe chupan ri tolan ruvach'ulef acuchi xintij vi pokonal. Caruturusaj c'a ri Ajaf benek ruvech. Ri avija'tzul rat man xtivulatej ta c'a jurayil. || || 4. Can kitzij vi, rat at nuc'ajol. Yfin in rija'tzul ri Jose ri xchap el y xuc'uex ka pan Egipto. Can e nima'k vi ri c'ulanen tzij ri xuben ri Ajaf riq'uin ri Jose ri'. || || 5. Ri Jose ri' can xutz'et vi ri kak'ij roj. Ri Ajaf xusuj c'a chire chi chiquicojol ri rija'tzul rija', ri Ajaf Dfios xtuyec pe jun chojmilej ruk'a' ri rujayul ri Israel. Man ja ta ri' ri Mesias, xa jun chic k'abaj ri xtik'aj c'a el. Man riq'uin vi ri', ri Ajaf man xtumestaj ta ri c'ulanen tzij ri xuben quiq'uin rije', y ri Mesfias xtik'alajirisex chiquivech pa ri ruq'uisibel tak k'ij roma ri uxlabel richin uchuk'a'. Xtiban queri' richin xquebe'elesex chupan k'eku'm, c'a pa sakil. Kitzij c'a chi xque'elesex chupan ri evan k'eku'm y ri tz'apitajic, c'a pa ri solcopitajic. || || 6. Ri Jose ri' can xjiquiban vi y queri' xubij: Ri Ajaf, nu 36 || || Dios, xtuq'uiytisaj jun tz'etonel. Rija' jun utzilej tz'etonel chique ri vija'tzul yin. || || 7. Ri Jose ri' can que vi re' xubij: Quere' xubij ri Ajaf chuve yin: Yin xtinq'uiytisaj jun utzilej tz'etonel chiquicojol ri avija'tzul rat. Rfija' xtilok'ok'ex c'a chiquicojol ri avija'tzul. Xtinya' c'a chire ri tz'etonel ri' jun pixa' richin xtisamej c'a pa quivi' ri avija'tzul. Je rije' ri e rach'alal rija'. Ri samaj ri' janila rejkalen chiquivech rije'. Xquerutijoj c'a ri avija'tzul chique ri c'ulanen tzij ri xenben quiq'uin ri atata' amama'. || || 8. Xtinya' c'a chire rija' jun pixa' richin queri' manjun ta chic samaj xtuben, xaxe c'a ri samaj ri xtinbij yin chire. Xtinimirisaj c'a rija' viq'uin yin, roma rija' xtuben ri nusamaj yin. || || 9. Rija' nim ruk'ij achi'el c'a ri Moises. Ja ri Moises ri' ri achique xinbij chi xtinyec c'a el chivech rix, ri ix rujayul ri Israel, richin yerucol el ri nuvinak. || || 10. Xtinyec c'a el ri Moises richin xqueberelesaj el ri avinakul rat chupan ri ruvach'ulef Egipto. || || 11. Man riq'uin vi ri', xtinq'uiytisaj c'a jun tz'etonel chiquicojol ri avija'tzul rat. Xtfinya' c'a uchuk'a' chire rija' richin xtuq'uen pe ri nuch'abel chique ri avija'tzul. Man xaxe ta xtiya'ox uchuk'a' chire richin xtuq'uen pe ri nuch'abel, xa chuka' richin xqueruyuk'uj rije' || || 2 NEFI 3 || || chire ri nuch'abel ri tzijon chic chiquicojol. || || 12. Roma c'ari', ri avija'tzul rat xquetz'iban c'a, y ri rija'tzul ri Judä xquetz'iban chuka'. C'a c'ari', ri xtiquitz'ibaj ri avija'tzul rat y ri xtiquitz'ibaj ri rija'tzul ri Judä, can xquetun vi. Xtiquitun c'a qui' richin xquequiyoj ri tijonic man e kitzij ta, y xquequitanaba' ri c'axinic, y xtiquitiquiriba' ri uxlanibel c'u'x chiquicojol ri avija'tzul. Chuka' pa ri ruq'uisibel tak k'ij, ri tz'ibanic ri' xquequitijoj ri avija'tzul chiquij ri cati't quimama'. Chuka' xquequitijoj c'a rije' chique ri nuc'ulanen tzij ri nubanon can quiq'uin, nicha' ri Ajaf. || || 13. Chupan tok c'a manek ruchuk'a', ri tz'etonel ri' xticovirisex el riq'uin ruchuk'a'. Jari' xtibanatej tok xtichapatej chic ri nusamaj chiquicojol ri nuvinak, richin xcatinpaba' chic jun bey rat, ri at rujayul ri Israel, nicha' ri Ajaf. || || 14. Queri' c'a, ri Jose ri' xuya' pe lok'olej rutzijol y quere' xubij: Can kitzij vi, ri Ajaf xtuturusaj ri tz'etonel ri'. Ri xquerayin richin xtiquivulaj, xa xtisach c'a quic'u'x, roma can xtik'ajer vi ri rusujun can ri Ajaf chuve yin chirij ri vija'tzul. Vave' c'a, yin can jic vi vetaman chi xtik'ajer re sujunic re'. || || 15. Ri tz'etonel ri' xtuc'uaj c'a ri nubi' yin. Ja chuka' ri' ri rubi' ri rutata'. Rlja' xtuben c'a junan juba' achi'el yin. Rorna achique ri xtuq'uen pe ri Ajaf || || riq'uin ri ruk'a' ri tz'etonel ri', ja c'ari' xtuya' ri colotajic chique ri nuvinakul yin roma ri ruchuk'a' ri Ajaf. || || 16. Queri' c'a, ri Jose ri' xuya' lok'olej rutzijol y quere' xubij: Re' can vetaman vi, achi'el c'a can vetaman vi ri sujunic chirij ri Moises. Ri Ajaf quere' rubin c'a chuve: Yin xquenchajij ri avija'tzul rat benek ruvech. || || 17. Ri Ajaf rubin c'a can quere': Yin xtinq'uiytisaj jun achin rubini'an Moises. Xtinya' c'a ruchuk'a' riq'uin jun chojilej che', y xtinya' utzilej etamabel chire rija' richin nitz'iban. Man riq'uin vi c'ari', xa man can ta xtincoropij c'a ri rak' rija' y man q'uiy ta xtich'o. Man xtinben ta c'a chi janila utz nich'o. Xa xtintz'ibaj c'a ri nupixa' chire rija' riq'uin ri ruvi' nuk'a' yin. Xtlnya' c'a riq'uin rija' jun tzijonel. || || 18. Que c'a chuka' re' xubij ri Ajaf chuve: Yln xtinq'uiytisaj jun tz'etonel chique ri avija'tzul y xtinya' chire rija' jun tzijonel. Chukw xtinya' chire ri tz'etonel chi xtutz'ibaj ri retal quibanobal ri avija'tzul chique ri avija'tzul e petenek. C'ari', ri tzijonel ri' xtuch'abalij chique. || || 19. Rija' xquerutz'ibaj ri ch'abel ri can vetaman vi chi ruc'amon richin xquebe c'a quiq'uin ri avija'tzul. Jarl' xtuben xa achi'el vi ri avija'tzul xquech'o ta pe quiq'uin rije' Chupan ri pokolaj. Yln vetaman 37 || || 2 NEFI 4 || || c'a ri quicukubabel c'u'x rije'. 20. Rije' xquech'o c'a pe chupan ri pokolaj. Tok e k'axinek chic el q'uiy iyaj mamaj ija'tzul, ja c'ari', tok xtiquich'abalij chique ri cach'alal rije' chi titzolin pe quic'u'x. Xtic'ulvachitej c'a chi ri achique xtiquich'abalij rije', xtibe quiq'uin chojilej tak ch'abel. || || 21. Roma ri quicukubabel c'u'x rije', ri quich'abel xque'el el pa nuchi' yin chique ri cach'alal, je rije' ri avija'tzul rat. Rorna ri quicukubabel c'u'x rije', xtinya' c'a uchuk'a' chique ri quich'abel ri xa manek cu -chuk'a'. Riq'uin c'ari', xtoka' c'a chiquic'u'x rije' ri c'ulanen tzij ri xinben quiq'uin ri quite' quitata' ojer. || || 22. Vacami c'a, Jose nuc'ajol, que c'a ri' xuya' lok'olej rutzijol ri ojer nata'. || || 23. Vacami c'a, rat at turusan roma ri c'ulanen tzij ri'. Rorna c'a ri avija'tzul rat man xquevulatej ta. Rije' xa xtiquinimaj ri ruch'abel ri vuj. || #COMMENT#PAGE NUMBER 36# || 24. Xtiyacatej c'a jun chiquicojol rije' ri xtuben q'uiy utz riq'uin ri xtubij y riq'uin ri xtuben. Riq'uin c'a ri janila rucukubabel c'u'x, rija' xtoc c'a jun samajibel pa ruk'a' ri Ajaf. Chiri' c'a, rija' xqueruben q'uiy nimalej tak samaj y achique ri nim nutz'et ri Dios. Riq'uin c'ari', rija' xtuben chi q'uiy xtitzolix chic chire ri rujayul ri Israel y chique ri quija'tzul ri avach'alal. || #COMMENT#PAGE NUMBER 38# || 25. Vacami c'a, nim ruva ak'ij rat Jose. Can kitzij vi, rat c'a at alc'ual na. Roma c'ari', tanimaj ri ruch'abel ri Nefi, ri animal. Vi rat naben queri', xtiban c'a chave achi'el ri ch'abel ri nutzijon can. Man tamestaj c'a ri ruch'abel ri atata' ri juba' chic man nicom. Amen. || || TANAJ 4 || || Ri Le'i yeruturusaj ri quic'ajol y ri quimi'al ri Laman y ri Lemuel. Yeya'ox turusanic chique ri e aj pa rachoch ri Ismael y chire ri Sam riq'uin ri rija'tzul rija'. Nicom ri Le'i. Yeyacatej ch'aka' chic oyoval. || || 1. Vacami c'a, yin Nefi xquich'o chiquij ri lok'olej tak rutzijol achojchiquij xtzijon vi ri nata'. Re lok'olej tak rutzijol re' yetzijon chirij ri Jose ri xuc'uex c'a pan Egipto. || || 2. Can kitzij vi c'a chi ri Jose ri' xuya' lok'olej rutzijol chiquij ri rija'tzul rija'. Man e c'o ta c'a q'uiy lok'olej tak rutzijol ri e nim chiquivech ri lok'olej tak rutzijol ri xerutz'ibaj rija'. Rija' xuya' lok'olej rutzijol chikij roj y chiquij ri kija'tzul apon. Ronojel re' tz'ibatel can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. || || 3. Ri nata' xuq'uis c'a rutzijoxic chiquij ri lok'olej tak rutzijol ri xeruya' ri Jose ri'. C'a c'ari', xeroyoj pe ri ruc'ajol y ri rumi'al ri Laman y quere' xubij chique: Nuc'ajol y numi'al, can kitzij vi chi rix ix ruc'ajol y rumi'al ri nabey nuc'ajol. Ninva- || || 2 NEFI 4 || || jo' c'a chi rix nivac'axaj ri nuch'abel. || || 4. Ri Ajaf Dios rubin can quere': Vi ye'itakej ri nupixa', xquixq'uiyer pa ri ruvach'ulef. Vi xa man ye'itakej ta ri nupixa', xquixelesex c'a el viq'uin. || || 5. Vacami c'a nuc'ajol numi'al, can kitzij vi chi man yitiquir ta yibe ka pa ri numukubal, vi man ninya' ta can nabey jun turusanic pan ivi' rix. Can vetaman vi c'a chi vi yixq'uiytisex pa ri chojmilej bey, man xquixel ta chiri'. || || 6. Roma c'ari', vi rix yixetzelex, yin ninya' can re turusanic re' pan ivi': Chi ri etzelanic ri' xtelesex na el iviq'uin y xtiya'ox pa quivi' ri ite' itata'. || || 7. Que c'ari', roma c'a ri nuturusanic, ri Ajaf Dfios man xtuya' ta k'ij chi xquixyojtej. Xa xtujoyovaj c'a ivech rix y ri quivech ri ivija'tzul benek ruvech. || || 8. Xc'ulvachitej c'a chi ri nata' xuq'uis rutzijoxic chique ri ruc'ajol y ri rumi'al ri Laman. C'ari', xuben chi ri ruc'ajol y ri rumi'al ri Lemuel xejel apon chuvech. || || 9. Quere' c'a xubij chique rije': Nuc'ajol numi'al, can kitzij vi, rix ix ruc'ajol y rumi'al ri ruca'n nuc'ajol. Ninya' c'a can pan ivi' rix jun turusanic xa junan riq'uin ri xinya' can pa quivi' ri ruc'ajol y rumi'al ri Laman. Que c'ari', man xquixyojtej ta jurayil. Ri ivija'tzul rix xtiturusex c'a pa ruq'uisibel. || || 10. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri nata' xuq'uis rutzijoxic chique rije', jari' tok xch'o quiq'uin ri ruc'ajol ri Ismael, ja' quiq'uin conojel ri e aj pa rachoch ri Ismael. || || 11. Tok xuq'uis ri rutzijonic quiq'uin rije', xch'o c'a riq'uin ri Sam y quere' xubij chire: Nim ruva ak'ij rat y chuka' ri avija'tzul. Rat xtavichinaj c'a ri ruvach'ulef, achi'el c'a ri Nefi ri achak'. Ri avija'tzul xtajilex riq'uin ri rija'tzul rija'. Rat xcatoc junan juba' riq'uin ri achak' y ri avija'tzul xtoc junan juba' riq'uin ri rija'tzul rija'. Rat xcaturusex c'a chijun ac'aslen. || || 12. Ri nata' Le'i xch'o c'a quiq'uin conojel ri e aj pa rachoch, achi'el c'a ri xuna' ri ränima rija' y junan riq'uin ri Ruxlabal ri Ajaf ri c'o riq'uin. Chiri' c'a xc'ulvachitej chi rija' xrijex. C'a c'ari', xcom y xmuk ka. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi jun ca'i' oxi' k'ij tok rija' caminek chic, jari' tok ri Laman y ri Lemuel y ri ruc'ajol ri Ismael xe'oyover viq'uin, roma ri rupixabanic ri Ajaf. || #COMMENT#PAGE NUMBER 38# || 14. Roma yin Neffi, xa xchilabex c'a chuve richin xintzijoj chique rije' ri ruch'abel ri Ajaf. Can q'uiy vi ri xinch'abalij chique y can que vi re' xuben ri nata' chuka', tok manjani ticom. Q'uiy chique ri ch'abel ri' e tz'ibatel can chuvech ri ch'aka' chic xaxilej tak ch'ich' vichin yin. Rorna c'a chuvech ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 39# || 2 NEFI 4 || || xaxilej tak ch'ich' ri', tz'ibatel can q'uiy ri xkabanala' roj. || || 15. Nintz'ibaj c'a chuvech re xaxilej tak ch'ich' re' ri nuna' ri vänima y Chuka' q'uiy chire ri tz'iban can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. Ri vänima niquicot riq'uin ri lok'olej tz'ibanic y can ninch'ob vi rij pa vänima. Nintz'ibaj c'a richin queri' ri valc'ual niquetamaj y niquil ri utz ri c'o chupan. || || 16. Can kitzij vi, ri vänima niquicot quiq'uin ri runa'oj y ri rubanobal ri Ajaf. Jutakel ninch'ob rij pa vänima ri nutz'eton y ri vac'axan. || || 17. Man riq'uin vi ri', stape' c'a ri Ajaf, roma ri nim rutzil, can ruc'utun vi chinuvech nimalej y meyel tak samaj, ri vänima c'a nusiq'uij quere': )o'oc nuvech yin achin. Nibison c'a ri vänima roma ri nutiojil. Nik'axon nuc'u'x roma ri itzel nubanobal. || || 18. In sutivinek c'a coma ri itzel tak yuk'bel y ri mac ri man c'ayef ta richin yinquichop. || || 19. Tok ninvajo' ta yiquicot, xa nijik'ijot c'a ri nuc'u'x coma ri numac. Man riq'uin vi c'ari', vetaman achojiq'uin nucukuban vi nuc'u'x. || || 20. Ri nu Dios in ruto'on. Xiruyukej tok xinc'ovisaj c'ayeval pa ri tolan ruvach'ulef. Chuka' xiruchajij pa ruvi' ri nimalej ya'. || || 21. Rija' in runojisan riq'uin ri rajovabal, c'a acuchi ri nu40 || || ch'acul man nicoch'on ta chic. 22. Rija' rusachon quina'oj ri vetzelanela', c'a acuchi xec'arac'ot vi chinuvech. || || 23. Can kitzij vi chi rija' rac'axan ri nimalej nuch'oven pa k'ij. Chuka' ruya'on etamabel chuve pa tz'etonic chak'a'. || || 24. Pa k'ij nutijon nuk'ij richin nich'o ak'anij riq'uin rija'. Can nej ak'anij nutakon vi ri nuch'abel. C'a c'ari', ri lok'olej tak takonaxela' xekaka pe y xquiben lok'olej samaj pa nuvi'. || || 25. Ri Ruxlabal rija' in ruc'uan c'anej ak'anij pa quivi' tak juyu'. Chuka' can e nutz'eton vi nimalej tak banobel. Jun achin man nitiquir ta yerutz'et ri banobel ri' roma janila e nim. Roma c'ari' tok xbitej chuve chi man quentz'ibaj can. || || 26. Can que vi ri', e nutz'eton nimalej tak banobel. Ri Ajaf, pa ri lok'olej rukajinen, petenek chiquicojol ri vinaki' riq'uin janila rujoyovabal. ZAchique c'a roma tok nok' ri vänima y ri nuc'u'x nicanej can pa ri c'ojlibel richin k'axomal? LAchique cami roma niyojtej ri nuch'acul y nanimej ri vuchuk'a' roma ri nuc'ayeval? || || 27. iAchique c'a roma xquimacun roma ri nutiojil? ZAchique roma tok ninya' k'ij chire ri itzel yuk'bel? Riq'uin c'are', ri itzel vinek noc pa vänima richin nuyoj ri vuxlanibel c'u'x y nunek ri vänima. ZAchique c'a roma tok yinoyover ro- || || 2 NEFI 5 || || ma ri netzelan vichin? || || 28. iCac'astej c'a vänima! Manek chic taya' avi' pa mac. iCaquicot nuc'u'x! Man taya' chic k'ij chire ri netzelan richin ri vänima. || || 29. Man catoyover chic roma ri vetzelanela'. Man tavelesaj ri vuchuk'a' roma ri nuc'ayeval. || || 30. iCaquicot c'a vänima! Cach'o ak'anij riq'uin ri Ajaf riq'uin ronojel avuchuk'a' y tabij chire quere': Rat, Ajaf, yin xtinya' c'a ak'ij benek ruvech. Ri vänima can xtiquicot vi aviq'uin rat ri nu Dfios. Ja rat ri abej richin ri nucolotajic. || || 31. Rat, Ajaf, zla xtacol c'a cami ri vänima? zLa xquinavelesaj c'a el pa quik'a' ri vetzelanela'? zLa xtaben chuve chi xquic'arac'ot chuvech ri mac? || || 32. Quetz'apix c'a ri ruchi' ri xibalbay chinuvech yin, roma paxinek ri vänima y ch'uch'ujirinek ri nuc'u'x. Rat, Ajaf, man tatz'apij c'a chinuvech yin ri oquibel richin ri achojmilal, richin chi xquitiquir xquibiyin pa ri utzilej c'ojlibel, y richin chi can cof vi yic'oje' pa ri chojilej bey. || || 33. iRat, Ajaf, quinapisa' c'a riq'uin ri tziek richin ri achojmilal! iTanuc'u' c'a jun rubeyal richin queri' xquinanimej chiquivech ri vetzelanela'! iTachojmirisaj ri bey chinuvech! Man c'a taya' jun pajq'uibel pa nubey yin. Xa tak'alajirisaj c'a ri bey chinuvech. Man tatz'apij || || c'a ri nubey yin, xa tatz'apij ri bey quichin ri vetzelanela'. || || 34. Rat, Ajaf, nucukuban c'a nuc'u'x aviq'uin rat, y can junelic vi xtincukuba' c'a nuc'u'x aviq'uin. Man xtincukuba' ta nuc'u'x riq'uin ri ch'aculaj. Yin vetaman c'a chi etzelan ri nucukuba' ruc'u'x riq'uin ri ch'aculaj. Can etzelan vi c'a ri nucukuba' ruc'u'x riq'uin jun achin o nubey chi ri ch'aculaj noc ri ruto'bel. || || 35. Vetaman c'a chi ri Dios can xtuya' vi chi utzil chire ri nic'utun chire. Ri nu Dfios xtuya' c'a chuve yin vi utz ri ninc'utuj chire. Roma c'ari', xtinjotoba' ri nuch'abel aviq'uin, y can xquich'o vi ak'anij aviq'uin rat. At nu Dfios y at abej richin ri nuchojmilal. Can kitzij vi chi benek ruvech ri nuch'abel nijote' ak'anij aviq'uin rat, at nuxe'el y ri nu Dios Jumul. Amen. || || TANAJ 5 || || Ri Dios nupixabaj ri Nefi chi tuch'ara' ri' quiq'uin ri nicajo' niquicamisaj. Ri Zoram, ri Sam, ri /acob, ri /ose, y ch'aka' chic nicachibilaj ri Nefi. Nuc'uaj el ri tzaq'uibel richin ri Laban. Nipabex jun lok'olej nimajay richin ri Ajaf. Ri Nefi ja rija' jun rutata'al ri tinamit o pa jun chic ch'abel, rija' jun chajinel. Ye'etzelex y nik'ekumer ri quitz'umal ri niquipaba' qui'. Yetak chi utzil ri teuchunela' y ri tijonela'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 40# #FOOTNOTE#hae40#1. Can kitzij vi, xc'ulvachitej chi yin Neffi janila xich'o ak'anij riq'uin ri Ajaf nu Dios, roma ri# #COMMENT#PAGE NUMBER 41# || 2 NEFI 5 || || coyoval ri nunimal. || || 2. Man riq'uin vi ri', ri coyoval rije' chuvij yin xa xnimer. Jari' tok xquitij quik'ij richin yinquicamisaj. || || 3. Rije' xexebeloj c'a chuvij y quere' xquibij: Ri kachak' nrajo' nuc'uaj kabey. Roj kac'ovisan c'a q'uiy c'ayeval roma rija'. Tikacamisaj c'a richin chi man yojquinek ta chic ri ruch'abel. Can kitzij vi chi roj man xtikaya' ta k'ij richin chi rija' xtoc ri uc'uey kabey. Roma c'a xa ja roj ri oj nimalaxela' oj ruc'amon richin nikak'et tzij pa quivi' re vinaki' re'. || || 4. Vave' c'a, yin man nintz'ibaj ta chuvech re xaxilej tak ch'ich' re' ronojel ri xquixebela' chuvij. Xa utz c'a chi ninbij chi xquirayij xinquicamisaj. || || 5. Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf xirupixabaj chi yin Neffi quinel c'a el quiq'uin rije', y quinanimej c'a pa ri tolan ruvach'ulef quiq'uin conojel ri xcajo' xebe viq'uin. || || 6. Xc'ulvachitej c'a chi yin Neffi xinmol ri nuchinamit y chuka' ri Zoram riq'uin ri ruchinamit rija' y ri nunimal Sam riq'uin ri ruchinamit rija'. Chuka' xenmol ri nuchak' Jacob y Jose y chuka' ri vana', y conojel chic ri xcajo' xebe viq'uin. Ri xcajo' xincachibilaj, je c'a rije' ri xequinimaj ri pixabanic y ri k'alajirisanic richin ri Dios. Rorna c'ari' xquinimaj ri nuch'abel yin. || || 7. Xkaq'uen c'a pe ri ka || || mo'c y ronojel chic ri xojtiquir. C'a c'ari', xojbiyin q'uiy k'ij chupan ri tolan ruvach'ulef. Tok oj biyirinek chic q'uiy k'ij, xkaben ri kamo'c. || || 8. Ri nuvinak xcajo' c'a chi xkaya' ri rubi' ri c'ojlibel ri' Nefi. Roma c'ari', ja Nefi ri rubi' xkaya' chire. || || 9. Conojel ri in cachibilan xquibini'aj qui' ri ruvinak ri Nefi. || || 10. Xkatij c'a kak'ij richin yekatakej chi utzil conojel ri k'atoj tzij y ri pixabanic y ri pixa' richin ri Ajaf, achi'el c'a ri nubij ri rupixa' ri Moises. || || 11. Ri Ajaf c'o kiq'uin y janila xojbeyomirisex. Xojticon c'a, y tok xmolotej ri katico'n, can janila vi q'uiy xuya'. Xkachop quiq'uiytisaxic k'ataj chicopi' y molaj chicopi' y conojel ruvech chicopi'. || || 12. Yin Neffi chuka' xenq'uen pe ri retal banobel ri e tz'ibatel can chuvech ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich'. Chuka' xinq'uen pe ri sirisic ch'ich' o ri c'utbel bey ri xunuc' ri Ajaf richin ri nata', achi'el c'a nubij ri tz'iban can. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi janila xojbeyomirisex y xojvinaker chupan ri ruvach'ulef ri'. || || 14. Yin Neffi xinq'uen pe ri tzaq'uibel richin ri Laban y xenben q'uiy tzaq'uibel ri junan quibanic riq'uin. Rorna riq'uin c'a juba', ri vinaki' ri quibini'an ri Lamani' xquepe ka chikij y xkojquicamisaj. Yfin ve- || #COMMENT#PAGE NUMBER 42# || 2 NEFI 5 || || taman chi can xinquetzelaj vi yin, y xequetzelaj ri valc'ual y chuka' ri ch'aka' chic ri quibini'an ri nuvinak yin. || || 15. Xentijoj c'a ri nuvinak richin xquipaba' nimalej jay. Chuka' xentijoj richin xequisamajij conojel ruvech che', y covilej ch'ich', y buyul k'ana ch'ich', y c'ako'j ch'ich', y cha'on ch'ich', y k'ana ch'ich', y saka ch'ich', y jebel tak ch'ich' ri janila e c'o chiri'. || || 16. Yin Nefi, xinpaba' jun lok'olej runimajay ri Ajaf junan juba' ri rubanic riq'uin ri lok'olej runimajay ri Ajaf ri xupaba' ri Salomon. Xa man xpabex ta riq'uin janila beyomal, roma xa e manek chupan re ruvach'ulef re'. Roma c'ari', manek banel richin xpabex ta can achi'el vi ri lok'olej rachoch ri Ajaf ri xuben ri Salomon. Man riq'uin vi ri', ri rubaniquil junan juba' riq'uin ri xuben ri Salomon y can jebel vi ri rusamajixic. || || 17. Xc'ulvachitej c'a chi yin Nefl xinben chi ri nuvinak xesamej chi utzil y chi xesamej riq'uin ri quik'a'. || || 18. Xc'ulvachitej c'a chi rije' xcajo' chi yin xinoc ri rutata'al ri quitinamit. Chiri' c'a, yin Nefl man xinvajo' ta chi c'o jun rutata'al ri tinamit. Man riq'uin vi ri', xinben achique ri xitiquir coma rije'. || || 19. Can kitzij vi c'a chi ri ruch'abel ri Ajaf chique ri nunimal can xk'ajer vi. Xubij c'a rija' chi yin xquinoc ri uc'uey || || quibey y ri quitijonel. Can que vi c'ari', ja yin ri uc'uey quibey y ri quitijonel, achi'el c'a ri xuchilabej ri Ajaf chuve. Queri' xinben, c'a pa ri k'ij tok xcajo' xinquicamisaj. || || 20. Que c'ari', xk'ajer ri ruch'abel ri xubij can ri Ajaf chuve. Querl' c'a xubij chuve: Vi rije' man xtiquinimaj ta ri ach'abel, xa xque'elesex c'a el riq'uin ri Ajaf. Vave' c'a, rije' can xe'elesex vi el riq'uin rija'. || || 21. Rija' xuben c'a chi jun etzelanic xka' pa quivi' roma ri itzel quibanobal, y can c'ayef vi ri etzelanic ri'. Rije' xquicovirisaj ri cänima chirij ri Ajaf. Jari' tok xe'oc junan juba' riq'uin jun covilej abej. Tok rubanon can, rije' e sek, y janila e jebel, y utz yevachin. Man riq'uin vi ri', ri Ajaf Dios xuben chi k'ek xuben ri quitz'umal, richin queri' man yeka' ta chiquivech ri nuvinak yin. || || 22. Quere' c'a nubij ri Ajaf: Vi rije' man nitzolin ta pe quic'u'x chupan ri itzel quibanobal, yin xinnben chique chi can itzel vi yevachin chiquivech ri avinak rat. || || 23. Xque'etzelex c'a chuka' ri rija'tzul ri xtixolon quiq'uin ri quija'tzul rije'. Rlje' xque'etzelex c'a riq'uin jun etzelanic can junan vi. Queri' c'a xubij ri Ajaf, y can xbanatej vi. || || 24. Roma c'a ri etzelanic ri xka' pa quivi', rije' xe'oc jun k'oralej vinek, y e nojinek riq'uin itzel y novinek na'oj. Ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 43# || 2 NEFI 9 || || je' xequicanoj c'a ri camisanela' tak chicopi' pa ri tolan ruvach'ulef. || || 25. Quere' c'a ri Ajaf xubij chuve: Rije' xque'oc jun nakonbel chiquivech ri avija'tzul rat richin chi xquequik'ak'irisaj rije' richin queri' xquinquinataj. Queri' c'a, vi ri avija'tzul man xquinquinataj ta, ni ta chuka' man xtiquinimaj ta ri nuch'abel, jari' tok xquequich'itala' can ri avija'tzul, c'a pa ri quivulatajic. || || 26. Xc'ulvachitej c'a chi yin Nefi xentek chi utzil ri Jacob y ri Jose richin xe'oc teuchunela' y tijonela' pa quivi' ri nuvinakul chupan re ruvach'ulef. || || 27. Xc'ulvachitej c'a chi oj c'o chiri' riq'uin quicoten. || || 28. E k'axinek can junvinek lajuj juna' tok xojel pe chupan Jerusalem. || || 29. Chuvech ri xaxilej tak ch'ich' ri xinben, yin Neffi xintz'ibaj can ri retal quibanobal ri nuvinak, c'a pa ri k'ij ri'. || || 30. Xc'ulvachitej c'a chi ri Ajaf Dfios quere' xubij chuve: Tabana' ch'aka' chic xaxilej tak ch'ich'. Xtatz'ibaj c'a chiquivech q'uiy ri nika' chinuvech yin, richin queri' utz xtuben chique ri avinak. || || 31. Roma c'ari', yin Neffi xintakej ri rupixa' ri Ajaf y xinbebana' re xaxilej tak ch'ich' re' achojchuvech nutz'iban vi can ronojel re'. || || 32. Xintz'ibaj c'a ri nika' || || chuvech ri Dios. Vi nika' chiquivech ri nuvinak achique ri nika' chuvech ri Dios, rije' utz xtiquitz'et c'a ri xintz'ibaj chuvech re xaxilej tak ch'ich' re'. || || 33. Vi ri nuvinak nicajo' niquetamaj ri ch'aka' chic chirij ri quibanobal ri nuvinak, c'o chi niquinic'oj rupan ri ch'aka' chic xaxilej tak ch'ich'. || || 34. Xa c'atzinel chuve yin chi ninbij chi cavinek juna' e k'axinek chic y kac'ulvachin chic oyoval y ch'eyonic quiq'uin ri kach'alal. || || TANAJ 9 || || Niya'ox ch'aka' chic rutijonic ri /acob. Nitzijox rij ri jumul tojbalil mac. Nitz'etatej ri pokonal ri xtutij ri Colonel. Vi manek jun pixa', manek c'a chuka' jun c'ajisabel. || || 1. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, nusiq'uin chuvech re re' richin nivetamaj chiquij ri c'ulanen tzij ri e rubanon can ri Ajaf riq'uin ronojel ri rujayul ri Israel. || || 2. Pa tok ri rutiquiribel pe ri Ajaf ch'ovinek quiq'uin ri e aj )udä riq'uin ri quich'abel ri ch'ajch'ojilej e ya'ol lok'olej rutzijol. Querfi' c'a nuben quiq'uin conojel iyaj mamaj ija'tzul, c'a tok rije' xquetzolitej chic pa ri kitzij ruk'ataj y rumolaj ri Dios. Jari' tok rije' xquemolotej chic chupan ri ruvach'ulef quichinan y xquepabatej c'a chic chupan ri ruvach'ulef e sujun can chique. || #COMMENT#PAGE NUMBER 44# || 2 NEFI 9 || || 3. Can kitzij vi vach'alal ri ix nuc'u'xlan, yin ninbij chive conojel re' richin chi yixquicot y yixtzu'un ak'anij benek ruvech, roma ri turusanic xtuya' ri Ajaf chique ri ivalc'ual. || || 4. Yin vetaman c'a chi e q'uiy chive rix janila inic'on richin nivetamaj achique xtic'ulvachitej apon. Roma c'ari', yin vetaman chi rix ivetaman chi ri kach'acul c'o chi xtiyojtej y xticom. Man riq'uin vi ri', c'o chi xtikatz'et ri Dios riq'uin ri kach'acul. || || 5. Yin vetaman c'a chi rix ivetaman chi rija' xtuc'ut ri' riq'uin ri ruch'acul chiquivech ri e c'o pa Jerusalem, acuchi xojel vi pe. Janila c'atzinel c'a chi rija' nic'oje' chiquicojol rije'. Nic'atzin c'a chi ri nimalej Tz'ucunel nukasaj ri' riq'uin ri ruch'acul chiquivech ri vinaki', y nicom coma conojel vinaki'. Riq'uin c'ari', conojel vinaki' xtiquikasaj c'a qui' chuvech rija'. || || 6. Ri camic petenek c'a pa quivi' conojel ri vinaki' richin nik'ajer ri joyovabel nuc'un banel richin ri nimalej Tz'ucunel. Que c'a chuka' ri', c'o chi nic'oje' ri uchuk'a' richin ri c'astajibel. Ri c'astajibel c'o c'a chi nipe chique conojel vinaki' roma c'a ri tzakinen. Ri tzakinen xpe roma xk'ajtej ri pixa' y xetzak ri vinaki'. C'a c'ari' tok xe'elesex el riq'uin ri Ajaf. || || 7. Roma c'ari' tok c'o chi nic'oje' jun jumul tojbalil mac. || || Vi man ta jumul c'a ri tojbalil mac ri', manek ta jun banel richin queri' re tz'il re' nuq'uen c'a ka ch'ajch'ojil. Queri' c'a, ri nabey k'atonic tzij ri xpe pa ruvi' ri vinek, c'o ta chi xcanej can jumul. Vi ta queri', re ch'aculaj re' c'o ta c'a chi nimuk ka y nik'ey, y niturutej chupan ri ulef, y man ta xtic'astej c'a chic. || || 8. iJanila ri retamabal ri Dios y chuka' ri rujoyovabal y ri rutzil! Can kitzij vi c'a chi vi ri kach'acul man ta xtic'astej chic, c'o ta c'a chi ri kuxlabal xquejitz'tej ta pa ruk'a' ri takonaxel ri xtzak el chuvech ri Jumul Dfios. Ri takonaxel ri' xoc c'a ri itzel vinek y man xtiyacatej ta chic. || || 9. Que c'ari', ri kuxlabal c'o ta chi xque'oc achi'el c'a rija'. Roj xkojoc ta c'a itzel tak vinaki', y ri takonaxela' richin ri itzel vinek, y xkojelesex ta el riq'uin ri Dios. C'a c'ari', xkojcanej ta can pa k'axomal riq'uin ri tata'aj richin ri tz'ucuj tzij, achi'el c'a rija'. Ja ri itzel vinek ri', ri xeruk'ol ri nabey kate' katata'. Rija' juba' chic man noc jun takonaxel richin sakil y yeruyuk' ri vinaki' richin yequiben itzel tak quik'ataj pan evel y pa k'eku'm. || #FOOTNOTE#cc44#10. iCan janila vi nim ri rutzil ri Dios roma tok rija' nunuc' ri bey richin chi yojanimej el pa ruk'a' re nimalej xibinel! Re nimalej xibinel re' ja ri ca# #COMMENT#PAGE NUMBER 45# || 2 NEFI 9 || || mic y ri xibalbay. Ri ninbij c'a yin ja ri camic richin ri ch'aculaj y chuka' ri camic richin ri uxlabel. || || 11. Ri ka Dios, ri Lok'olaxel richin ri Israel, xuchojmirisaj ri bey richin yojcolotej. Can roma vi c'ari' tok ri camic, achojchij in ch'ovinek vi, can xquerutzolij ri rucaminaki'. Ri camic ri', jari' richin ri ch'aculaj y jari' tok yojmuk. || || 12. Chuka' ri camic richin uxlabel, achojchij in ch'ovinek vi, can xquerutzolij vi pe ri rucaminaki' chuka'. Ri camic ri' richin uxlabel, ja ri xibalbay. Queri' c'a, ri camic y ri xibalbay c'o chi yequitzolij pe ri quicaminaki'. Ri xibalbay c'o chi yerutzolij pe ri uxlabel ri e tz'apin can chiri'. Ri mukubel c'o chi yerutzolij pe ri ch'aculaj ri e rutz'apin. Ri ch'aculaj y ri uxlabel quichin ri vinaki' xtiquitun c'a qui' jun bey chic. Ronojel re' nibanatej can, xaxe roma ri uchuk'a' richin ri ruc'astajibel ri Lok'olaxel richin ri Israel. || || 13. iCan janila vi nim ri nuc'un banel richin ri ka Dfios! Rorna c'a chuka' ri lok'olej ruc'ojlibal richin quicoten richin ri Dios c'o chi yerutzolij pe ri uxlabel quichin ri e choj. Queri' c'a chuka', ri mukubel c'o chi yerutzolij pe ri quich'acul ri e choj. C'a c'ari', ri uxlabel y ri ch'aculaj xtiquitun chic qui'. Conojel vinaki' ye'oc c'a janila ch'ajch'oj y man e camel ta 46 || || chic. Ri quic'aslemal rije' can c'aslic vi c'a jumul. Rije' c'o c'a jun tz'aket quetamabal, achi'el c'a roj riq'uin kach'acul. Jac'a chiri' ri ketamabal roj xtoc can tz'aket vi. || || 14. Roma c'ari', xtic'oje' jun tz'aket ketamabal chiquij ri kamac, y ri katz'ilol, y ri kach'anayil. Xtic'oje' c'a quiq'uin ri e choj jun tz'aket quetamabal richin ri quiquicoten y ri quichojmilal. Xquevik c'a riq'uin ch'ajch'ojil y riq'uin ri tziek richin chojmilal. || || 15. Xtic'ulvachitej c'a chi tok conojel ri vinaki' xquek'ax pa re nabey camic re', c'a pa c'aslen, can xque'oc vi man e camel ta chic. Can ja vi ri' tok c'o chi yepe chuvech ri k'atbel tzij richin ri Lok'olaxel richin ri Israel. Ja c'ari' tok nipe ri k'atonic tzij y c'o chi nik'at tzij pa quivi' rije', riq'uin c'a ri lok'olej k'atonic tzij ri nuben ri Dios. || || 16. Can jic vi q'ues ri Ajaf. Can jic vi quere' chuka' chi ri e choj c'a e choj na xquec'o || || je', y ri e itzel c'a e itzel na || || xquec'oje'. Can ja vi ri Ajaf || || Dios ri biyon queri' y jare' ri || || jumul ruch'abel rija' ri man nitiquir ta nik'ax c'a el. Que vi c'ari', ri e tz'il je rije' ri itzel vinek quiq'uin ri rutakonaxela'. Rfije' xquebe c'a ka chupan ri jumul k'ak'. Ri quik'axomal rije' xa achi'el jun choy richin k'ak' y c'aten ya'al. Ri ruxak k'ak' chiri' nijote' ak'anij benek ruvech y manek ruq'uisirinen. || || 2 NEFI 9 || || 17. iCan janila vi ri ruchojmilal y ri ruk'atoj tzij ri ka Dios! Rijw can nuben vi ronojel ri ruch'abel ri nel pe pa ruchi', y conojel ri rupixa' c'o chi yek'ajer. || || 18. Can kitzij vi c'a chi ri e choj, ja ri chojlaxela' richin ri Lok'olaxel richin ri Israel, je rije' ri e nimayon richin ri Lok'olaxel richin ri Israel. Rije' e quicoch'on ri ejka'n richin paban k'eban che' richin ri ruvach'ulef y quixovan ri ruq'uixbel. Rfije' xtiquichinaj c'a ri rajavaren ri Dios. Ja c'ari' can chojmirisan vi pe chique rije', c'a pa tok rutiquiribel pe ri ruvach'ulef, y ri quiquicoten can tz'aket vi benek ruvech. || || 19. iCan janila vi nim ri rujoyovabal ri ka Dfios, ri Lok'olaxel richin ri Israel! Rfija' yerucol ri ruchojlaxela' pa ruk'a' ri nimalej xibinel, jari' ri itzel vinek, y ri camic, y ri xibalbay. Chuka' yerucol pe pa ri choy richin k'ak' y c'aten ya'al ri can ja vi ri k'axomal jumul. || || 20. iCan janila vi nim ri ch'ajch'ojil richin ri ka Dfios! Rfija' retaman c'a conojel y manjun c'o vi ri man retaman ta rija'. || || 21. Rija' nipe c'a chuvech re ruvach'ulef richin chi yerucol conojel vinaki', vi niquinimaj ri ruch'abel. Can kitzij vi, rija' nuc'ovisaj ri quipokonal conojel ri vinaki'. Nutij c'a pokon coma conojel ri e q'ues, conojel c'a achi'a', ixoki', y al || || c'uala' ri e c'o pa ri ruchinamit ri Adän. || || 22. Rija' nuben c'a chi re c'astajibel re' xtipe chique conojel ri vinaki', richin chi conojel xque'apon chuvech rija' chupan ri nimalej k'ij richin k'atonic tzij. || || 23. Rija' nubij chique conojel vinaki' chi c'o chi titzolin pe quic'u'x y quekasex chuxe' ya' pa rubi' rija'. Que c'ari' niquiben tok c'o chic ri tz'aket quicukubabel c'u'x riq'uin ri Lok'olaxel richin ri Israel. Vi man ta queri', xa manek ta yetiquir c'a yecolotej pa ri rajavaren ri Dios. || || 24. Vi man nitzolin ta pe quic'u'x, y niquinimaj ri rubi', y yekasex chuxe' ya' pa rubi' rija', y yecoch'on c'a pa ri ruq'uisibel, jari' tok can xque'etzelex vi. Can que vi c'ari' rubin can ri Ajaf Dfios, ri Lok'olaxel richin ri Israel. || || 25. Roma c'ari' tok ruya'on rija' jun pixa'. Man riq'uin vi ri', tok man niya'ox ta jun pixa', manek c'a chuka' jun c'ajisabel. Tok manek c'ajisabel, manek chuka' jun etzelanic. Tok manek etzelanic, ri joyovabel richin ri Lok'olaxel richin ri Israel yerucol, roma ri rutojbalil mac nuben. Rfija' yerucol c'a roma ri ruchuk'a' rija'. || || 26. Ri rutojbalil mac ri nuben rija' xa nuben c'a chi yek'ajer ri rurayibal ri k'atoj tzij pa quivi' ri man ya'on ta ri pixa' chique. Que c'ari', rije' ye 47 || || 2 NEFI 9 || || colotej chuvech ri nimalej xibinel, ri camic y ri xibalbay y chuvech ri itzel vinek, y ri choy richin k'ak' y c'aten ya'al. Jari' c'a ri k'axomal jumul. Rije' xa xquetzolix c'a chire ri Dios ri xya'on ri cuxla'. Jac'a rija' ri Lok'olaxel richin ri Israel. || || 27. Man riq'uin vi ri', jo'oc ruvech rija' ri niya'ox ri pixa' chire y ri e c'o conojel ri rupixa' ri Dios riq'uin, achi'el c'a e c'o kiq'uin roj, vi rija' yeruk'ej c'a ri pixa' ri'. Jo'oc c'a ruvech vi yerusachala' ri k'ij richin ri rutejtobenic, roma can janila vi c'ayef xtuben chire. || || 28. i)anila ri k'olonel na'oj richin ri itzel vinek! i)anila ri bananenri'il, y ri ch'akijri'il, y ri nacanic na'oj quichin ri vinaki'! Tok janila niquitijoj qui', niquinojij chi rije' e etamanela' y man niquinimaj ta ri pixabanic richin ri Dios. Xa niquixutuj y niquinojij chi manjun achique chic niya'on ri etamabel. Roma c'ari', ri quetamabal rije' xa nacanic na'oj y manjun nuya' chique. Rfije' can xquesach vi. || || 29. Man riq'uin vi ri', can utz vi chuka' tok niquitijoj qui', vi ta xa c'a niquinimaj na ri rupixabanic ri Dios. || || 30. Xa jo'oc c'a quivech ri beyoma' ri c'o q'uiy quibeyomel richin ri ruvach'ulef. Rfije' e beyon, y roma c'ari' xaxe yequixovaj ri e meba'i' y yecokotaj ri e ch'uch'uj cänima. Xaxe c'a ri quibeyomal rije' nurayij ri cänima. Rorna c'ari', ri quibe48 || || yomal jari' ri qui dios. Can kitzij vi c'a chi ri quibeyomal xtibeq'uis chuka' quiq'uin rije'. || || 31. Jo'oc quivech ri e achi'el e t'oj ri niquiben chi man yetiquir ta nicac'axaj, roma rije' can xqueyoj vi. || || 32. Jo' c'a oc quivech ri e achi'el e moyi' ri niquiben chi man yetiquir ta yetzu'un, roma rije' xqueyoj chuka'. || || 33. Jo'oc quivech ri man e ch'uch'uj ta ri cänima. Ri quetamabal rije' chirij ri itzel quibanobal, can xquerusoc vi pa ri ruq'uisibel k'ij. || || 34. Jo'oc ruvech ri tz'ucuy tzij, roma rija' can xtitorix vi ka pa xibalbay. || || 35. Jo'oc ruvech ri camisanel ri can nucanoj vi richin nicamisan, roma rija' xticom. || || 36. Jo'oc quivech ri yetz'i'n, roma rije' xa xquetorix c'a ka pa xibalbay. || || 37. Jo'oc c'a quivech ri niquiya' quik'ij ri tak tiox, roma ri itzel vinek quichin conojel itzel tak vinaki' niquicot quiq'uin. || || 38. Can que vi c'ari', jo'oc quivech conojel ri yecom quiq'uin ri quimac. Rfije' xquetzolin c'a riq'uin ri Dios, y xtiquitz'et ruvech, y xquecanej can chupan ri quimac. || || 39. Vach'alal ri ix nuc'u'xlan, toka' c'a chi'ic'u'x chi can janila vi itzel richin nik'ej ri rupixa' ri Lok'olej Dfios. Chuka' janila itzel richin nitzekelbej c'a el ri nubij ri k'olonel vinek. || || 2 NEFI 9 || || Toka' c'a chi'ic'u'x chi tok yixnojin riq'uin ri ch'aculaj, can ja vi camic ri'. Y ja ri c'aslen jumul tok yixnojin riq'uin ri uxlabel. || || 40. Vach'alal ri ix nuc'u'xlan, tiya' c'a ixiquin chire ri nuch'abel. Toka' c'a chi'ic'u'x chi janila nim ri chojmilal ri Lok'olaxel richin ri Israel. Man tibij c'a chi c'ayef ri nubin chive. Roma vi queri' nibij, can nipaba' vi ivi' chuvech ri kitzij. Yin nutzijon c'a chive ri ruch'abel ri Tz'ucuyon ivichin. Yin vetaman chi ri ch'abel richin ri kitzij can c'ayef vi chire ri tz'ilol. Man riq'uin vi ri', ri e choj man niquixibij ta qui' chuvech re ch'abel re', roma rije' nicajo' ri kitzij y man e silon ta. || || 41. Roma c'ari' vach'alal ri ix nuc'u'xlan, quixjel pe riq'uin ri Ajaf ri Lok'olaxel richin ri Israel. Toka' c'a chi'ic'u'x chi ri rubey rija' can e choj vi. Can kitzij vi chi xa ch'uti'n ruvech ri bey acuchi nic'atzin chi yebiyin ri vinek. Man riq'uin vi ri', can chojmin vi chiquivech. Ri Lok'olaxel richin ri Israel, jac'a rija' ri chajinel richin ri oquibel, y man nucusaj ta jun chic rusamajel chiri'. Manjun chic rubeyal richin yixoc, xaxe c'a chupan ri oquibel ri'. Manjun xtik'olon c'a richin rija', roma can ja vi rija' ri Ajaf Dfios. || || 42. Rija' nujek c'a chuvech ri nic'osc'a'. Rfija' xaxe yeruxovaj c'a ri etamanela', y ri yequitijola' qui', y ri e beyoma' ri || || niquinimirisaj qui' roma c'a ri quetamabal, y ri quitijonic, y ri quibeyomal. Rija' can man xtujek ta vi chiquivech rije' vi xa man niquixutuj ta can ronojel re', y vi xa man niquinojij ta chi c'o chi yenacanon chuvech ri Dios, y c'o chi can janila vi xtiquich'utinirisaj qui' chuvech. || || 43. Ri c'o quiq'uin ri choj quina'oj y ri utz quinojibal xque'evex junelic chiquivech ri e itzel. Ri quicoten ri chojmirisan chiquivech ri chojlaxela', jari' ri xtevex chiquivech ri e itzel. || || 44. Vach'alal ri ix nuc'u'xlan, toka' c'a chi'ic'u'x ri nuch'abel. Can kitzij vi, ninvelesaj c'a ri nutziak y nintotaj chivech. Ninc'utuj c'a chire ri Dfios richin ri nucolotajic chi quirutz'eta' na pe riq'uin ri runak' ruvech ri nutz'et ronojel. Queri' c'a, pa ri ruq'uisibel k'ij, rija' xtuk'et tzij pa quivi' conojel vinaki' chirij c'a ri quibanon. Ja c'ari' tok rix xtivetamaj chi ri Dios richin ri Israel can xutz'et vi chi xintotaj el pa ri vänima ri itzel ibanobal rix. Xtitz'et chuka' chi yin can in ch'ajch'oj vi xquipa'e' apon riq'uin rija' y in osk'opin el riq'uin ri iquiq'uel. || || 45. Vach'alal ri ix nuc'u'xlan, tijech'ej el ivi' chupan ri imac. Titotaj el ri ximibel richin ri najovan yixruxim cof. Quixjel pe riq'uin ri Dios, ri ja rija' ri abej richin ri icolotajic. || || 46. Tichojmirisaj ri ivänima 49 || || 2 NEFI 9 || || richin ri jebelilej k'ij richin k'atonic tzij tok xtisamajix ri k'atoj tzij pa quivi' ri e choj. Ri k'ij ri' ja ri k'ij richin ri k'atonic tzij. Tichojmirisaj c'a ivi' richin chi man ta xtivononela' ivi' riq'uin jun nimalej xibinri'il. Que ta chuka' ri', man ta xtic'oje' vi jun tz'aket natabel quichin ri itzelilej imac, y man ta xtisiq'uij quere': Can ch'ajch'oj vi ri ak'atonic tzij rat Ajaf Dios Ronojel Tiquirel. Yin vetaman c'a ri numac. Yin xink'ej ri apixa' y ri nuk'ajonic pixa' can vichin vi yin. Ri itzel vinek in ruchapon y yin in ajun riq'uin ri c'ayevilej ruk'axomal. || || 47. Vave' c'a vach'alal, zla nic'atzin cami chi yixinc'asoj riq'uin ri c'ayevilej kitzij rubanic ronojel re'? zLa xtinnek ta cami ri ivänima, vi ta e choj ri inojibal? ZLa xquich'o ta k'alaj, achi'el c'a ri ruk'alajirisanen ri kitzij, vi ta rix ix osk'opitajinek chic pa ri mac? || || 48. Can kitzij vi chi vi ta rix ix ch'ajch'oj, xquich'o ta c'a iviq'uin chirij ri ch'ajch'ojil. Vave' c'a, rix xa man ix ch'ajch'oj ta. Rix ninojij c'a chi yin in itijonel y romari' tok can ruc'amon vi chi yixinitijoj rix chire ri xtuq'uen pe ri mac. || || 49. Can kitzij vi chi ri vänima nretzelaj ri mac y xa niquicot ri nuc'u'x riq'uin ri chojmilal. Yfin xtinya' c'a ruk'ij ri lok'olej rubi' ri nu Dfios. || || 50. Quixämpe vach'alal, ivonojel rix ri chakirinek ichi'. 50 || || Quixämpe chuchi' ri ya'. Ri manek ri rupuak, tipe c'a, y tilok'on, y tiva'. Tulok'o' c'a, man riq'uin ta puek, ri ruya'al ruvech utzilej k'ayis y ri ruya'al tz'umaj ri manek rajel nic'utux chire. || || 51. Roma c'ari', man tisech ri ipuak roma ri xa manek rejkalen, ni ta chuka' ri isamaj roma ri xa manek yixrucukirisaj ta. Quinivac'axaj utz y toka' c'a chi'ic'u'x ri ch'abel ri xinbij can chive. Quixjel pe riq'uin ri Lok'olaxel richin ri Israel y ticanoj ri man xtisachtej ta, y ri man xtitz'ilobisex ta, y tiquicot c'a ri ivänima chi utzil. || || 52. Can kitzij vi, vach'alal, toka' c'a chi'ic'u'x ri ruch'abel ri i Dfios. Quixch'o ak'anij riq'uin rija' jutakel pa k'ij y timatioxij c'a chire ri lok'olej ri rubi' chak'a'. Tiquicot c'a ri ivänima. || || 53. Tich'obo' rij ri nimalej c'ulanen tzij ri nuben ri Ajaf y ri nim lok'olej rukajinen quiq'uin ri calc'ual ri achi'a'. Rorna c'a ri nim ränima y ri rutzil y ri rujoyovabal, rija' can rusujun vi chike chi ri kija'tzul man xtiyojtej ta jumul pa re c'aslen re'. Xa rija' xqueruchajij, y pa ri iyaj mamaj ija'tzul ri xquepe apon, rije' xque'oc jun chojmilej k'abaj richin ri rujayul ri Israel. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 6# #0,0,54# Vacami c'a, vach'alal, ninvajo' ninbij juba' chic chive. Man riq'uin vi ri', c'a chuvak xtink'alajirisaj ri ch'aka' chic ri nuch'abel chive. Amen. || 2 NEFI 29 || || TANAJ 29 || || Ri Nefi c'a nubij na ri xtic'ulvachitej apon. Nitzijon chiquij ri Gentili' y ri Lok'olej Vuj. E c'o ch'aka' chic retal banobel. Ri ruch'abel ri Dios xtiquitun qui'. || || 1. Man riq'uin vi ri', xa kitzij chi chupan ri k'ij ri', yin xtinben jun samaj chiquicojol rije' ri xtiquimey. Jari', richin nink'alajirisaj chi man numestan ta ri nuc'ulanen tzij ri nubanon can quiq'uin ri calc'ual ri achi'a'. Xuc'ul ri' ri katzij richin xtinyuk chic nuk'a' chique rije' ruca'n mul, richin xquentzolij pe chic ri nuvinak, ri e aj rujayul ri Israel. || || 2. Que c'a chuka' ri', man numestan ta ri nusujun chave rat Neffi y chuka' chire ri atata'. Nusujun c'a chive chi xtinnataj c'a ri ivija'tzul, y chi ri quich'abel ri ivija'tzul xtel c'a el pa nuchi' yin chique ri ch'aka' chic ivija'tzul. Ri nuch'abel yin xquech'abalix c'a chuvech chijun re ruvach'ulef richin chi xtic'oje' c'a jun retal chiquivech ri nuvinak ri e aj rujayul ri Israel. || || 3. Roma c'a ri nuch'abel xquech'abalix el, can e q'uiy vi chique ri Gentili' xtiquibij quere': ;Jun Lok'olej Vuj! ;Jun Lok'olej Vuj! ;Can c'o vi can chic kiq'uin roj jun Lok'olej Vuj, y manek banel richin ta c'o jun chic Lokolej Vuj! || || 4. Man riq'uin vi ri', quere' nubij ri Ajaf Dfios: Can e nacanuc vi rije'. Kitzij c'a chi xtic'o || || je' quiq'uin rije' jun Lok'olej Vuj. Ri' elenek c'a pe quiq'uin ri e aj Judä, ri ojer nuvinak yin achojiq'uin xinben vi ri c'ulanen tzij. ZAchique cami c'a ri tioxbel niquiya' rije' chique ri e aj Judä roma ri Lok'olej Vuj ri xquic'ul quiq'uin? ZAchique cami c'a nicajo' ta niquibij ri Gentili' riq'uin re'? ZLa noka' cami chiquic'u'x rije' ri quibiyinen, y ri quisamaj, y ri quik'axomal ri xquic'ovisaj ri e aj Judä tok can xquitij vi quik'ij richin chi xequitijoj ri Gentili' chire ri colotajic? || || 5. Rix Gentili', Zla e inatan cami juba' rix ri e aj )udä ri can je vi rije' ri ojer nuvinak yin? Mani. Xa ic'ajisan quivech, y e ivetzelan, y man irayin ta chic ye'ito'. Yin xa can xquentzolij vi c'a conojel re' pan ivi' rix, roma yin ri Ajaf man numestan ta ri nuvinak. || || 6. Rix ix nacanuc ri nibij quere': )un Lok'olej Vuj, can c'o vi can chic kiq'uin roj jun Lok'olej Vuj, y manek chic nic'atzin ta chike jun chic Lok'olej Vuj. ZLa c'o ta cami iviq'uin rix jun Lok'olej Vuj vi man ta coma ri e aj Judä? || || 7. Z La man ivetaman ta cami chi man xaxe ta jun tinamit c'o? ZLa man ivetaman ta chi yin ri Ajaf i Dios e nutz'ucun conojel vinaki', y man yenmestaj ta ri e c'o chiquivech ri ch'iti' tak ruvach'ulef chupan ri nimalej ya'? ZLa man ivetaman ta c'a chi yin yinajavarisan pa 51 || || 2 NEFI 29 || || ri caj y chuka' c'a chuvach'ulef, y ninc'uaj ri nuch'abel chique ri calc'ual ri achi'a' ri e c'o pa conojel ri tinamit chuvech chijun re ruvach'ulef? || || 8. zAchique c'a roma tok yixxebeloj roma c'o chi xtic'ul ch'aka' chic nuch'abel? ZLa man ivetaman ta chi ri jiquibanic quichin ca'i' tinamit can niquik'alajirisaj vi chivech rix chi yin in Dios, y chi yin ninnataj ri jun tinamit achi'el c'a ri jun chic? Rorna c'ari' tok ninch'abalij ri ch'abel chire ri jun tinamit junan riq'uin ri ninch'abalij chire ri jun chic. C'ari', tok ri ca'i' tinamit xtiquitun qui', jari' tok ri jiquibanic quichin ri ca'i' tinamit xtiquitun qui' chuka'. || || 9. Ninbij c'a queri' richin nink'alajirisaj chivech chi yin xa in junan ivir, vacami, y benek ruvech apon, y chuka' chi ninbij c'a ri nuch'abel achi'el ri ninvajo' yin. Xa roma c'a nubin can jun ch'abel, man ruc'amon ta chi rix ninojij chi man yitiquir ta ninbij jun chic ch'abel. Ri nusamaj yin xa manjani tiq'uis c'a, y can man xtiq'uis ta vi, c'a tok xtiq'uis ri achin, y chuka' man xtiq'uis ta pe chiri', ni ta chuka' jumul y benek ruvech. || || 10. Roma c'ari', xa roma c'o chic iviq'uin rix jun Lok'olej Vuj man ruc'amon ta chi ninojij chi e ruc'uan c'a checonojel ri nuch'abel. Man ruc'amon ta chuka' ninojij chi man nuba || || non ta chi e tz'ibatajinek can ch'aka' chic. || || 11. Roma c'ari', yin ninbij chique ri achi'a' pa ri relebal k'ij, y pa ri rukajibal k'ij, y chuka' pa ri rajquik'a' k'ij, y pa ri rajxocon k'ij, y pa ri ch'iti' tak ruvach'ulef chupan ri nimalej ya', chi rije' tiquitz'ibaj c'a ri ch'abel ri ninbij chique. Roma can quiq'uin vi ri vuj ri xquetz'ibatej can, yin xtink'et c'a tzij pa quivi' ri e aj re ruvach'ulef, chiquijujunal ri vinaki' chiquij c'a ri quibanobal, junan riq'uin ri tz'iban can. || || 12. Roma can kitzij vi, yin xquich'o quiq'uin ri e aj Judä y rije' xtiquitz'ibaj can ri nuch'abel. Xquich'o chuka' quiq'uin ri Nefi'i' y chuka' rije' xtiquitz'ibaj can. Xquich'o c'a chuka' quiq'uin ri ch'aka' chic rija'tzul ri rujayul ri Israel, ri e nuc'uan c'a el, y rije' chuka' xtiquitz'ibaj can. Chuka' xquich'o c'a quiq'uin conojel ri tinamit chuvech re ruvach'ulef y rije' xtiquitz'ibaj can chuka'. || || 13. C'ari' xtic'ulvachitej chi ri e aj Judä xtiquic'ul ri ch'abel quichin ri Nefi'i', y ri Nefi'i' xtiquic'ul ri ch'abel quichin ri e aj Judä. Ri Nefi'i' y ri e aj Judä chuka' xtiquic'ul ri ch'abel quichin ri ija'tzul richin ri Israel ri e sachinek. C'ari' chuka', ri ija'tzul richin ri Israel ri e sachinek xtiquic'ul ri ch'abel quichin ri Nefi'i' y ri e aj Juda. || #COMMENT#PAGE NUMBER 46# || 14. C'a c'ari', xtic'ulvachitej || #COMMENT#PAGE NUMBER 52# || 2 NEFI 31 || || chi ri nuvinak ri e aj rujayul ri Israel xquemol pe chic chupan ri ruvach'ulef acuchi c'o vi ri quichin rije'. Ri nuch'abel xtimol c'a pe chuka' y xe jun xtuben. C'ari', xtinc'ut chiquivech ri niquipaba' qui' chuvech ri nuch'abel, y chiquivech c'a ri nuvinak ri e aj rujayul ri Israel, chi ja yin in Dios y chi yin xinben jun c'ulanen tzij riq'uin ri Abraham chi c'o chi xtinnataj ri rija'tzul rija' benek ruvech. || || TANAJ 31 || || Ri Nefi c'a nuya' na ch'aka' chic lok'olej rutzijol. Nutzijoj ri achique roma tok xkasex chuxe' ya' ri Colonel. Nich'o chirij ri bey ri choj y ch'uti'n ruvech. || || 1. Vacami c'a vach'alal ri ix nuc'u'xlan, yin Neffi nintanaba' ruya'ic lok'olej rutzijol chive rix. Xaxe yitiquir yentz'ibaj jun ca'i' oxi' rutzijol ri vetaman yin chi can xquec'ulvachitej vi. Chuka' xaxe yitiquir yentz'ibaj can e juba' chique ri ruch'abel ri nuchak' Jacob. || || 2. Romari', ri xintz'ibaj c'a yirucukirisaj. Xaxe jun ca'i' oxi' ch'abel chic chirij ri rutijonic ri Cristo c'o chi nintzijoj chive. Roma c'ari' tok can k'alaj vi xquich'o iviq'uin rix, achi'el c'a ri k'alajirisanen richin ri lok'olej rutzijol ri ninya'. || || 3. Ri vänima niquicot riq'uin ri k'alajirisanen. Can que vi c'ari' nisamej ri Ajaf Dfios chiquicojol ri vinaki'. Ri Ajaf || || Dios nusakirisaj c'a ri quinojibal. Nich'o c'a quiq'uin ri vina'ki' pa quich'abel rije' richin chi nik'ax chiquivech. || || 4. Que c'ari', ninvajo' chi noka' chi'ic'u'x chi yin in ch'ovinek iviq'uin rix chirij ri ya'ol lok'olej rutzijol ri xuc'ut ri Ajaf chiquvech. Ja rija' ri xtikasan chuxe' ya' ri Rucarne'I ri Dios ri xquerelesaj ri quimac ri e aj re ruvach'ulef. || || 5. Vacami c'a, ri Rucarne'I ri Dios can ch'ajch'oj vi. Vi nic'atzin chi rija' nikasex chuxe' ya' richin nitz'aket ronojel ri chojmilal, can janila vi c'atzinel chuka' chive roj oj aj maqui', richin yojkasex chuxe' ya'. || || 6. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, ninvajo' ta ninc'utuj chive quere': zAchique roma tok ri Rucarne'I ri Dios xuben chi xk'ajer ronojel ri chojmilal tok rija' xkasex chuxe' ya'? || || 7. ZLa man ivetaman ta cami chi rija' can ch'ajch'oj vi? Man riq'uin vi ri', rija' nuc'ut chiquivech ri vinaki' chi nuch'utinirisaj ri' riq'uin ruch'acul chuvech ri Tata'ixel. Queri' chuka' nujiquiba' chuvech ri Tata'ixel chi rija' nunimaj rutzij roma yerutakej ri rupixa'. || || 8. C'a c'ari', tok kasan chic chuxe' ya', ri Uxlabixel xkaka pa ruvi' achi'el c'a jun paxcu'y. || #COMMENT#PAGE NUMBER 48# || 9. Ja c'ari', nuc'ut c'a chuka' chiquivech ri vinaki' chi choj ri bey y ch'uti'n ruvech ri oquibel acuchi c'o chi ye'oc vi. || #COMMENT#PAGE NUMBER 53# || 2 NEFI 31 || || Rija' xuc'ut c'a ri rubanic chiquivech rije'. || || 10. Chuka' xubij chique ri vinaki' quere': Quinitzekelbej. Roma c'ari', vach'alal ri ix nuc'u'xlan, zla yojtiquir cami nikatzekelbej ri Jesus vi man nikajo' ta yekatakej ri pixa' richin ri Tata'ixel? || || 11. Ri Tata'ixel xubij c'a quere': Titzolin pe ic'u'x, titzolin pe ic'u'x y quixkasex chuxe' ya' pa rubi' ri Nuc'ajol Nulok'ok'en. || || 12. Chuka' xpe ri ruch'abel ri C'ajolaxel y quere' xubij chuve: Ri Tata'ixel xtuya' ri Uxlabixel chire ri nikasex chuxe ya' pa nubi' yin, achi'el c'a xuya' pe chuve. Rorna c'ari', quinitzekelbej y tibana' ri achique itz'eton chi yin xinben. || || 13. Roma c'ari', vach'alal ri ix nuc'u'xlan, ruc'amon chi nitzekelbej ri C'ajolaxel riq'uin ronojel ivänima y man yixk'olon ta, ni ta Chuka' niben ca'i' || || ipalej chuvech ri Dios. Xa ni || || || || c'atzin c'a chi nitzekelbej rija' || || riq'uin jun choj irayibal y ni || || || || tzolin pe ic'u'x chupan ri imac. Riq'uin c'ari', nijiquiba' chuvech ri Tata'ixel chi nivajo' niq'uen ka pan ivi' ri rubi' ri Cristo roma ri kasanic chuxe' ya'. Ja', roma c'a nitzekelbej ri Ajaf, ri Icolonel, chupan ri ya' achi'el ri xubij. Yin vetaman c'a chi can ja vi ri' tok xtic'ul ri Uxlabixel. Ca c'ari' nipe ri turusanic richin k'ak' y richin ri Uxlabixel. C'a c'ari', xquixtiquir 54 || || xquixch'o pa quich'abel ri takonaxela' y xtisiq'uij ak'anij ri ic'avomabel chire ri Lok'olaxel richin ri Israel. || || 14. Man riq'uin vi ri' vach'alal ri ix nuc'u'xlan, can kitzij vi chi quere' xubij chuve yin ri ruch'abel ri C'ajolaxel: Tok tzolitajinek pe chic ri ic'u'x chupan ri mac, y ijiquiban chic chuvech ri Tata'ixel chi nivajo' ye'itakej ri nupixa' roma xixkasex c'a chuxe' ya', y ic'ulun chic ri turusanic richin ri k'ak' y ri Uxlabixel, y yixtiquir yixch'o pa jun c'ac'a' ch'abel, can quichin takonaxela', y vi chirij pe ronojel re', xquinivevaj ka, jari' tok janila utz ta chive chi man ta xivetamaj nuvech. || || 15. Xinvac'axaj ri ruch'abel ri Tata'ixel, quere' xubij: Can kitzij vi chi ri ruch'abel ri Nulok'ok'en can e kitzij vi. Ri xticoch'on c'a pa ruq'uisibel, jari' ri xticolotej. || || 16. Vacami c'a vach'alal ri ix nuc'u'xlan, yin vetaman chi jun achin man nitiquir ta nicolotej vi man nicoch'on ta c'a pa ruq'uisibel, y nutzekelbej ri xuc'ut can ri Ruc'ajol ri c'aslic Dfios. || || 17. Roma c'ari', tibana' ri achique xinbij chive chi xintz'et chi ri Ivajaf, ri Lok'olej Ivelesanel, xtuben apon. Xa roma c'ari', tok e c'utun c'a chinuvech. Xa richin nivetamaj ri oquibel achojchupan c'o chi yixoc vi. Ri oquibel acuchi yixoc vi, ja ri tzolibel c'u'x y ri kasanic chu- || || 2 NEFI 32 || || xe' ya'. C'a c'ari' nipe ri cuyubel quichin ri imac roma ri k'ak' y roma ri Uxlabixel. || || 18. C'a c'ari', yixc'oje' chupan ri chojilej bey ri ch'uti'n ruvech, ri nibe c'a pa ri c'aslen jumul. Kitzij c'a chi ix oquinek chic pa ri oquibel. Can ibanon vi achi'el ri pixa' quichin ri Tata'ixel y ri C'ajolaxel. Chuka' ic'ulun ri Uxlabixel ri nijiquiban chiquij ri Tata'ixel y ri C'ajolaxel. Riq'uin c'ari', xk'ajer ri sujunic ri xuben tok xubij chi can xibec'ulu' vi ri Uxlabixel vi xixoc ta pa ri bey. || || 19. Vacami, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, tok ix oquinek chic pa ri chojilej bey ri ch'uti'n ruvech, ninc'utuj c'a chive quere': ZLa xbanatej yan cami ronojel? Can ninbij vi chive chi manjani. Ix petenek c'a vave' xaxe roma ri ruch'abel ri Cristo y ri covilej icukubabel c'u'x riq'uin rija'. Chukw icukuban ivi' riq'uin ri rutzil rija' ri can nitiquir vi nicolon. || || 20. Roma c'ari' tok c'o chi yixbiyin chivech, y nijiquiba' ri ivänima riq'uin ri Cristo, y can choj vi nivoyobej pan ivänima, y nivajo' c'a ri Dfios y conojel vinaki'. C'a c'ari', vi yixbiyin chivech, y can nivetamaj vi ri ruch'abel ri Cristo, y yixcoch'on c'a pa ri ruq'uisibel, jari' tok can kitzij vi chi quere' nubij ri Tata'ixel chive: Xtic'oje' ri ic'aslen jumul. || || 21. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, can ja vi re' ri || || bey y manek chic jun ta. Man niya'ox ta c'a jun chic bey o jun chic bi'aj chuxe' ri caj achojroma ri vinek nitiquir nicolotej vi y noc c'a pa rajavaren ri Dios. Vacami c'a, can kitzij vi chi jare' ri tijonic richin ri Cristo. Xa can ja vi re' ri kitzij tijonic richin ri Tata'ixel y ri C'ajolaxel y ri Uxlabixel. Rije' e jun Dfios, y man yeq'uis ta. Amen. || || TANAJ 32 || || Ri Neli c'a nuya' na ch'aka' chic lok'olej rutzijol. Nich'o chiquij ri quich'abel ri takonaxela'. Nutzijoj ri rusamaj ri Uxlabixel. || || 1. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, ninnojij chi rix nich'ob rij pan ivänima ri achique rucamon chi niben tok rix ix oquinek c'a chic pa ri bey. Vave' c'a, zachique cami c'a roma tok nich'ob rij ronojel re' pan ivänima? || || 2. ZLa man noka' ta chi'ic'u'x chi xinbij chive chi tok ic'ulun chic ri Uxlabixel, jari' tok yixtiquir chic yixch'o pa ri quich'abel ri takonaxela'? zAchique c'a banel richin yixch'o pa quich'abel ri takonaxela' vi man ta roma ri Uxlabixel? || || 3. Ri takonaxela' yech'o roma ri ruchuk'a' ri Uxlabixel. Rorna c'ari', xa niquibij c'a ri ruch'abel ri Cristo. Xa romari' tok xinbij chive chi tivetamaj ri ruch'abel ri Cristo. Can kitzij vi c'a, ri ruch'abel ri Cristo xtiqui 55 || || 2 NEFI 33 || || bij chive rix ronojel ri ruc'amon chi niben. || || 4. Roma c'ari', tok nutzijon chic re ch'abel re' chive, vi man yek'ax ta chivech rix, ri' xa roma man nic'utuj ta, ni ta Chuka' man yixc'osc'a' ta pe. Rorna c'ari', man yixc'amatej ta pa sakil, xa c'o chi yixyojtej c'a pa k'eku'm. || || 5. Can kitzij vi chi ninbij chive jun bey chic chi vi yixoc pa ri bey y nic'ul ri Uxlabixel, rija' xtuc'ut chivech rix ronojel ri ruc'amon chi niben. || || 6. Can ja vi re' ri rutijonic ri Cristo y man xtiya'ox ta chic jun, c'a tok rija' xtuk'alajirisaj ri' chivech rix riq'uin ri ruch'acul. Tok rija' nuk'alajirisaj c'a ri' chivech rix riq'uin ri ruch'acul, ronojel ri xtubij chive jari' ri can xtiben vi. || || 7. Vacami c'a, yin Neffi man yitiquir ta ninbij ch'aka' chic. Ri Uxlabixel nuk'il nuch'oven. In ya'on can richin yinok' roma man niquinimala' ta ri vinaki', y can niquibanala' vi ri itzel, y man niquetamaj ta, y can cof ri cänima. Rije' man niquicanoj ta ri etamabel, y man nik'ax ta chiquivech ri nimalej etamabel tok can k'alaj vi nic'ut chiquivech, stape' c'a can k'alaj vi achi'el jun ch'abel. || || 8. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, nintz'et chi c'a nich'ob na rij pan ivänima. Yibison c'a roma c'o chi yich'o iviq'uin chirij re'. Roma c'a vi ta ninimaj ri Uxlabel ri nutijoj jun 56 || || vinek richin nich'o ak'anij riq'uin ri Ajaf, xtivetamaj ta c'a chi c'o chi yixch'o ak'anij riq'uin ri Dios. Ri itzel uxlabel man nutijoj ta jun vinek richin nich'o ak'anij riq'uin ri Dios. Xa nutijoj chi man tich'o c'a ak'anij riq'uin ri Dios. || || 9. Man riq'uin vi ri', xa kitzij ninbij chive chi c'o chi yixch'o ak'anij riq'uin ri Dios junelic y manjun bey yixk'itej. Chuka' ninbij chive chi man utz ta xtiben manjun, vi man ta nabey yixch'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel pa rubi' ri Cristo, richin queri' xtuturusaj ka chive rix ri xtiben. Riq'uin c'ari', ri achique ri xtiben can utz vi xtuben chive ri ivänima. || || TANAJ 33 || || Ri Nefi nuya' ri ruq'uisibel rujiquibanic. Rija' man can ta utz nitz'iban achi'el nich'o. Nit'ujt'ut ri ränima roma ri ruvinakul. || || 1. Vacami c'a, yin Neffi man yitiquir ta nintz'ibaj ronojel ri xetzijox chiquicojol ri nuvinakul. Chuka' man yitiquir ta yitz'iban janila utz, achi'el c'a yitiquir yich'o. Rorna c'a tok jun achin nich'o riq'uin ri ruchuk'a' ri Uxlabixel, ja ri ruchuk'a' ri Uxlabixel nuc'uan el ri ch'abel ri' pa ri cänima ri vinaki'. || || 2. Man riq'uin vi ri', xa kitzij chi e c'o e q'uiy ri niquicovirisaj ri cänima chirij ri Uxlabixel, y rija' manek ruc'ojlibal quiq'uin. Rorna c'ari', xa niqui- || || 2 NEFI 33 || || torij el q'uiy ri tz'ibatel can y niquinojij chi can manek vi quejkalen. || || 3. Man riq'uin vi ri', yin Nefi can nutz'iban vi can ri achique nutz'iban can, y ninnojij chi janila rejkalen. Can janila vi nim ri rejkalen chique ri nuvinakul yin. Yin junelic yich'o ak'anij riq'uin ri Dios coma rije', y chak'a' ri ruya'al runak' nuvech niquich'ekeba' ri ruch'aquet nuvi' coma rije'. Can yich'o vi ak'anij riq'uin ri nu Dfios riq'uin cukubabel c'u'x, y vetaman chi rija' xtrac'axaj ri nuch'oven. || || 4. Yin vetaman c'a chi ri Ajaf Dfios xtuturusaj c'a ri nuch'oven richin queri' utz xtiban chique ri nuvinakul. Xtiya'ox uchuk'a' chique ri ch'abel ri xintz'ibaj can, y xa man can ta utz yitiquir yitz'iban. Ri ch'abel ri' yeruyuk' c'a ri vinaki' richin niquiben ri utz. Yerutijoj c'a rije' chique ri xequibanala' ri quite' quitata'. Nich'abalin chirij ri Jesus, y yeruyuk' richin niquinimaj rija', y richin yecoch'on c'a pa ri ruq'uisibel, y jari' ri c'aslen jumul. || || 5. Can cof vi c'a nich'o chirij ri mac, achi'el c'a nich'o ruk'alajirisanen ri kitzij. Roma c'ari' tok manjun achin xtoyover c'a riq'uin ri ch'abel ri xintz'ibaj can, xaxe c'a vi rija' xa richin ri ruxlabal ri itzel vinak. || || 6. Yin yiquicot riq'uin ri k'alajirisanen, y yiquicot riq'uin ri kitzij. Yiquicot c'a riq'uin ri || || nu Jesus, roma rija' relesan el ri vänima pa xibalbay. || || 7. C'o ri nulok'ok'ebet chique ri nuvinakul. Chuka' janila nincukuba' nuc'u'x riq'uin ri Cristo, chi yin xquentz'et e q'uiy ri manek quitz'ilol chuvech ri ruk'atbel tzij. || || 8. C'o nulok'ok'ebel chique ri e aj Judä. Ninbij aj Judä roma yich'o chiquij rije' achojiq'uin in elenek vi pe. || || 9. Chuka' c'o nulok'ok'ebel chique ri Gentili'. Man riq'uin vi ri', xa man yitiquir ta yinoyoben pa vänima pa ruvi' manjun chique rije'. Xaxe vi xqueyuk' chire ri Cristo y xque'oc chupan ri oquibel ri ch'uti'n ruvech, y xquebiyin chupan ri bey ri nibe c'a pa ri c'aslen, y can xtiquitzekelbej vi pe ri bey ri', c'a tok xtiq'uis ri k'ij richin ri quitejtobenic. || || 10. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, y chuka' rix ix aj Judä, y rix ix aj chijun re ruvach'ulef, tivac'axaj c'a re ch'abel re' y tinimaj c'a ri Crfisto. Vi man ninimaj ta c'a re ch'abel re', xa tinimaj c'a ri Crfisto. Vi can ninimaj vi c'a ri Cristo, can que chuka' ri' xtinimaj re ch'abel re', roma can e richin vi ri Crfisto. Ja rija' ri yoyon chuve quichin re ch'abel re', y yequitijoj conojel vinaki' richin niquiben ri utz. || || 11. Vi re' xa man e ruch'abel ta ri Crfisto, tich'obo' c'a queri' rix. Rorna pa ruq'uisibel k'ij, ri Cristo xtuk'alajirisaj chi 57 || || 2 NEFI 33 || || vech rix riq'uin uchuk'a' y nimalej c'ojlemal, chi re' can e ruch'abel vi rija'. Chuvech c'a ri ruc'ojlibal rija', rix y yin xtikatzulubela' ki'. C'a c'ari', xtivetamaj chi ja rija' ri biyon pe chuve chi tintz'ibaj c'a ronojel re', stape' c'a man can ta yitiquir chi utzil. || || 12. Ninc'utuj c'a chire ri Tata'ixel pa rubi' ri Cristo, chi q'uiy chike roj, vi man can ta konojel, xkojtiquir xkojcolotej chupan ri rajavaren rija' pa ri nimalej y ruq'uisibel k'ij. || || 13. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, y rix ivonojel ri ix aj ri rujayul ri Israel, y chuka' rix ivonojel ix c'o chijun re ruvach'ulef, yin yich'o iviq'uin a || || chi'el c'a jun ri nich'abalin ta pe chupan ri pokolaj: Quiri' c'a, c'a tok xtipe ri nimalej k'ij ri'. || || 14. Rix ri man nivajo ta niq'uen ri rutzil ri Dios y man ninimaj ta ri quich'abel ri e aj Judä, ni ta chuka' ri nuch'abel yin, ni ta chuka' ri ch'abel ri xtubij pe ri Rucarne'I ri Dios, can kitzij vi c'a ninbij chive jumul, quiri' c'a. Roma c'a chupan ri ruq'uisibel k'ij, re ch'abel re' xquixquetzelaj can rix. || || 15. Ri achique ninjiquiba' Chuvech re ruvach'ulef, xtic'amer c'a pe chivij rix pa ri k'atbel tzij. Queri' c'a, ri Ajaf rubin can chuve y c'o chi ninnimaj rutzij. Amen. || || ENOS || || RI VUJ RICHIN RI ENOS || || Ri Ajaf can nusuj vi chi jun retal quibanobal ri Nefi'i' xtipe apon chique ri Lamani'. Nutzijoj ri quina'oj, y ri quibanon, y ri coyoval ri ca'i' vinakul. || || 1. Vave' c'a, xc'ulvachitej chi yin Enos vetaman chi ri nata' jun achin choj. Rija' xirutijoj c'a yin chire ri ruch'abel, y chuka' chire ri etamabel y ri pixabanic richin ri Ajaf. Nim ruva ruk'ij ri nu Dios romari'. || || 2. Xtintzijoj c'a chive ri tok janila xintij nuk'ij chuvech ri Dfios, tok c'a manjani tinc'ul ri cuyubel quichin ri numac. || || 3. Can kitzij vi, xibe chiquicanoxic chicopi' e aj pa q'uechelaj. C'ari', can xokaka vi chinuc'u'x ri ch'abel ri xinvac'axaj riq'uin ri nata' chirij ri c'aslen jumul, y ri quicoten quichin ri chojlaxela'. || || 4. Xnum ri vänima y xixuque' chuvech ri Nutz'ucunel, y janila xich'o ak'anij riq'uin rija' pa lok'olej ch'oven, y xinc'utuj pa ruvi' ri nuc'aslemal yin. Chijun k'ij xich'o c'a ak'anij riq'uin rija'. C'a c'ari' tok xocok'a', c'a xich'o na cof ak'anij, richin queri' xapon ri nuch'oven chicaj. || || 5. C'a c'ari', xpe jun ch'abel viq'uin y quere' xubij: Enos, yecuyutej c'a ri amac. Rat can xcaturusatej vi c'a. || || 6. Yin Enos, vetaman c'a chi ri Dios man nitiquir ta nu || || tz'uc tzij. Roma c'ari' tok xeyoj el ri numac. || || 7. Xinc'utuj c'a quere': zAchique c'a beyal chi xbanatej can quere'? || || 8. C'ari', rija' quere' xubij pe chuve: Xbanatej c'a roma ri acukubabel c'u'x riq'uin ri Cristo, ri manjan bey avac'axan, ni atz'eton. Q'uiy juna' xquek'ax c'a apon, tok manjani xtuc'ut ri' riq'uin ri ruch'acul. Rorna c'ari', cabiyin c'a. Ri acukubabel c'u'x at ruch'ajch'ojirisan. || || 9. Xc'ulvachitej c'a chi tok xinvac'axaj re ch'abel re', ri vänima xt'ojt'ut coma ri vach'alal, ri Nefi'i'. Rorna c'ari' tok riq'uin ronojel ri vänima xich'o ak'anij riq'uin ri Dios coma rij e'. || || 10. Tok yitajin rutijic nuk'ij pa vuxlabal, ri ruch'abel ri Ajaf xpe pa ri nunojibal jun bey chic, y quere' xubij chuve: Yin xquenk'ejela' ri avach'alal, achi'el c'a rije' niquitij quik'ij richin yequitakej ri nupixa'. Nuya'on c'a chique rije' re ruvach'ulef re', y can ja vi re' jun lok'olej ruvach'ulef. Xaxe c'a vi rije' niquiben ri itzel, jari' tok xtinvetzelaj re ruvach'ulef re'. Quere' c'a, yin xquenk'ejela' ri avach'alal achi'el c'a ri xinbij can. Vi niquik'ej c'a ri nupixa', xtinc'ajisaj quivech, y xtinben chi janila xquebison. || #COMMENT#PAGE NUMBER 50# || 11. Tok yin, Enos, xinvac'a || #COMMENT#PAGE NUMBER 59# || ENOS || || xaj re ch'abel re', ri nucukubabel c'u'x riq'uin ri Ajaf can man xsilon ta vi chic. C'a c'ari' tok janila xintij nuk'ij richin xich'o ak'anij riq'uin ri Ajaf coma ri Lamani', ri vach'alal. || || 12. Xc'ulvachitej c'a chi tok can janila vi xich'o ak'anij chi utzil riq'uin ri Ajaf, rija' quere' xubij pe chuve: Roma c'a ri acukubabel c'u'x, yin xtinya' chuve achi'el ri narayij rat. || || 13. Can kitzij vi c'a, jare' ri xinrayij riq'uin rija': chi vi ta ri nuvinakul yin, ri Nefi'i', janila xquequik'ej ta ri rupixa' ri Ajaf y xqueyojtej ta romari', y ri Lamani' man ta xqueyojtej can, xinrayij c'a chi ri Ajaf Dfios nuchajij ta ri retal quibanobal ri nuvinakul yin, ri Nefi'i'. Xinrayij c'a chi xtic'am ta pe chique ri Lamani' pa jun chic k'ij apon, stape' vi ta c'o chi nichajix ta roma ri ruchuk'a' ri lok'olej ruk'a' rija'. Riq'uin c'ari', sakpe xtiya'ox ta k'ij chique rije' richin xquecolotej. || || 14. Pa re tak k'ij re' c'a, ri kasamaj roj richin yekaq'uen pe chic pa ri kitzij tijonic, can manek vi rejkalen. Rije' can xquisuj vi can chike roma ri coyoval, chi vi ta c'o banel, rije' xkojquiyoj ta roj, y chuka' ri retal kabanobal, y chuka' ri nak'isan tak quibanobal ri kate' katata' ojer. || || 15. Yin vetaman c'a chi ri Ajaf Dfios xtiquir xuchajij ri retal kabanobal. Rorna c'ari', tok || || junelic xich'o ak'anij riq'uin. Rija' quere' c'a rubin can chuve: Xabachique ri nac'utuj pa rubi' ri Cristo riq'uin ri acukubabel c'u'x, y vi can nanimaj vi chi xtac'ul, jari' tok can xtac'ul vi ri'. || || 16. C'o c'a nucukubabel c'u'x y xinc'utuj ak'anij chire ri Dios chi rija' tuchajij c'a ri retal kabanobal. C'a c'ari', rija' can xusuj vi chuve chi xtibe c'a ri retal kabanobal quiq'uin ri Lamani', jampe' c'a rija' xtuk'ijuj chi utz. || || 17. C'ari', yin Enos vetaman chi xtibanatej c'a can achi'el vi rija' xusuj can chuve. Rorna c'ari' tok xuxlan ri vänima. || || 18. Ri Ajaf quere' c'a xubij pe chuve: Queri' chuka' quirayin can ri atata' amama'. Can xtibanatej vi c'a achi'el ri quicukubabel c'u'x rije'. Ri quicukubabel c'u'x rije' can nim vi, achi'el c'a ri acukubabel c'u'x rat. || || 19. Xc'ulvachitej c'a chi yin, Enos, xibe chiquicojol ri ruvinakul ri Nefi y xinya' lok'olej rutzijol chirij ri xtic'ulvachitej c'a apon. Xinjiquiba' c'a chirij ri xintz'et y ri xinvac'axaj. || #COMMENT#PAGE NUMBER 52# || 20. Yin ninjiquiba' c'a vave' chi ri ruvinakul ri Nefi can xquitij vi quik'ij richin yequitzolij ri Lamani' pa ri kitzij tijonic richin ri Dios. Man riq'uin vi ri', ri kasamaj manek rejkalen chiquivech. Ri quetzelanic can jiquiban vi, y rije' xa xeyu- || #COMMENT#PAGE NUMBER 60# || ENOS || || kex vi el roma ri itzel quina'oj. Xe'oc c'a jun vinakul camisanel y tz'il, y manek quina'oj, y xquiya' quik'ij ri tak tiox, y xec'ase' achi'el aj pa k'ayis chicopi'. Xa xquitij ri camisanela' tak chicopi'. Xec'ase' pa tak quimo'c y xaxe xebiyajla' chupan ri tolan ruvach'ulef. Xoc quitziak jun rutz'umal chicop ri ximon xe' quipan y socan jumul ri quijolon. Can jebel vi quetaman xquicusaj ri c'akbel ch'ab, y ri cotoquic tzaq'uibel, y ri iquiej. E q'uiy c'a chique rije' can xaxe vi xquitij ri rex ti'ij y junelic xquitij quik'ij richin yojquicamisaj. || || 21. Xc'ulvachitej c'a chi ri ruvinakul ri Nefi xquisamajij ri ulef, y xquiq'uiytisaj conojel || || ruvech q'uimal y ruvech che'. || || Chuka' xquiq'uiytisaj e q'uiy || || k'ataj chicopi', y k'ataj richin || || conojel ruvech väquix, y tzuntzun, y aj pa k'ayis tzuntzun, y chuka' e c'o e q'uiy quiej. || || 22. Chuka' e c'o q'uiy ya'ol lok'olej rutzijol chikacojol roj. Ri vinaki' c'a, can cof vi ri cänima, y ekal c'a xquetamaj. || || 23. Ri e ya'ol lok'olej rutzijol can cof vi xech'o c'a quiq'uin, y xech'abalin, y xquiya' lok'olej rutzijol chirij ri oyoval, y ri c'axinic, y ri vulatajic. Junelic c'a xenatan chirij ri camic, y ri c'aslen jumul, y ri ruk'atonic tzij y ri ruchuk'a' ri Dios. Riq'uin c'a conojel re', xequiyuk' junelic richin tiquiyala' ruk'ij ri || || Ajaf. Manjun chic banel. Xaxe chic, vi can choj vi xech'o quiq'uin, c'ari' man xqueka' ta cha'nin pa vulatajic. Quere' c'a nintz'ibaj chiquij rije'. || || 24. Pa ri nuc'aslen yin, can xentz'et vi tak oyoval chiquicojol ri Nefi'i' y ri Lamani'. || || 25. Xc'ulvachitej c'a chi yin xirijix. E k'axinek c'a can vakxakc'al belejlajuj juna' tok ri katata' Le'i tel pe pa Jerusalem. || || 26. Xintz'et c'a chi xa juba' chic xquibe ka pa ri numukubel. Roma ri ruchuk'a' ri Dios, yin xitak can richin xich'abalin, y xinya' lok'olej rutzijol chique re vinaki' re', y chuka' richin xink'alajirisaj ri tijonic chiquivech rije', achi'el c'a ri kitzij tijonic richin ri Cristo. Chijun ri nuc'aslen nuk'alajirisan pe, y janila xiquicot riq'uin ri' chuvech xabachique chic ri c'o chuvach'ulef. || #COMMENT#PAGE NUMBER 54# || 27. Juba' chic c'a xquibe pa ri c'ojlibel acuchi xquinuxlan vi. Ri c'ojlibel ri' c'o riq'uin ri Lok'olej Velesanel. Vetaman c'a chi xquinuxlan can riq'uin rija'. Yiquicot c'a riq'uin ri k'ij tok ri nuch'acul xtoc man camel ta chic. C'a c'ari', xquipa'e' riq'uin ri Ajaf y riq'uin quicoten xtintz'et ri ruvech. Rija' quere' c'a xtubij chuve: Catämpe c'a viq'uin. Nim ruva ak'ij. Can c'o vi jun c'ojlibel nuc'un c'a avichin rat chupan ri rachoch ri Nata'. Amen. || #COMMENT#PAGE NUMBER 61# || MOSIA 2 || || RI VUJ RICHIN RI MOSIA || || Ri 8enjamin, ri rutata'al ri tinamit, nupaba' jun nuc'un palibel. Nipa'e' pa ruvi' y nich'o quiq'uin ri vinaki'. Ri rutata'al ri tinamit ri' nuya'on ruk'ij ri Dfios y e ruyuken ri vinaki' chi utzil. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri Mosia xuben achi'el ri rutata' xuchilabej can chire, y xuya' jun rutzijol chupan chijun ri ruvach'ulef ri'. C'a c'ari', ri vinaki' xquimol qui' chupan chijun ri ruvach'ulef ri'. C'ari', xebe c'a ak'anij acuchi c'o vi ri lok'olej runimajay ri ri Ajaf, richin queri' nicac'axaj ri xtubij chique rije' ri Benjamin, ri rutata'al ri tinamit. || || 2. Can e janila vi vinaki' e c'o, y xa romari' tok man xe'ajilex ta. Rije' janila e quivinakirisan can y e quiq'uiytisan can chupan ri ruvach'ulef. || || 3. Chuka' xequic'uaj quiq'uin rije' ri nabiyelaxela' e c'o chupan ri quik'ataj chicopi', richin niquiben camelabel sujunic y poron sujunic, achi'el c'a nubij ri rupixa' ri Moises. || #COMMENT#PAGE NUMBER 56# || 4. Queri' c'a chuka' yetiquir niquimatioxij chire ri Ajaf ri qui Dfios ri xelesan pe quichin rije' chupan ri ruvach'ulef Jerusalem. Rija' chuka' xerucol rije' pa quik'a' ri ye'etzelan quichin, y xerutek chojmilej tak achi'a' richin xe'oc ri quitijonela'. Chuka' xutek jun chojmilej achin richin xoc ri rutata'al ri ti || #COMMENT#PAGE NUMBER 62# || TANAJ 2 || || namit. Ri tata'al ri' xutiquiriba' ri uxlanibel c'u'x chupan ri ruvach'ulef Zarajemla. Chuka' xerutijoj rije' richin xequitakej ri rupixa' ri Dios, richin queri', yequicot c'a y nic'oje' ri cajovabal chire ri Dios y chique conojel ri vinaki'. || || 5. Xc'ulvachitej c'a chi tok xe'apon acuchi c'o vi ri lok'olej runimajay ri Ajaf, xquiben c'a ri quimo'c pa ri rusutilen. Chijun achin xc'oje' ri ruchinamit riq'uin. Ri e c'o chupan ri ruchinamit e jare': ri rixjayil y ri ruc'ajol y ri rumi'al, y chuka' ri quic'ajol y ri quimi'al rije', nabey c'a ri nimalaxel y ruq'uisibel ja ri chak'laxel. Chiquijujunal chinamit e ch'aron c'a quiq'uin ri ch'aka' chic. || || 6. Xquibanala' c'a ri quimo'c y xquisutij rij ri lok'olej runimajay ri Ajaf. Ronojel ri achi'a' xquiben c'a chi ri ruchi' ri quimo'c xuq'uek ri' chuvech ri lok'olej runimajay ri Ajaf. Riq'uin c'ari', yetiquir ta yec'oje' can pa ri quimo'c y nicac'axaj ri ch'abel ri xtubij ri tata'al Benjamin chique. || || 7. Ri molaj vinaki' janila nim y ri tata'al Benjamin man xtiquir ta xerutijoj conojel, xaxe oc chupan ri rutz'ak ri lok'olej runimajay ri Ajaf. Roma c'ari' tok rija' xutek rupabaxic jun nuc'un palibel richin c'o banel richin xticac'axaj ri vinaki' ri xtubij rija' chique. || || MOSIA 2 || || 8. Xc'ulvachitej c'a chi rija' xpa'e' pa ruvi' ri nuc'un palibel y xutiquiriba' ri ch'oven quiq'uin ri ruvinak. Man riq'uin vi ri', man conojel ta rije' xetiquir xcac'axaj ri ruch'abel roma can janila vi nim ri molaj vinaki' ri'. Roma c'ari', rija' xuben chi xetz'ibex ri xubij y xetak el quiq'uin ri man xetiquir ta xcac'axaj ri ruch'abel. Riq'uin c'ari', rije' chuka' xetiquir xquic'ul ri ruch'abel. || || 9. Jare' c'a ri ruch'abel ri xubij rija' y xuben chi xetz'ibex can. Xubij c'a quere': Vach'alal, rix ivonojel imolon pe ivi' richin nivac'axaj ri ch'abel ri xtinbij chive vacami. Yin man ix invoyon ta richin xixpe vave' richin yixetz'an quiq'uin ri ch'abel ri xtinbij chive. Xa ninvajo' chi yinivac'axaj ta c'a. Ninvajo' c'a chi nijek ri ixiquin richin xtivac'axaj, y chi nijek ri ivänima richin nik'ax chivech, y chi nijek ri inojibal richin xquek'alajirisex chivech rix ri evan etamabel richin ri Dios. || || 10. Chuka' man ix invoyon ta richin xixpe vave' richin nixibij ivi' chinuvech, o richin ninojij chi yin man xaxe ta in jun achin camel. || || 11. Yin xa in junan iviq'uin rix. In c'o c'a pa ruk'a' ronojel ruvech yabil richin ri ch'aculaj y ri nojibel. Man riq'uin vi ri', yin in cha'on roma re vinakul re', y in turusan roma ri nata', y ri Ajaf ruya'on k'ij chuve richin yinoc jun uc'uey bey y || || jun rutata'al re tinamit re'. Chuka' in to'on can roma ri nimalej ruchuk'a' ri Ajaf richin yisamej ivoma rix riq'uin ronojel ri rayibal y nojibel, y ri uchuk'a' ri ruya'on pe ri Ajaf chuve. || || 12. Ninbij c'a chive chi yatajinek k'ij chuve pa nuc'aslen, c'a pa re k'ij re', richin yisamej ivoma rix. Man nucanon ta pe iviq'uin rix ri k'ana puek, o ri saka puek, o ch'aka' chic beyomel. || || 13. Chuka' man nuya'on ta k'ij chi rix yixtz'apix pa che', o chi yixc'oje' pa quik'a' ch'aka' chic, o chi yixcamisan, o yixyojon, o yixelek', o yixtz'i'in. Chuka' man nuya'on ta k'ij richin niben xabachique itzel. Ix nutijon c'a richin ye'itakej ri rupixa' ri Ajaf riq'uin ronojel ri e ruchilaben chive. || || 14. Can ja vi yin chuka' in samajinek riq'uin ri nuk'a' richin yixinsamajij rix, richin queri' man ix ejkan ta c'a riq'uin tojonic chuve. Riq'uin c'ari', chuka' man ya'on ta chivij ri achique c'ayef richin nivejkaj. Ronojel re' ri nubin can, rix itz'eton can vacami. || #COMMENT#PAGE NUMBER 58# || 15. Man riq'uin vi ri', vach'alal, man nubanon ta ronojel re' richin yibananen. Chuka' man ninbij ta chive ronojel re' richin yixinsujuj. Xa quere' ninbij chive richin nivetamaj chi yitiquir yinapon riq'uin ri Dios vacami riq'uin ri ch'ajch'oj nunabebal. || #COMMENT#PAGE NUMBER 63# || MOSIA 2 || || 16. Can kitzij vi ninbij chive chi man ninvajo' ta yibananen, xa roma tok xinbij chive chi in samajinek pe ivoma rix pa ri nuc'aslen yin. Xa pa ri rusamaj ri Dios in c'o vi can. || || 17. Can kitzij vi c'a ninbij chive ronojel re' richin nivetamaj utzilej nojibel. Riq'uin c'are', nivetamaj chi tok yixsamej coma ri ch'aka' chic vinaki', ja ri rusamaj ri Dios niben. || || 18. Can kitzij vi ibin can chi yin in rutata'al ri itinamit rix. Y vi yin, ri achojche nibij rix chi in rutata'al ri itinamit, can yisamej vi ivoma rix, Zla man ta cami ruc'amon chi rix nisamajij c'a ivi' chuka'? || || 19. Can kitzij vi chi yin, ri nibij rix chi in rutata'al ri itinamit, in samajinek ivoma rix pa nuc'aslen. Man riq'uin vi ri', ja ri rusamaj ri Dios nubanon can. Vi ruc'amon c'a chi nimatioxij chuve yin romari', ican janila vi ruc'amon chi nimatioxij chire ri chicajel Itata'al! || || 20. Ninbij c'a chive, vach'alal, chi vi nimatioxij ta riq'uin ronojel c'avomanic y ruya'ic k'ij ri nic'oje' pan ivänima chire ri Dios ri tz'ucuyon ivichin, y chajiyon ivichin, y banayon chi yixquicot, y yoyon chi jebel yixc'ase' junan chi utzil, || || 21. Ninbij c'a chive chi vi rix nisamajij ta rija' ri tz'ucuyon ivichin pa tok rutiquiribel, y ri chajiyon ivichin k'ij k'ij roma tok nusipaj ri ivuxla' richin yix || || c'ase' y yixsilon y nibanala' ri achique nivajo', y chuka' rija' yixrilij jutakel-ninbij c'a chive chi vi ta nisamajij rija' riq'uin ronojel ri ivänima, xa c'a yixoc ta na man utzilej ta samajela'. || || 22. Can kitzij vi rija' xaxe nuc'utuj c'a chive chi que'itakej ri rupixa'. Rija' rusujun c'a chive chi vi ye'itakej ri rupixa', can xquixq'uiyer vi chuvach'ulef. Rijw manjun bey xtijalon riq'uin ri rubin can. Roma c'ari', vi ye'itakej ri rupixa', rija' yixruturusaj y nuben chi yixq'uiyer. || || 23. Nabey c'a rija' ix rutz'ucun y ruya'on chive ri ic'aslen. Rorna c'ari', can c'o vi ri ic'as riq'uin. || || 24. Ri ruca'n jari' tok nuc'utuj chi tibana' ri achique rubin can chive. Vi niben c'a queri', rija' cha'nin yixruturusaj. Queri' c'a rija' ix rutojon. C'a c'ari', rix c'a c'o na ic'as riq'uin rija', y can benek vi ruvech xtic'oje' ri ic'as rix. Rorna c'ari', zachique c'a roma yixbananen? || || 25. Vacami c'a ninc'utuj chive, zla c'o cami rubeyal tok nibij chi janila ik'ij? Yin ninbij chive chi manek. Rix xa manek rubeyal nibij chi can ta ix junan riq'uin ri pokolaj richin ri ruvach'ulef. Man riq'uin vi ri', rix xixtz'ucutej pe riq'uin ri pokolaj richin ri ruvach'ulef. Vave' c'a, ri pokolaj xa richin ri tz'ucuyon pe ivichin. || #COMMENT#PAGE NUMBER 60# || 26. Yin, achojche' nibij chi || #COMMENT#PAGE NUMBER 64# || MOSIA 2 || || in rutata'al ri itinamit, man in janila ta utz chivech rix. Yin chuka' xa in aj pokolaj. Rix nitz'et c'a chi yin in ri'j chic. Juba' chic c'a apon y xtinya' c'a can re camel ch'aculaj re' chupan ri ruvach'ulef. || || 27. Xinbij c'a chi xisamej ivoma rix riq'uin ri nunabebal ch'ajch'oj chuvech ri Dios. Riq'uin c'ari', nubanon c'a chi nimol ivi' vacami richin chi manek c'a numac chuvech ri Dfios. Queri' c'a, rija' man xtuya' ta vejkal roma ri imac rix tok xquinapon chuvech ri Dios richin chi rija' nuk'et tzij pa nuvi' roma ri xubij chuve ivoma rix. || || 28. Ninbij c'a chive chi nubanon chi nimol ivi' richin chi ninch'ej el ri iquiq'uel chirij ri nutziak. Querfi' c'a, vacami tok xa juba' chic man yibe ka pa ri numukubal, can c'o vi banel richin chi yibe riq'uin uxlanibel nuc'u'x. Chuka' c'o c'a beyal richin chi ri vuxlabal man camel ta yerachibilaj ri aj chicajel molaj bixanela' richin nikabixaj ri c'avomanic chire ri chojmilej Dfios. || || 29. Chuka' ninbij chive chi nubanon chi nimol pe ivi', richin chi ninbij can chive chi yin man yitiquir ta chic yinoc ri itijonel, ni ta chuka' ri rutata'al ri itinamit. || || 30. Roma c'a, vacami ri nuch'acul janila nic'arac'ot tok nintij nuk'ij richin yich'o ivi || || q'uin. Man riq'uin vi ri, ri Ajaf nuya' uchuk'a' chuve y ruya'on can k'ij richin yich'o iviq'uin rix. Rija' rubin chuve chi nink'alajirisaj chivech rix vacami chi ri nuc'ajol, Mosia, can noc vi jun rutata'al ri tinamit y jun uc'uey bey pan ivi' rix. || || 31. Vacami c'a, vach'alal, ninvajo' ta chi xtiben c'a achi'el ri ibanon vi can. Rix e itaken ri nupixa' yin y chuka' ri rupixa' ri nata'. Chuka' ix beyomirisan, y ix chajin can, richin chi man ix tzakinek ta pa quik'a' ri ye'etzelan ivichin. Vi queri' xque'itakej c'a ri rupixa' ri nuc'ajol, o ri pixa' ri Dios xtuya' chive roma rija', jari' tok xquixq'uiyer ta pa re ruvach'ulef, y ri ye'etzelan ivichin man ta jun cuchuk'a' xtic'oje' pan ivi' rix. || || 32. Man riq'uin vi ri' vach'alal, tichajij c'a ivi' richin chi man xqueyacatej ta c'axinic chi'icojol rix. Riq'uin c'ari', xtinimaj ta el rutzij ri itzel uxlabel achojchij xch'o vi ri nata', Mosia. || #COMMENT#PAGE NUMBER 62# || 33. Can kitzij vi c'a, chi c'o jun c'ajisabel pa ruvi' ri niniman rutzij ri uxlabel ri'. Roma vi rija' nunimaj rutzij, y nicanej can, y nicom can chupan ri rumac, can nuq'uen vi pe jun etzelanic pa ri ränima. Rfija' ruk'ajon c'a ri rupixa' ri Dios, stape' c'a retaman chic chi xa man utz ta nuben queri'. Rorna c'ari', tok ri tojbel ri nuc'ul rija' ja ri c'ajisabel jumul. || #COMMENT#PAGE NUMBER 65# || MOSIA 2 || || 34. Yin ninbij chive chi rix ivonojel ix tijon can chire ronojel re'. Xaxe c'a ri tak ivalc'ual manjani quetijox chire ronojel re'. Ivetaman c'a chi c'o ri ic'as jumul chuvech ri chicajel Itata', y ruc'amon c'a chi niya' ivi' chire rija', y chuka' chi niya' chire ronojel ri c'o iviq'uin. Chuka' ivonojel rix ix tijon can chire ri retal banobel, acuchi yetz'ibex vi ri lok'olej rutzijol ri xquiya' ri ch'ajch'ojilej tak e ya'ol lok'olej rutzijol, c'a pa tok ri katata' Le'i xel pe pa ri Jerusalem. || || 35. Ivetaman chuka' ronojel ri quibin can ri katata' kamama', c'a pa re k'ij re'. Can kitzij vi c'a, chi rije' xquitzijoj ri achique ri Ajaf xuchilabej chique. Rorna c'ari' tok can e choj vi y chuka' e kitzij. || || 36. Vacami c'a vach'alal, ninbij chive chi tok Ivetaman ronojel re' y can ix tijon vi chic chire, vi nik'ej ri bitajinek can y nipaba' ivi' chuvech, que c'ari' xa nivelesaj c'a ivi' riq'uin ri Uxlabel richin ri Ajaf. Rorna c'ari', manek chic ruc'ojlibal rija' iviq'uin rix, richin chi yixruyukej pa ri bey richin utzilej nojibel, richin queri' yixturusex c'a y yixbeyomirisex y yixchajix. || #COMMENT#PAGE NUMBER 64# || 37. Ninbij c'a chive chi ri achin ri nuben queri', can k'alaj vi chi nupaba' ri' chuvech ri DIos. Ja c'ari' tok nunimaj rutzij ri itzel uxlabel, y noc jun etzelanel richin ri chojmilal. || #COMMENT#PAGE NUMBER 66# || Roma c'ari', ri Ajaf manek chic ri ruc'ojlibal riq'uin, roma c'a ri Ajaf man nic'ase' ta chupan tz'ilolej jay. || || 38. Roma c'ari', vi ri achin ri' man nitzolin ta pe ruc'u'x, xa noc c'a can jun etzelanel richin ri Dios y nicom can queri', jari' tok ri rurayibal ri lok'olej k'atoj tzij nuben chi ri ruc'aslemal rija', ri man camel ta, can nunataj vi ri mac chuvech. Ri' nuben c'a chi rija' nuvononela' ri' chuvech ri Ajaf, y nunojisaj ri ränima riq'uin ri macbel y ri k'axomal y ri bis. Ri' junan riq'uin jun k'ak' ri man nichuputej ta chic y ri ruxak nijote' jumul. || || 39. Vacami c'a ninbij chive chi ri joyovabel man nucol ta ri achin ri'. Roma c'ari', rija' c'o chi xtibe acuchi xtutij vi jun c'ayeval jumul. || || 40. Ivonojel rix ri ix rijilej tak achi'a' y ri ix c'ajola' y ri ix alc'uala', ivonojel c'a ri yek'ax chivech rix ri nuch'abel yin, can choj vi in ch'ovinek c'a richin chi yek'ax chivech. Ninc'utuj c'a chive chi tinataj ri c'ayevilej quibanon ri yek'ajon quichin ri pixa'. || || 41. Ninvajo' c'a chuka' chi nich'ob rij ri turusanic y ri quicoten quichin ri yetaken ri rupixa' ri Dios. Can kitzij vi c'a chi rije' e turusan riq'uin ronojel ri richin re ruvach'ulef y ronojel ri richin ri uxlabel. Vi yecoch'on chi utzil, c'a pa ri ruq'uisibel, can xquec'ulutej vi pa || || MOSIA 3 || || ri caj. Chiri' c'a xquec'oje' riq'uin ri Dios pa quicoten jumul. Toka' c'a chi'ic'u'x, toka' c'a chi'ic'u'x chi ronojel re' can kitzij vi, roma ja ri Ajaf biyon can richin. || || TANAJ 3 || || C'a nitzijon na ri tata'al Benjamin. Niya'ox jun chic lok'olej rutzijol chirij ri Cristo. Nich'o juba' chic chirij ri tojbalil mac. || || 1. Vach'alal, jun chic bey ninvajo' chi yinivac'axaj utz, roma c'a c'o na ri xtinbij chive. Can kitzij vi chi c'o ri xtinbij chive chirij ri xtic'ulvachitej apon. || || 2. Ri achique xtinbij chive rix, xbitej c'a chuve yin roma jun takonaxel richin ri Dios. Rija' quere' xubij chuve: Cac'astej. Jari' tok xic'astej, y can kitzij vi chi rija' pa'el chinuvech. || || 3. Quere' c'a xubij chuve: Cac'astej y tavac'axaj ri xtinbij chave. Roma c'a can kitzij vi chi in petenek richin ninya' chave utzilej rutzijol richin nimalej quicoten. || || 4. Ri Ajaf rac'axan c'a ri lok'olej ach'oven riq'uin rija' y rutz'eton ri achojmilal. Rfija' in rutakon pe c'a richin ninbij chave chi c'o rubeyal richin yaquicot. Chukw ninbij chi c'o rubeyal richin nak'alajirisaj chiquivech ri avinakul chi utz yequicot rije' chuka'. || || 5. Roma can kitzij vi chi petenek ri k'ij y xa juba' chic || || apon tok ri Ajaf Ronojel Tiquirel xtika' pe pa ri caj riq'uin ri ruchuk'a' rija' chiquicojol ri calc'ual ri achi'a' vave' chuvech re ruvach'ulef. Ja rija' ri nik'aton tzij, y ri xc'oje' jantape', y xtic'oje' c'a chuka' benek ruvech. Rija' xtic'ase' c'a chuvech re ruvach'ulef riq'uin jun ruch'acul richin ch'abek ulef, y xtibe c'a chiquicojol ri vinaki', y xqueruben nimalej tak samaj. Xqueruch'ajch'ojirisaj ri yava'i' y xqueruyec pe ri caminaki'. Xtuben chi ri e jetz' xquebiyin, y chi ri e moy xquetzu'un, y chi ri e t'oj xque'ac'axan. Xquerak'omaj c'a ronojel ruvech yabil. || || 6. Chuka' xquerelesaj el ri aj tzayi', o pa jun chic ch'abel, ri itzel tak uxlabel ri yec'ase' pa ri cänima ri vinaki' e aj re ruvach'ulef. || || 7. Rija' xtutij k'axomal richin ri ruch'acul, y chuka' xtitejtobex, y xtinum, y xtichaker ri ruchi', y xticos. Ronojel c'ari' man nitiquir ta nucoch' jun vinek, xa nicom. Can kitzij vi c'a chi ri ruquiq'uel xtel pe chupan chijun ri rutz'okpinbel ri ruch'acul. Ri' xtibanatej xa roma can janila vi xtik'axon ri ränima coma ri quimac y ri itzel banobel quichin ri ruvinak. || #COMMENT#PAGE NUMBER 66# || 8. Rija' xtubini'aj Jesucristo, ri Ruc'ajol ri Dios, ri Tata'ixel richin ri caj y ri ruvach'ulef y ri Tz'ucunel richin ronojel, c'a pa tok rutiquiribel pe. Ri rute' rija' xtubini'aj Maria. || #COMMENT#PAGE NUMBER 67# || MOSIA 3 || || 9. Rija' xtipe c'a quiq'uin ri ruvinakul rija' richin chi ri colotajic xtiya'ox c'a chique conojel ri vinaki' vi niquicukuba' c'a quic'u'x riq'uin ri rubi' rija'. Man riq'uin vi ri', tok xtibanatej can ronojel re', rije' xtiquinojij chi rija' xa xabachique achin. C'a c'ari', xtiquibij chi c'o jun aj tzay riq'uin y xtiquisoc y xtiquirip chuvech ri paban k'eban che'. || || 10. Pa rox k'ij, rija' xtic'astej pe chiquicojol ri caminaki' y xtiyacatej richin nuk'et tzij pa quivi' ri vinaki' ri e c'o chuvach'ulef. Can kitzij vi chi ronojel re' xtibanatej richin chi xtipe jun chojmilej k'atonic tzij pa quivi' ri calc'ual ri achi'a'. || || 11. Can kitzij vi c'a, ri ruquiq'uel rija' nutoj ri quimac ri xetzak roma ri k'ajonic pixa' ri xuben ri Adän. Jac'a rije' ri c'a manjani tiquetamaj ri rurayibal ri Dios chique tok xecom. Je rije' ri xemacun roma man quetaman ta ri rupixa'. || || 12. Man riq'uin vi ri', ijo'oc ruvech ri etamayon richin ri pixa' y nupaba' ri' chuvech ri Dfios! Ri colotajic can man xtipe ta vi chire, xaxe c'a vi nitzolin pe ruc'u'x y nucukuba' ruc'u'x riq'uin ri Ajaf Jesucristo. || || 13. Ri Ajaf Dfios e rutakon c'a pe ri ch'ajch'ojilej tak e ya'ol lok'olej rutzijol chiqui~ojol ri calc'ual ri achi'a'. Queri' rubanon c'a richin chi niquik'alajirisaj pe ronojel re' chiqui || || vech conojel ija'tzul, tinamit, y ch'abel. Riq'uin c'ari', c'o rubeyal richin chi conojel ri yeniman chi xtipe c'a ri Cristo, xquecuyutej c'a quimac y xquequicot janila, achi'el vi ta rija' petenek chic quiq'uin rije'. || || 14. Man riq'uin vi c'ari', ri Ajaf xutz'et chi ri ruvinak can cof vi ri cänima. Roma c'ari' tok xuya' chique rije' jun pixa'. Jari' ri rupixa' ri Moises. || || 15. Rija' xeruc'ut chiquivech rije' e q'uiy retal, y meyel tak samaj, y c'ulvachitajic, y c'utbel chirij c'a tok xtipe. Chuka' ri ch'ajch'ojilej tak e ya'ol lok'olej rutzijol xech'o quiq'uin rije' chirij ri rupetebal ri Cristo. Man riq'uin vi ri', rije' xquicovirisaj ri cänima. Can man xk'ax ta chiquivech chi ri rupixa' ri Moises manek ta ric'a'tz vi man ta roma ri tojbalil mac ri niban riq'uin ri ruquiq'uel ri Ajaf. || || 16. Vi ta ri tak alc'uala' quetaman yemacun, xa man ta yetiquir yecolotej. Vave' c'a, ninbij chive chi rije' can e turusan vi. Roma can kitzij vi, stape' c'a rije' yetzak roma ri ch'aculaj quic'amon pe, achi'el ri Adän, ja ri ruquiq'uel ri Cristo c'a nutoj ri quimac rije'. || || 17. Chuka' ninbij c'a chive chi man xtiya'ox ta jun chic bi'aj ni jun chic bey achojroma xtipe vi ri colotajic chique ri calc'ual ri achi'a'. Can xaxe vi xtipe riq'uin y roma ri rubi' ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 68# || MOSIA 3 || || Cristo, ri Ajaf Ronojel Tiquirel. 18. Kitzij c'a chi ja rija' ri xtik'aton tzij, y ri ruk'atonic tzij rija' can choj vi. Ri alc'ual ri nicom tok c'a c'o pa ri ralc'ualal man xtisach ta. Ri vinaki' niquiq'uen c'a nimalej c'ayeval pa quivi' rije' vi xa man niquich'utinirisaj ta qui' achi'el ri tak calc'ual. Queri' c'a chuka' vi man niquinimaj ta chi ri colotajic xban, y nic'oje', y xtipe riq'uin y roma ri tojbalil mac niban riq'uin ri ruquiq'uel ri Cristo, ri Ajaf Ronojel Tiquirel. || || 19. Ri vinek aj ch'aculaj xa jun etzelanel richin ri Dios. Querfi' c'a rubanon pe tok xtzak ri Adän. Querfi' c'a chuka' xtuben ri vinek junelic, vi man ta xtunimaj rutzij ri Lok'olej Uxlabel, y xtuxovaj ta el ri achin aj ch'aculaj, y xtoc ta jun chojlaxel roma ri tojbalil mac ri xuben ri Cristo, ri Ajaf. Nic'atzin c'a chi xtoc achi'el jun alc'ual ri nunimaj tzij, y nuch'uch'ujirisaj ri ränima, y nuch'utinirisaj ri', y nicoch'on, y can najovan vi, y nurayij nukasaj ri' pa ronojel ri Ajaf nuben chire, achi'el c'a jun alc'ual nunimaj rutzi j ri rutata'. || || 20. Chuka' ninbij chave chi xtapon ri k'ij tok ri etamabel chirij ri Colonel xtiquiratej c'a chiquicojol conojel tinamit, ija'tzul, ch'abel, y vinakul. || || 21. Can kitzij vi chi tok xtapon ri k'ij ri', xaxe ri tak alc'uala' xquetz'etetej ch'ajch'oj ro || || ma ri Dios. Checonojel chic can xquetz'etetej vi riq'uin mac, vi man ta nitzolin ri quic'u'x pa quimac, y vi man ta niquicukuba' quic'u'x riq'uin ri rubi' ri Ajaf, ri Dios Ronojel Tiquirel. || || 22. Vacami c'a, e atijon chic ri avinak chique ri tijonic ri e ruchilaben can chave ri Ajaf ri a Dfios. Roma c'ari', rije' man e ch'ajch'oj ta chic yetz'et roma ri Dios, xa achi'el c'a ri ch'abel ri nubin chave. || || 23. Vacami c'a, yin e nubin ri ch'abel ri e ruchilaben can chave ri Ajaf. || || 24. Quere' c'a nubij ri Ajaf: Re ch'abel re', ja jun chojmilej k'alajirisanic chirij re vinek re' pa ri k'ij richin ri k'atonic tzij. Riq'uin c'are', xtik'at tzij pa quivi' conojel vinaki' achi'el c'a ri quisamaj, stape' c'a e utz ri' o xa e itzel. || || 25. Vi ri quisamaj e itzel, c'o chi niquitz'et ri quimac y ri itzel quibanobal. Ri' nuben chique chi niquivononela' qui' chuvech ri Ajaf y yebe pa ri k'axomal y ri jumul c'ayeval, ri acuchi man yetiquir ta chic yetzolin vi pe. Rorna c'ari', rije' quic'amon ka etzelanic pa quivi' can rije'. || || 26. Queri' c'a, rije' e kumuvirinek chic pa ri kumbel richin ri royoval ri Dios. Ri ruchojmilal man xtiquir ta chic xuk'et re c'ayeval re' chiquivech rije', achi'el c'a man xtiquir ta xuk'et || #COMMENT#PAGE NUMBER 69# || MOSIA 4 || || chi xtzak ri Adän tok xutij ri ruvech che' ch'a'oj rij. Roma c'ari', can junelic vi ri joyovabel man xtiquir ta chic xquerucol rije'. || || 27. Ri quic'ayeval rije' can achi'el vi jun choy richin k'ak' y c'aten ya'al, y ri ruxak k'ak' man yechuputej ta, y ri rusibil nijotoyaj benek ruvech. Queri' c'a ruchilaben c'a ri Ajaf chuve yin. Amen. || || TANAJ 4 || || Niq'uis c'a ri ruch'abalinic ri Benjamin, ri rutata'al ri tinamit. Nubij achique ri nic'atzin chi nuben jun vinek richin nicolotej. Ri Dios can nic'atzin vi chire ri vinek. Yetzijox ri solcolpitajic, ri utzilej nojibel, y ri chojmilej samaj. || || 1. C'a c'ari', ri tata'al Benjamin xutanaba' rutzijoxic ri ch'abel ri xubij ri takonaxel richin ri Ajaf chire rija'. Jari' tok rija' xutzu' c'a ri nimalej molaj vinek, y rije' can e tzakinek vi pa ri ulef roma can xquimey vi ri Ajaf. || || 2. Rije' xquinabej c'a can chi rije' xa e aj tz'il ch'aculaj, y man e nim ta chuvech ri pokolaj richin ri ruvach'ulef. Conojel rije' can cof vi xesiq'uin junan y quere' xquibij: Tajoyovaj kavech. Tabana' c'a chi ri tojbalil mac ri niban riq'uin ri ruquiq'uel ri Cristo nisamej koma roj, richin queri' xkojcuyutej c'a chique ri kamac, y xtich'ajch'ojirisex ri känima. Nikanimaj c'a ri Jesucristo, ri Ruc'ajol ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 70# || Dios, ri xutz'uc ri caj, y ri ruvach'ulef, y ronojel, y xtika' pe quiq'uin ri vinaki' vave' chuvach'ulef. || || 3. Xc'ulvachitej c'a chi tok quibin chic re ch'abel re', ri Uxlabel richin ri Ajaf xpe ka quiq'uin rije', y xenoj riq'uin quicoten. E cuyutajinek c'a chic ri quimac y xc'oje' uxlanibel c'u'x pa ri quinabebal. Ronojel re' xa roma can xquicukuba' vi quic'u'x riq'uin ri Jesucristo ri xtipe c'a, achi'el ri ch'abel ri xubij ri tata'al Benjamin chique. || || 4. C'ari', ri tata'al Benjamin xujek ruchi' y xuchop ruch'abalixic jun chic bey. Quere' xubij chique: Vachibil y vach'alal, vija'tzul y nuvinak, ninvajo' c'a chi nivac'axaj pe jun bey chic, richin chi nik'ax chivech rix ri ch'aka' chic ch'abel ri xtinbij chive. || || 5. Kitzij c'a, chi ruc'amon chi ri etamabel chirij ri rutzil ri Dios ix ruc'ason c'a vacami, richin chi nina' chi rix xa ix manjun, y chi ix tzakinek, y chi rix manek ri ivic'a'tz. || || 6. Ninbij c'a chive chi ruc'amon chi inaben chic ri rutzil ri Dios, y ri nimalej ruchuk'a', y ri utzilej runojibal, y ri rucoch'ibal, y chi man cha'nin ta noyover quiq'uin ri e aj re ruvach'ulef. Ruc'amon c'a chuka' chi ivetaman chic chirij ri tojbalil mac ri chojmirisan pa tok rutiquiribel ri ruvach'ulef, richin chi xticolotej ri rucukuban ri' || || MOSIA 4 || || riq'uin ri Ajaf, y ri nitaken chi utzil ri rupixa', y ri nicoch'on chupan ri cukubabel c'u'x, c'a pa ri ruq'uisibel ri ruc'aslen. Yich'o c'a vave' chirij ri ruc'aslen ri camel ch'aculaj. || || 7. Ninbij c'a chive chi ri vinek ri queri' xtuben, can xticolotej vi roma ri tojbalil mac. Ri tojbalil mac ri' chojmirisan pa tok rutiquiribel pe ri ruvach'ulef, chique conojel vinaki' ri xec'oje' tok xtzak ri Adän, y ri yec'oje' vacami, y chuka' ri xquec'oje' apon, c'a pa ri ruq'uisibel re ruvach'ulef re'. || || 8. Jare' ri rubeyal achojroma nipe vi ri colotajic. Can manek vi jun chic colotajic, xaxe re jun re' ri xtzijox can. Chuka' manek chic banel richin nicolotej jun vinek, can xaxe vi ri xinbij can chive. || || 9. Tinimaj c'a ri Dfios. Tinimaj c'a chi can c'o vi y chi rija' xutz'uc ronojel ri c'o chicaj y ri c'o chuvach'ulef. Tinimaj chi rija' c'o ronojel utzilej runojibal y ronojel uchuk'a' chicaj y chuka' chuvach'ulef. Tinimaj chi ri vinek man nik'ax ta chiquivech rije' ronojel ri nik'ax chuvech, ri Ajaf. || || 10. Tinimaj c'a chi c'o chi nitz'olin pe ic'u'x chupan ri imac y ye'iya' can, y nich'utinirisaj ivi' chuvech ri Dios, y nic'utuj chire riq'uin ri kitzij irayibal chi rija' tucuyu' c'a ri imac. Vacami c'a, vi ninimaj ronojel re', can tibana' vi c'a. || || 11. Rix ivetaman chic ri ru || || c'ojlemal ri Dios, y inaben ri rutzil, y ina'on ri rajovabal, y ix cuyun chique ri imac, y re' nuben chi can janila vi niquicot ri ivänima. Ninbij c'a chive jun chic bey achi'el xinbij can, vi can que vi re' ibanon, toka' c'a chuka' chi'ic'u'x chi can nim vi ri Dios y rix xa ix manjun. Toka' c'a chi'ic'u'x jantape' ri rutzil rija' y chi rija' man cha'nin ta noyover iviq'uin rix ri man ix ruc'amon ta. Can janila vi tich'utinirisaj c'a ivi', y tivoyoj ri rubi' ri Ajaf k'ij k'ij, y tich'iquiba' ivi' cof pa ri cukubabel c'u'x riq'uin ri achique xubij ri takonaxel chi xtic'ulvachitej c'a. || || 12. Can kitzij vi ninbij chive chi vi niben queri', junelic xquixnoj riq'uin ri quicoten y ri rajovabal ri Dios. Junelic chuka' xquecuy ri imac y xquixq'uiyer riq'uin ri etamabel chirij ri c'ojlemal richin ri tz'ucuyon ivichin. Jari' ri etamabel richin ri choj y ri kitzij. || || 13. Man xtirayij ta xtisoc ivi', xa xtirayij xquixc'ase' riq'uin uxlanibel c'u'x, y xtiyala' chive chi'ijujunal ri ruc'amon chi xtiya'ox chive. || || 14. Xtiben c'a chi ri ivalc'ual c'o quitziak, y man yenum ta. Chuka' man xtiya' ta k'ij chi rije' niquik'ej ri rupixa' ri Dios, ni ta chuka' niquichapala' qui', y yetojojen, y niquisamajij c'a ri itzel vinek, roma xa ja rija' ri rajaf mac. Ja rija' ri itzel uxlabel achojchij xetzijon vi ri kati't kamama'. Ja rija' ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 71# || MOSIA 4 || || netzelan richin ronojel ri chojmilal. || || 15. Xa xque'itijoj rije' richin yebiyin chupan ri bey richin ri kitzij y ri utzilej na'oj. Xque'itijoj richin chi nicajo' qui' y niquitola' qui' chiquivech. || || 16. Rix chuka' xque'ito' ri vinek ri nic'atzin ri ito'onic chique. Chuka' xtiya' juba' ri c'o iviq'uin chire ri can nic'atzin vi chire. Man xtiben c'a chi ri meba' cochinel nuc'utuj na chive, y xa man niya' ta chire, y chuka' man ta c'a xtixovaj richin chi nicom. || || 17. Riq'uin juba' xtabij quere': Re achin re' ruc'amon ka chire can rija' re k'axomal re'. Rorna c'ari' tok man xtinto' ta, y man xtinya' ta chire juba' ri nuk'utun, ni ta chuka' juba' ri c'o viq'uin, richin chi man ta nutij pokonal. Can choj vi chi rija' c'o re c'ajisabel re' chirij. || || 18. )ac'a yin ninbij chive chi ri nibanon queri' janila c'atzinel chi rija' nitzolin pe ruc'u'x. Vi man nitzolin ta pe ruc'u'x, rija' xtisach jumul, y man xtic'oje' ta ri ruc'ojlibal chupan ri rajavaren ri Dios. || || 19. Can kitzij vi c'a, zla man oj meba'i' tak cochinela' ta cami roj konojel? ZLa man xaxe ta cami riq'uin ri Dios nikac'ul vi ronojel ri kak'utun, y ri katziak, y ri kak'ana puak, y ri kasaka puak, y ronojel ruvech beyomel ri c'o kiq'uin? || || 20. Can kitzij vi, vacami yan rix yixch'o ak'anij pa rubi' 72 || || rija' y can nic'utuj vi chi tucuyu' ri imac. zLa rubanon cami c'a rija' chi xic'utuj chire y xa manek xuya' ta chive? Mani. Rija' rutixon ri Ruxlabal pan ivi' rix y rubanon chi xnoj ri ivänima riq'uin quicoten. Rubanon c'a chi xk'il ri ichi' y can manek vi nibij, roma can janila nim ri iquicoten. || || 21. Can ja vi c'a ri Dios ri xtz'ucun ivichin, y ri achojiq'uin yixtzu'un vi richin nuya' chive ri ic'aslen, y ronojel ri c'o iviq'uin, y ri achique yixoc vi rix. Vacami c'a, rija' nuya' chive rix xabachique ri nic'utuj chire, vi choj ri', y vi nic'utuj riq'uin cukubabel c'u'x, y vi can ninimaj vi chi xtic'ul. Roma c'ari' tok janila ruc'amon chi rix chuka' niya' juba' ri c'o iviq'uin chique ri ch'aka' chic. || || 22. Vi nitz'et y xa nivetzelaj ri achin ri nic'utun chive chi niya' juba' chire ri c'o iviq'uin richin chi man nicom ta, can choj vi chi xquixetzelex chuka' rix roma xivevaj can chuvech rija' ri c'o iviq'uin. Ri c'o c'a iviq'uin xa man ivichin ta rix, xaxe c'a richin ri Dios. Can richin vi rija' chuka' ri ic'aslen. Man riq'uin vi ri', rix xa man nic'utuj ta ak'anij chire rija', y man nitzolin ta pe ic'u'x pa ri itzel ri ibanon. || || 23. Ninbij c'a chive: Jo'oc ruvech ri achin ri nuben queri', roma ronojel ri c'o riq'uin xa xtiq'uis c'a, junan riq'uin rija'. Re' ninbij c'a chique ri e c'o || || MOSIA 5 || || quibeyomel richin re ruvach'ulef. || || 24. Yich'o c'a chuka' iviq'uin rix ri ix meba'i' ri manek can ta q'uiy c'o iviq'uin, xa yixtiquir yixc'ase' k'ij k'ij. Yich'o c'a chivij rix ri man niya' ta chire ri nic'utun, roma can manek vi ta iviq'uin. Ninvajo' c'a chi nibij pan ivänima quere': Man ninya' ta roma manek viq'uin. Vi xa ta c'o viq'uin, ninya' ta c'a chire. || || 25. Vacami c'a, vi queri' nibij pan ivänima, manek c'a ri imac. Vi xa man ta queri', yixetzelex ta c'a. Can choj vi chi yixetzelex, roma nimunij c'a achique ri manjani tic'ul. || || 26. Vacami c'a, roma ri xinbij can chive, o pa jun chic tzij, xinbij chive quee' richin chi yecuyutej ri imac k'ij k'ij, y richin chi yixtiquir yixbiyin ch'ajch'oj chuvech ri Dios. Roma c'ari', ninvajo' ta chi niya' juba' ri c'o iviq'uin chique ri e meba'i', y chi'ijujunal xtiyala' achi'el c'a yixtiquir, richin chi ye'ivilij ri yenum, y niya' tziek chique ri manek quitziak, ye'ik'ejela' y ye'ito' ri yava'i' riq'uin ri richin ri uxlabel y chuka' ri richin ri ch'aculaj, achi'el c'a ri nicajo' rije'. || || 27. Titz'eta' c'a chuka' chi ronojel re' nibanatej c'a riq'uin utzilej nojibel y chojlen. Man nic'utux ta c'a chi ri vinek nanin janila chuvech ri xa man nitiquir ta chic nuben. Man riq'uin vi ri', chuka' nic'atzin chi || || nutij ruk'ij richin queri' nuch'ec c'a ri rajel. Roma c'ari', c'o chi nibanatej ronojel riq'uin chojlen. || || 28. Ninvajo' c'a chuka' chi noka' c'a chi'ic'u'x chi tok nikajon jun vinek riq'uin jun rachibil, ruc'amon chi nutzolij pe ri kajo'n ri' can achi'el vi xuya' rutzij. Vi man ta queri' niben, yixmacun ta c'a. Riq'uin c'a juba', queri' xtiben chi ri ivachibil xtimacun chuka'. || || 29. Pa ruq'uisibel, man yitiquir ta ninbij chive ronojel achojroma yixmacun vi. E c'o jalajoj quivech bey y banel richin chi yixmacun. Man yitiquir ta ninvajilaj ronojel, roma can e janila vi. || || 30. Xa jare' yitiquir ninbij chive. Vi man ta nichajij ivi', y man ta nichajij ri inojibal y ri ich'abel y ri ibanobal, y vi man ta ye'itakej ri rupixa' ri Dios y man ta nicukuba' ic'u'x junelic riq'uin ri ivac'axan chirij ri rupetebal ri Ajaf, c'a pa ri ruq'uisibel ri ic'aslen, c'ari' c'o ta chi yixsachtej. Vacarni, achin, toka' c'a chac'u'x y man casachyaj. || || TANAJ 5 || || Ri rutzijonic ri Benjamin, ri rutata'al ri tinamit, noc pa ri cänima ri vinaki'. Ri vinaki' nitzolin pe quic'u'x y niquiben jun c'ulanen tzij riq'uin ri Cristo y niquic'uaj ri rubi' rija'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 72# || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri Benjamin, ri rutata'al ri tinamit, xubij can queri' chique ri ruvi || #COMMENT#PAGE NUMBER 73# || MOSIA 5 || || nak. C'a c'ari', xutek quic'utuxic chiquicojol ri vinaki', roma xurayij xunabej vi rije' xquinimaj ri ch'abel ri xubij can rija' chique. || || 2. C'ari', rije' conojel xquibij quere' riq'uin jun ch'abel: Ja', nikanimaj ronojel ri ch'abel ri abin can chike roj. Chuka' can ketaman vi chi e jic y e kitzij ri ch'abel ri', roma ri rubanon chike roj ri Ruxlabal ri Ajaf Ronojel Tiquirel. Rija' rubanon c'a jun nimalej jalatajic || || kiq'uin roj pa ri känima. Man || || nikarayij ta chic nikaben ri i || || || || tzel. Xa nikajo' nikaben ri utz || || junelic. || || 3. Roma c'a ri jumul rutzil ri Dios y ri k'alajirisanic richin ri Ruxlabal, roj Chuka' janila ketaman chirij ri xtic'ulvachitej pe. Vi ta c'atzinel, yojtiquir ta nikaya' c'a lok'olej rutzijol chirij ronojel. || || 4. Roj ketaman ronojel re' roma xkacukuba' kac'u'x riq'uin ri xubij chike ri tata'al richin ri katinamit. Romari' tok can janila vi nim ri kaquicoten. || || 5. Roj nikajo' nikaben jun c'ulanen tzij riq'uin ri ka Dfios ri nubij chi tikabana' ri nurayij rija', y quekatakej ri rupixa' quiq'uin chinojel ri yeruchilabej chike chijun ri kac'aslen. Riq'uin c'ari', man xtikaq'uen ta c'a pa kavi' ri jumul c'ayeval achojchij xch'o vi ri takonaxel. Chuka' man xkojkumun ta c'a chupan ri kumbel richin ri royoval ri Dios. || #COMMENT#PAGE NUMBER 74# || 6. Vacami c'a jare' ri ch'abel ri xrajo' ri tata'al Benjamin chi xquibij chire. Roma c'ari', rija' xubij chique quere': Rix xibij ri xinvajo' chi xibij. Ri c'ulanen tzij ri ibanon, xa can choj vi. || || 7. Vacami c'a, roma c'a ri c'ulanen tzij ri ibanon can, rix xtibini'aj ri ralc'ual ri Cristo, ri ruc'ajol y ri rumi'al. Rorna can kitzij vi, vacami rija' ix ralc'ualan riq'uin ri uxlabel. Nibij c'a chi rija' rujalon c'a ri ic'u'x roma xicukuba' ic'u'x riq'uin ri rubi' rija'. Rorna c'ari', ix alaxinek chic riq'uin rija' y ix oquinek chic ri ruc'ajol y ri rumi'al. || || 8. Riq'uin re bi'aj re' rix ix osk'opin y manjun chic bi'aj achojroma xquixosk'opix vi. Man niya'ox ta jun chic bi'aj achojroma nipe vi ri colotajic. Rorna c'ari', rix ivonojel ri ibanon jun c'ulanen tzij riq'uin ri Dfios richin ninimaj rutzij, c'a pa ri ruq'uisibel ri ic'aslen, ninvajo' c'a chi niq'uen pan ivi' ri rubi' ri Cristo. || || 9. Xtic'ulvachitej c'a chi ri xtibanon queri', can xtilitej vi pa ri rajquik'a' ri Dios, roma rija' xtretamaj ri bi'aj achojiq'uin noyox vi. Roma rija' xtuc'uaj c'a ri rubi' ri Cristo. || || 10. Xtic'ulvachitej Chuka' chi ri man xtuq'uen ta c'a pa ruvi' ri rubi' ri Cristo, c'o chi nuc'uaj jun chic bi'aj. Rorna c'ari', rija' xtilitej vi pa ri rajxocon ri Dios. || || 11. Ninvajo' c'a chi noka' || || MOSIA 17 || || chi'ic'u'x chuka' chi jare' ri bi'aj ri xinbij chi xtinya' chive, y manjun bey xtichuputej, xaxe vi nik'ej ri pixa'. Roma c'ari', tichajij ivi' richin chi man nik'ej ta ri pixa'. Queri' c'a, man xtichuptej ta re bi'aj re' chupan ri ivänima. || || 12. Ninbij chive chi ninvajo' chi noka' chi'ic'u'x richin niyec can re bi'aj re' tz'ibatel pan ivänima jutakel, richin queri' man ta xquixilitej c'a pa ri rajxocon ri Dios. Xa xtivac'axaj c'a y xtivetamaj ri ch'abel achojroma xquixoyox vi, y chuka' ri bi'aj achojiq'uin rija' xquixroyoj vi. || || 13. zAchique cami banel richin chi jun achin nretamaj ruvech ri rajaf vi xa man samajinek ta riq'uin rija', y xa man etaman ta ruvech roma, y xa can nej vi c'o vi riq'uin ri runojibal y ri rurayibal ri ränima? || || 14. Chuka' ninc'utuj chive quere': zLa nuc'uaj ta cami jun achin jun quiej richin ri rachibil y nrilij ta c'a? Nlnbij chive chi mani. Rlja' man xtuya' ta k'ij richin chi niva' quiq'uin ri ruk'ataj chicopi' rija', xa xtrokotaj c'a el nej y xtrelesaj vi el. Ninbij c'a chive chi can que vi ri' xtiban c'a chive rix vi man ta ivetaman ri bi'aj achojiq'uin ix oyon vi. || || 15. Roma c'ari', ninvajo' chi yixch'ique' cof y man yixsilon ta, xa nibanala' ta ri utz junelic, richin chi ri Cristo, ri Ajaf Ronojel Tiquirel xtuya' ivetal chi || || ix richin rija'. Riq'uin c'ari', xquixuc'uex ta c'a chicaj, richin chi xtic'oje' iviq'uin rix ri colotajic ri man niq'uis ta y ri c'aslen richin jumul roma ri utzilej nojibal, y ri uchuk'a', y ri chojmilal, y ri joyovabel richin ri tz'ucuyon ronojel ri c'o chicaj y ri c'o chuvach'ulef. )a rija' ri Dios, y c'o pa ruvi' ronojel. Amen. || || TANAJ 17 || || Nicamisex ri Abinadi. Tok rija' nicom pa ri k'ak ; nubij ri xiiquic'ulvachij ri yecamisan richin. Nipachk'omix ri ränima ri Alma. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri Abinadi xutanaba' rutzijoxic. )ari' tok ri rutata'al ri tinamit xubij chique ri teuchunela' chi tiquichapa' c'a y tiquicamisaj. || || 2. Chiri' c'a xc'oje' jun chique rije' rubini'an Alma, y rija' rija'tzul ri Nefi chuka'. Rija' c'a c'ajol na y xunimaj ri ruch'abel ri Abinadi. Retaman c'a chiquij ri itzel tak banobel achojchiquij xjiquiban vi ri Ablnadi chiquivech rije'. Rorna c'ari', rija' can xuc'utuj vi chire ri rutata'al ri tinamit chi man toyover c'a riq'uin ri Abinadi, xa tuya' c'a k'ij chire richin xtel el chiri' riq'uin uxlanibel c'u'x. || || 3. )ari' tok ri rutata'al ri tinamit janila xoyover y xuben chi ri Alma xokotex el quiq'uin rije'. C'ari', xerutek el ri rusamajela' chirij richin ta xquicamisaj. || #COMMENT#PAGE NUMBER 75# || MOSIA 17 || || 4. Rija' xa xanimej c'a chiquivech rije' y xrevaj ri', y rije' man xquil ta. E q'uiy k'ij rija' xrevaj c'a ri' chiri' y xutz'ibaj can ronojel ri xubij can ri Abinadi chique ri vinek ri'. || || 5. Xc'ulvachitej c'a chi ri rutata'al ri tinamit xuben chi ri chajinela' xquisutij rij ri Abinadi y xquichop. C'a c'ari', rije' xquixim y xquiya' pa che'. || || 6. Xk'ax c'a oxi' k'ij, y tok ri rutata'al ri tinamit ch'ovinek chic quiq'uin ri teuchunela', rija' xuben c'a chi ri Abinadi xc'amer pe chuvech. || || 7. Quere' c'a xubij chire ri Abinadi: Roj c'o achojiq'uin yatkasujuj vi, y can ruc'amon vi chi rat yacamisex. || || 8. Rat abin c'a chi can ja vi ri Dios xtika' pe chiquicojol ri calc'ual ri achi'a'. Roma c'ari', rat xcacamisex vi man ye'axutuj ta el ri itzel tak ch'abel ri e abin pe chuvij yin y chirij ri nuvinak. || || 9. C'a c'ari', ri Abinadi xubij pe chire quere': Yin ninbij c'a chave chi man xtinxutuj ta ri ch'abel ri xinbij can chive chiquij re vinaki' re', roma can kitzij vi. Yin nuya'on k'ij chive rix richin yinichop quere', richin c'o banel richin nivetamaj chi can kitzij vi re ch'abel re'. || || 10. Stape' c'a yicamisex romari', man xtinxutuj ta ri nuch'abel. Re ch'abel re' can xquejiquiban vi chivij rix. Vi xquinicamisaj, xa xtiquiraj c'a ri || || nuquiq'uel y manjun numac. Ri' chuka' xtijiquiban can chivij rix pa ri ruq'uisibef k'ij. || || 11. Vacami c'a, ri tata'al || || Noe juba' chic man xrosk'opij || || ta el rija', roma c'a xuxibij ri' || || chuvech ri xubij ri Abinadi. Xunojij c'a chi ri c'ajisabel ri nuben ri Dios xtikaka pa ruvi' rija'. || || 12. Ja c'ari' tok ri teuchunela' xquirek quichi' chirij ri Abinadi y xquisujuj rija', y xquibij c'a quere': Re achin re' can ruyok'on vi ri rutata'al ri tinamit. Roma c'ari', ri rutata'al ri tinamit ri' xoyover chic riq'uin ri Abinadi y xujech el richin chi nicamisex can. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi rije' xquichop y xquixim. C'ari', can xquic'atala' vi ri rutz'umal riq'uin c'atinek si', c'a pa ri rucamic. || || 14. Vacami c'a, tok ri ruxak k'ak' xquiq'uet rija', jari' tok xsiq'uin chique rije' y quere' xubij: || || 15. Kitzij c'a chi xtic'ulvachitej chi ri e ivija'tzul rix xquebequicamisaj e q'uiy riq'uin ri k'ak', achi'el c'a ri ibanon pe chuve. Xtibanatej c'ari' roma ri ch'aka' chic xtiquinimaj ri colotajic ri xtuya' ri Ajaf qui Dios. || || 16. Xtic'ulvachitej c'a chuka' chi rix xquixnakatej quiq'uin conojel ruvech yabil roma ri itzel ri nibanala'. || || 17. Xabacuchi ix c'o vi rix, || #COMMENT#PAGE NUMBER 76# || MOSIA 18 || || can xquixsocotej vi. Xquixquiratej y xquixokotex quere' y quela', achi'el c'a jun k'ataj chicopi' ri niquirex coma ri xibinela' e aj pa k'ayis chicopi'. || || 18. Chupan ri k'ij ri', xquixcanox y xquixchap coma ri ye'etzelan ivichin. Ja c'ari' tok xquixcamisex riq'uin ri k'ak', achi'el c'a yin yicamisex vacami. || || 19. Quere' c'a ri Dios nutzolij ri rutojbal chique ri yecamisan richin ri ruvinak rija'. iRat, nu Dios, tac'ulu' c'a ri vuxlabal! || || 20. Tok ri Abinadi xubij can re ch'abel re', rija' xtzak. Rfija' xcamisex riq'uin k'ak'. Rfija' xcamisex c'a, xa roma man xumalij ta ri rupixa' ri Dios. Xujiquiba' c'a ri ruch'abel riq'uin ri rucamic. || || TANAJ 18 || || Nitzijon chirij ri ya' rubini'an Mormon. Ri Alma nukasaj chuxe' ya' ri Elam y ch'aka' chic. Niban ri Ruk'ataj ri Cristo. Noe, ri rutata'al ri tinamit, yerutek el ri oyovanela' richin yequicamisaj ta ri Alma y ri yetzekelben richin. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri Alma, ri xanimej el chiquivech ri rusamajela' ri Noe, ri rutata'al ri tinamit, xtzolin pe ri ruc'u'x chupan ri rumac y ri itzel ri rubanalon. C'a c'ari', rija' xbe chiquicojol ri vinaki' pan evel chuvech ri rutata'al ri tinamit y xerutijoj rije' chique ri ruch'abel ri Abinadi. || || 2. Xch'o c'a chirij ri xtic'ul || || vachitej apon y ri c'astajibel quichin ri caminaki'. Chuka' xch'o chirij ri lok'olej elesanic quichin ri vinaki' ri xtibanate; roma ri ruchuk'a' ri Cristo, y ri pokonal xtutij rija', y ri rucamic, y ri ruc'astajibel, y ri rujotobelen chicaj. || || 3. Rija' xerutijoj c'a conojel ri xcajo' xcac'axaj ri ruch'abel. Xerutijoj c'a rije' pan evel richin queri' ri rutata'al ri tinamit man ta xunabej. E q'uiy xquinimaj c'a ri ruch'abel. || || 4. Xc'ulvachitej c'a chi conojel ri xquinimaj rija' xebe apon pa jun c'ojlibel rubini'an Mormon. Xuc'ul ri bi'aj ri' roma queri' rubini'an can jun rutata'al ri tinamit ri'. Ri c'ojlibel ri' c'o c'a chupan ri c'ulba't richin ri ruvach'ulef, acuchi jantek c'a yec'oje' vi e aj pa k'ayis chicopi'. || || 5. Chiri' pa Mormon xc'oje' vi jun ya' can ch'ajch'oj vi. Ri Alma xbe c'a chiri' chunakaj ri ya' pa jun ti molaj che'. Pa k'ij rija' xrevaj ri' chiri' richin queri' man nilitej ta c'a roma ri rutata'al ri tinamit. || || 6. Xc'ulvachitej c'a chi conojel ri xquinimaj rija' xebe chiri' chirac'axaxic ri ruch'abel. || || 7. Xc'ulvachitej c'a chi tok e q'uiy k'ij e k'axinek chic el, e q'uiy xquimol qui' chiri' pa ri c'ojlibel rubini'an Mnrmon richin nicac'axaj ri ruch'abel ri Alma. Can conojel vi ri xquinimaj ri ruch'abel ri Alma qui || #COMMENT#PAGE NUMBER 77# || MOSIA 18 || || molon qui' chirac'axaxic rija'. Rija' xerutijoj c'a rije' y xeruch'abalij chique rije' ri tzolibel c'u'x, y ri lok'olej elesanic, y ri cukubabel c'u'x riq'uin ri Ajaf. || || 8. Xc'ulvachitej c'a chi quere' xubij rija' chique: Titzu' pe, jare' ri ya' richin ri Mormon (queri' c'a xubini'aj ri ya' ri'). Vacami c'a, ruc'amon chi nivajo' yixoc pa ri ruk'ataj ri Dios y xtibini'aj ri ruvinak rija'. Ruc'amon c'a chuka' chi c'o irayibal richin chi nitola' ivi' quiq'uin ri ivejka'n, richin queri' man can ta e al chive. || || 9. Chuka' ruc'amon chi rix nirayij yixok' quiq'uin ri ye'ok', y ye'ibochi'ij ri queri' nic'atzin chique. Ruc'amon c'a chuka' chi yixoc jiquibanela' chirij ri Dfios pa ruvi' ronojel, benek ruvech y xabacuchi ix c'o vi, c'a tok yixcom. Queri' c'a yixelesex c'a pe roma ri Dios, y yixajilex quiq'uin ri yec'uluman richin ri nabey c'astajibel, richin queri' xtic'oje' ri ic'aslen jumul. || || 10. Ninbij c'a chive rix chi vi queri' nurayij ri ivänima, Zachique c'a roma tok man ta yixkasex chuxe' ya' pa rubi' ri Ajaf? Riq'uin c'ari', rix xtik'alajirisaj chuvech rija' chi ibanon jun c'ulanen tzij riq'uin richin xtisamajij c'a rija', y xque'itakej ri rupixa' richin queri' rija' can janila vi xtuya' c'a ri Ruxlabal pan ivi'. || || 11. C'a c'ari', tok ri vinaki' xcac'axaj re ch'abel re', rije' 78 || || xquipak'apa' ri quik'a' y quere' xquibij: iCan ja vi ri' ri nurayij ri känima roj! || || 12. C'a c'ari', xc'ulvachitej chi ri Alma xrachibilaj ri Elam, ja rija' jun chique ri nabey, y xebe y xepa'e' pa ri ya'. C'ari', ri Alma xch'o ak'anij y quere' xubij: Rat Kajaf, taya' c'a pe ri Avuxlabal pa ruvi' ri asamajel richin queri' rija' xtuben re samaj re' riq'uin lok'olej ränima. || || 13. Tok rija' rubin chic re ch'abel re', ri Uxlabel richin ri Ajaf xc'oje' riq'uin, y quere' xubij: Rat Elam, riq'uin c'a ri k'atbel tzij ya'on can chuxe roma ri Dios Ronojel Tiquirel, yin yatinkasaj chuxe' ya'. Riq'uin c'are', rat nak'alajirisaj chi abanon jun c'ulanen tzij riq'uin ri Dfios richin nasamajij rija' pa re jun c'aslen re', c'a tok yacom. Tiya'ox c'a pan avi' rat ri Uxlabel richin ri Ajaf, y tuya' c'a ri Dfios chave rat ri ac'aslen jumul, roma ri lok'olej elesanic ri nuben ri Cristo. Ri Dios runuc'un c'a pe ri Cristo pa tok rutiquiribel re ruvach'ulef. || || 14. Tok ri Alma rubin can re ch'abel re', ri Alma y ri Elam, che ca'i', xemuk ka chupan ri ya'. C'ari' xeyacatej chic el, y xe'el pe pa ri ya', y can xequicot vi roma xenoj riq'uin ri Uxlabixel. || || 15. C'a c'ari', ri Alma xrachibilaj jun chic y xbe jun chic bey pa ri ya' y xukasaj chuxe' ya', achi'el c'a xuben riq'uin ri nabey. Vacamfi c'a ri Alma man || || MOSIA 18 || || xumuk ta ri' jun chic bey chupan ri ya'. || || 16. Queri' c'a xerukasaj chuxe' ya' conojel ri xebe pa ri c'ojlibel rubini'an Mormon. Rije' e lajuj c'al caji' la'ek vinaki'. Rije' xekasex c'a chuxe' ri ya' rubini'an Mnrmon y xenoj riq'uin ri rutzil ri Dios. || || 17. C'ari', rije' benek ruvech xquibini'aj ri Ruk'ataj ri Dins o ri Ruk'ataj ri Cristo. Xc'ulvachitej c'a chi xabachique ri xkasex chuxe' ya' roma ri ruchuk'a' y ri ruk'atbel tzij ri Dins, xoc c'a pa ri ruk'ataj rija'. || || 18. Xc'ulvachitej c'a chi ri Alma ruc'uan ri ruk'atbel tzij ri Dins y Can xerutakala' vi Teuchunela'. C'o c'a jun Teuchunel chiquicojol ri e cavinek lajuj vinaki'. Ri Alma xerutek c'a ri Teuchunela' ri' richin chi quech'abalin c'a chique ri vinaki' y quequitijoj rije' chire ri rajavaren ri Dios. || || 19. Ri Alma xubij chique ri Teuchunela' chi xaxe tiquich'abalij ri achojche' rija' e rutijon vi, y Chuka' ri ch'abel quichin ri ch'ajch'ojilej e ya'ol lok'olej rutzijol. || || 20. Ja', xubij chique rije' chi xaxe tiquich'abalij ri tzolibel c'u'x y ri cukubabel c'u'x riq'uin ri Ajaf ri coloyon quichin ri ruvinak. || || 21. Rija' Chuka' xubij chique rije' chi man tic'oje' c'a oyoval chiquicojol. Xa ruc'amon c'a chi rije' junan yetzu'un apon, y nic'oje' junan ri quicu || || kubabel c'u'x y ri quikasanic chuxe' ya'. Chuka' ruc'amon chi niquijunamaj ri cänima chi utzil y nicajo' qui'. || || 22. Queri' c'a xubij chique rije' chi quech'abalin. Can que vi c'ari', rije' xe'oc ri ralc'ual ri Dios. || || 23. Xubij Chuka' chique rije' chi tiquichajij c'a ri k'ij richin uxlanibel, y tiquich'ajch'ojirisaj, y Chuka' richin tiquimatioxij chire ri Ajaf qui Dins ronojel k'ij. || || 24. Rija' Chuka' xuchilabej chique ri Teuchunela' ri e rutakon Can, chi xesamej c'a quiq'uin ri quik'a' richin niquich'ec ri niquitij rije'. || || 25. Ch'aron c'a Can jun k'ij che ri vukuk'ij richin chi xquimol qui'. Chiri' c'a, rije' xequitijoj ri vinaki' y xquiya' ruk'ij ri Ajaf qui Dins. Chuka' xquimol qui' xa jampe' mul xetiquir. || || 26. Man ruc'amon ta c'a chi ri Teuchunela' xe'ilix coma ri vinaki'. Xa xtiquic'ul ri rutzil ri Dios pa ruq'uexel ri quisamaj rije'. Riq'uin c'ari', rije' xtiquicovirisaj qui' riq'uin ri Uxlabel. Quic'uan c'a ri retamabal ri Dios. Roma c'ari' tok c'o beyal richin chi rije' xquetijon riq'uin ri ruchuk'a' y ri ruk'atbel tzij ri Dios. || || 27. Ri Alma Chuka' xubij chique ri e c'o chupan ri K'ataj chi tiquisipala' juba' ri c'o quiq'uin, xa jampe' c'a oc yetiquir niquisipaj chiquijujunal. Vi jun vinek c'o q'uiy riq'uin, ruc'a 79 || || MOSIA 18 || || mon c'a chi nuya' q'uiy. Vi jun vinak xa juba' oc c'o riq'uin, xaxe c'a juba' nic'utux chire. Queri' c'a, conojel xquiyala' achi'el ri c'o quiq'uin. Vi c'o c'a jun ri manek riq'uin, ja c'ari' ri xto'ox coma ri ch'aka' chic. || || 28. Queri' c'a, can ruc'amon vi chi niquiya' chique ri Teuchunela' ri c'o nic'atzin chique, y chuka' chique conojel vinaki' ri can manjun c'o quiq'uin, y ri c'a c'o na nic'atzin chique. Ruc'amon c'a chi niquirayij niquiben ri utzil riq'uin ri utzilej quirayibal chire ri Dios. || || 29. Ri Alma queri' xubij chique rije' roma queri' xuchilabej ri Dios chire rija'. Rfije' choj xebiyin chuvech ri Dios. Xquiyala' c'a chique ri ch'aka' chic ri nic'atzin vave' chuvach'ulef y chuka' ri nic'atzin chire ri cuxlabal rije', achi'el c'a ri quirayibal y ri c'atzinel chique. || || 30. Xc'ulvachitej c'a chi ronojel re' xebanatej can pa Mormon. Xebanatej c'a pa ri q'uechelaj ri c'o chunakaj ri ya' rubini'an Morrnon. Ri c'ojlibel rubini'an Morrnon, y ri ya' rubini'an Morrnon, y ri q'uechelaj rubini'an Morrnon, can e jebel vi yetzu'un chiquivech rije' ri xe'etaman chirij ri Lok'olej || || Quelesanel chiri'. Rije' janila e turusan, y rije' xtiquibixaj c'avomabel chire rija' benek ruvech. || || 31. Ronojel re' xebanatej chupan ri c'ulba't richin ri ruvach'ulef, richin queri' ri rutata'al ri tinamit man ta xerunabej. || || 32. Man riq'uin vi ri', kitzij chi ri rutata'al ri tinamit xunabej chi ri vinaki' yebe y yepe el chiri'. Roma c'ari', xerutek el ri rusamajela' richin xebequitz'eta'. Rorna c'ari', chupan ri k'ij tok xquimol qui' chiri' richin nicac'axaj ri ruch'abel ri Ajaf, jari' tok ri rutata'al ri tinamit xerunabej. || || 33. C'a c'ari', ri rutata'al ri tinamit xubij chi ri Alma xaxe xeruyuk' ri vinaki' richin chi rije' niquipaba' ta qui' chuvech rija'. Rorna c'ari', can xerutek vi el ri molaj royovanela' richin yequicamisaj. || || 34. Xc'ulvachitej c'a chi ri Alma y ri ruvinak ri Ajaf xquinabej chi e petenek ri molaj royovanela' ri rutata'al ri tinamit. Romari' tok xequic'uaj el ri quimo'c y ri quichinamit, y xebe c'a pa ri tolan ruvach'ulef. || || 35. Rije' e juk'o cavinek lajuj la'ek vinaki'. || || ALMA 5 || || RI VUJ RICHIN RI ALMA || || RI RUC'AJOL RI ALMA || || TANAJ 5 || || Jare' ri ch'abel ri xubij ri Alma chique ri vinaki' pa ri quitinamit y ri ch'uti'k tak quitinamit chupan ri ruvach'ulef ri'. Ri Alma ja rija' jun Tata'al Teuchunel chupan ri !ok'olej chojlen richin ri Dios. || || Rija' nutzijoj ri ruc'ulvachin can ri k'ataj. Yeruch'olij coma ri itzel quibanobal. Nubij chique ri vinaki' chi titzolin pe quic'u'x. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri Alma xuchop rutzijoxic ri ruch'abel ri Dios chique ri vinaki'. Nabey xutzijoj pa ri ruvach'ulef Zarajemla. C'a c'ari', xutzijoj chupan chijun ri ruvach'ulef ri'. || || 2. Jare' c'a ri ch'abel ri xerutzijoj chique ri vinaki' ri e c'o chupan ri k'ataj ri c'o pa ri tinamit Zarajemla. Ja c'are' ri ch'abel ri e tz'iban can pa ri retal banobel ri xutz'ibaj rija'. Xubij c'a quere': || || 3. Yin Alma xiturusex roma ri nata' Alma, richin xinoc jun Tata'al Teuchunel pa ruvi' ri ruk'ataj ri Dios. Ri nata' ruc'uan ri ruchuk'a', y ri ruk'atbel tzij ri Dins, richin chi xuben can queri'. Kitzij ninbij chive chi riq'uin c'a ri k'atbel tzij ri', rija' xutiquiriba' rupabaxic ri k'ataj pa ri c'ulba't richin ri ruvach'ulef Nefi. Ri ruvach'ulef ri' rubini'an ri ruvach'ulef richin ri || || Mormon. Ri nata' xerukasaj chuxe' ya' ri rach'alal rija' chiri' pa ri ya' rubini'an Mnrmon. || || 4. Can kitzij vi c'a, ninbij chive chi rije' xecolotej pa quik'a' ri ruvinak ri Noe, ri rutata'al ri tinamit, roma ri rujoyovabal y ri ruchuk'a' ri Dios. || || 5. C'a c'ari', rije' xechapatej can coma ri Lamani', chiri' pa ri tolan ruvach'ulef. Ninbij c'a chive chi rije' can e tz'apel vi can. )ari' tok ri Ajaf xerosk'opij roma ri ruchuk'a' richin ri ruch'abel rija'. C'a c'ari', xojc'amer pe pa re ruvach'ulef re'. Vave' c'a, xkatiquiriba' rupabaxic ri ruk'ataj ri Dios, chupan re ruvach'ulef re' chpka'. || #FOOTNOTE#c77#6. Vacami, can kitzij vi chi yich'o iviq'uin rix, ri ix vach'alal, ri ix c'o chupan re k'ataj re'. z La noka' c'a utz chi'ic'u'x rix chi xetz'apitej can ri ite' itata'? ZLa noka' c'a chi'ic'u'x chi utzil chi ri Ajaf xujoyovaj quivech, y man cha'nin ta xoyover quiq'uin? Y chpka', zla noka' c'a chi'ic'u'x chi rija' e rucolon pe rije', chuvech ri xibalbay?# #COMMENT#PAGE NUMBER 78# || 7. Can kitzij vi chi ri Ajaf xujel ri cänima. Xeruc'asoj pe pa jun nimalej varan, y rije' xquichop runimaxic ri Dios. Xec'oje' c'a pa k'eku'm. Man riq'uin vi ri', xesakirisex ri quic'aslemal roma ri sakil richin ri jumul ruch'abel rija'. Rije' xe || #COMMENT#PAGE NUMBER 81# || ALMA 5 || || sutix coma ri ximibel richin ri camic, y ri ximibel richin ri xibalbay, y ri jumul vulatajic can xeroyobej vi. || || 8. Ninc'utuj c'a chive vach'alal: zLa xevulatej cami rije'? Can kitzij vi ninbij chive chi mani. || || 9. Chuka' ninc'utuj c'a chive quere': zLa xek'ajtej ri ximibel richin ri camic? zLa xesolcopitej c'a ri ximibel richin ri xibalbay, ri ximiyon quichin? Ninbij c'a chive quere': Ja', can xesolcopitej vi, y xnimer c'a ri quic'aslemal. C'a c'ari', xebixan roma ri rajovabal ri yerelesaj pe. Ninbij c'a chive chi rije' e colon chic. || || 10. Vacami ninc'utuj chive quere': zAchique c'a banel tok xecolotej rije'? zAchique c'a banel tok xcoyobej pa cänima chi xecolotej? zAchique cami banel tok xesolcopitej pe chupan ri ximibel richin ri camic, y chuka' chupan ri ximibel richin ri xibalbay? || || 11. Kitzij c'a chi yitiquir ninbij chive: zLa man xunimaj ta c'a ri nata' ri ruch'abel ri Abinadi? zLa man ja ta ri Abinadi ri' jun ch'ajch'ojilej ya'ol lok'olej rutzijol? zLa man xerutzijoj ta c'a ri ruch'abel ri Dios, y jari' ri xerunimaj ri nata' Alma? || || 12. Roma ri rucukubabel c'u'x rija', ri ränima janila xjalatej. Vacarni c'a, ninbij chive chi ronojel re', can kitzij vi. || #COMMENT#PAGE NUMBER 80# || 13. C'a c'ari', tok rija' xutzijoj ri ch'abel chique ri ite' ita || #COMMENT#PAGE NUMBER 82# || ta', can janila vi xejalatej ri cänima rije' chuka'. C'ari', rije' xquich'utinirisaj : qui', y xquicukuba' qui' riq'uin ri kitzij y c'aslic Dios. C'a c'ari', rije' xquitij quik'ij, c'a pa ruq'uisibel. Roma c'ari' tok can xecolotej vi. || || 14. Vacami c'a, quere' ninc'utuj chive rix ri ix vach'alal chupan ri k'ataj: zLa ix alaxinek || || chic pan uxlabel riq'uin ri || || Dios? zLa yixvachin cami rix, || || achi'el c'a ri ruvachibal rija'? || || zLa can ic'ulvachin vi re nimalej jalatajic re' pan ivänima? 15. z La can nicukuba' vi ic'u'x riq'uin ri colotajic ri nuben ri tz'ucuyon ivichin? zLa yixtzu'un apon riq'uin icukubabel c'u'x, y nitz'et chi re camel ch'aculaj re' xtoc man camel ta chic, y re k'eyitajic re' man xtik'ey ta chic? zLa nitz'et c'a chi roma ronojel re', c'o chi xkojapon chuvech ri Dios, richin queri', rija' nuk'et tzij pa kavi' chirij ri samaj kabanon riq'uin re camel ch'aculaj re'? || || 16. Ninc'utuj c'a chive quere': zLa yixtiquir nich'ob pa ri inojibal chi chupan ri k'ij ri', can xtivac'axaj vi ri ruch'abel ri Ajaf ri quere' xtubij chive? Quixämpe c'a viq'uin. Nim ruva ik'ij, roma c'a ri isamaj chuvech re ruvach'ulef can e choj vi. || || 17. zLa nich'ob pa ri inojibal rix, chi c'a xquixtiquir na xtitz'uc tzij chive ri Ajaf chupan ri k'ij ri', y xtibij quere'? Kajaf, || || ALMA 5 || || can e choj vi ri samaj ri kabanon chuvech re ruvach'ulef. zLa nich'ob c'a chi vi xa xtibij queri', rija' c'a xquixrucol na? || || 18. O zla yixtiquir nich'ob pa ri inojibal chi yixuc'uex chuvech ri ruc'ojlibal ri Dios, y can nojinek vi ri ivänima riq'uin mac, y can yixbison vi? Y ronojel re', xaxe roma noka' c'a chi'ic'u'x ronojel ri imac, y can tz'aket vi noka' c'a chi'ic'u'x ronojel ri itzel ibanon can. Noka' c'a chi'ic'u'x chi ixilk'otin ronojel ri rupixa' ri Dfios. || || 19. Ninc'utuj c'a chive quere': Chupan ri k'ij ri', zla xquixtiquir xtitzu' c'a ri Dfios, riq'uin ri ivänima ch'ajch'oj, y ri ik'a' man tz'il ta chic? Ninc'utuj c'a chive quere': zLa yixtiquir yixtzu'un ak'anij, riq'uin ri ruvachibal ri Dios jiquiban chic riq'uin ri ivachibal rix? || || 20. Chuka' ninc'utuj chive quere': zLa yixtiquir ninojij chi can xquixcolotej vi tok ijachon chic ivi' pa ruk'a' ri itzel vinek? || || 21. Ninbij c'a chive chi chupan ri k'ij ri', can xtivetamaj vi chi man xquixcolotej ta chic. Rorna can man vi jun vinek xticolotej, vi man ch'ajch'ojirisan ta chi utzil ri rutziak. Can c'o vi chi ri rutziak nich'ajch'ojirisex, y nich'aj el ronojel ri rutz'ilol. Jare' nibanatej roma ri ruquiq'uel ri jun, ri xquibij ri kati't kamama' chi xtipe c'a chiquelesaxic pe ri ruvinak chupan ri quimac. || || 22. Vacami vach'alal, ninc'utuj c'a chive quere': zAchique c'a xtina', vi yixpa'e' chuvech ri ruc'ojlibal ri Dios, y can tz'il vi ri itziak riq'uin quiq'uel, y riq'uin ronojel chic ruvech tz'ilol? zAchique cami c'a xtujiquiba' ronojel re' chivij rix? || || 23. zLa man ta c'a xtujiquiba' chi rix ix camisanela', y chi can niben vi ronojel ruvech etzelal? || || 24. Vach'alal, zla ninojij chi jun ri quere' rubanon xtiya'ox ruk'ij richin nitz'uye' c'a pa ri rajavaren ri Dios, quiq'uin ri Abrahäm, ri Isaac y ri Jacob, y conojel ri ch'ajch'ojilej e ya'ol tak lok'olej rutzijol? Ri quitziak rije' can e ch'ajon vi chic, y man e tz'il ta chic, xa e ch'ajch'oj y e sek. || || 25. Ninbij c'a chive chi mani. Xaxe c'a vi nibij chi ri Katz'ucunel xa jun tz'ucuy tzij pa rutiquiribel pe, o vi ninojij chi rija' jun tz'ucuy tzij pa rutiquiribel pe. Roma can manek vi banel richin chi rix ninojij chi jun ri queri' nuben xtic'oje' na jun ruc'ojlibal chupan ri rajavaren ri caj. Rije' can xaxe vi xque'elesex el roma xa e ralc'ual ri rajavaren ri itzel vinek. || || 26. Vacami vach'alal, quere' ninbij chive: Vi ina'on can jun jalatajic pan ivänima, y vi irayin can richin yixbixan chirij ri colonel rajovabal ri Cristo, ninc'utuj c'a chive, zla yixtiquir nina' quere' vacami? || || 27. zLa can ch'ajch'oj vi ix 83 || || ALMA 5 || || biyirinek chuvech ri Dios? Vi ta yixoyox vacami yan richin yixcom, zla yixtiquir ta c'a nibij pan ivänima chi can ch'uch'uj vi ri ic'u'x? Y chuka', Zla yixtiquir cami nibij chi ri itziak ch'ajon chic, y sakirisan chic roma ri ruquiq'uel ri Cristo ri xtipe chiquelesaxic ri ruvinak chupan ri quimac? || || 28. ZLa can man ta c'a chic cami ninimirisaj ivi'? Ninbij chive chi vi c'a ninimirisaj na ivi', can manjani ta quixchojmirisex richin nitz'et ri Dios. Xa c'o c'a chi nichojmirisaj ivi' cha'nin. Roma c'a ri rajavaren ri caj man nej ta chic c'o vi chikavech apon. Y vi c'a c'o na jun ri nunimirisaj ri', xa man xtic'oje' ta c'a ri ruc'aslen jumul. || || 29. Vave' c'a, quere' ninc'utuj chive: ZLa c'o jun chi'icojol ri c'a nixoch'in na pa ränima? Nfinbij c'a chi rija' manjani tichojmirisex. Ninvajo' c'a chi nuchojmirisaj apon ri' cha'nin. Rorna ri k'ij can nakaj chic c'o vi, y rija' man retaman ta jampe' xtipe, y c'a c'o na ri rumac. || || 30. Quere' c'a chuka' ninc'utuj chive: ZLa c'o jun chi'icojol ri nutzi'ej ri rach'alal, o nrokotaj el? || || 31. iJo'oc ruvech ri queri' nibanon, roma man chojmirisan ta rija'! iNinakajub c'a pe ri k'ij tok c'o chi nitzolin pe ruc'u'x o man xticolotej ta! || || 32. iJo'oc ivech ivonojel ri yixbanon richin ri itzel! iTitzolin c'a pe ic'u'x, titzolin c'a pe 84 || || ic'u'x, roma jac'a ri Ajaf Dfios ri biyon! || || 33. Can kitzij vi chi rija' yeroyoj pe conojel ri vinaki'. Ri ruk'a' richin ri joyovabel e ruyukun pe chic chique rije', y quere' nubij: Titzolin c'a pe ic'u'x y can xquixinc'ul vi. || || 34. Quere' c'a nubij: Quixämpe c'a viq'uin, y titija' ri ruvech ri che' richin c'aslen. Can xquixva' vi y xquixuq'uiya' riq'uin ri caxlan vey y ri ya' richin ri c'aslen, y manjun xtik'aton ivichin. || || 35. Quixämpe c'a viq'uin, y que'ibana' samaj ri can e choj vi. C'a c'ari', man xquixchoy ta ka, y man xquixtorix ta ka pa k'a k'. || || 36. Can kitzij vi c'a chi ninakajub c'a pe ri k'ij. Ri nibanon c'a richin ri man utz ta, y ri man nibanon ta ri choj, can c'o vi chi niquirek quichi' y ye'ok'. || || 37. Ja rix ri ix banayon ri itzel. Can inimirisan ivi' riq'uin achique ri aj re ruvach'ulef ri manek ric'a'tz. Ibin can chi ivetaman ruvech ri chojmilej tak bey. Man riq'uin vi c'ari', ix elenek chupan ri bey ri' achi'el ri carne'I ri manek quiyuk'unel. Vave c'a, c'o jun yuk'unel ri ix royon pe. Rija' c'a yixroyoj na vacami, iy xa man ninimaj ta ri ruch'abel! || || 38. Kitzij c'a, ninbij chive chi ri utzilej yuk'unel yixroyoj. Ja', can riq'uin vi ri rubi' rija' yixroyoj pe, y ja ri Crfisto rubi' || || ALMA 5 || || rija'. Vi man ninimaj ta ri ruch'abel ri utzilej yuk'unel, y ri bi'aj achojiq'uin ix oyon vi, ja c'ari' tok rix man ix carne'I ta richin ri utzilej yuk'unel. || || 39. Vi rix man ix carne'I ta richin ri utzilej yuk'unel, zix aj achique cami c'a k'ataj rix? Can ninbij vi chive chi ri itzel vinek, ja rija' ri iyuk'unel, y rix ix aj ruk'ataj rija'. Vacami c'a, zachique nitiquir nubij chi man que ta re'? .Can kitzij vi ninbij chive chi ri nibin chi man que ta re' xa nutz'uc tzij, y noc jun ralc'ual ri itzel vinek. || || 40. Ninbij c'a chive chi ronojel ri utz nel pe riq'uin ri Dfios. Ronojel itzel nel c'a pe riq'uin ri itzel vinek. || || 41. Roma c'ari', vi jun achin nuben ri utz, can nunimaj vi ri ruch'abel ri utzilej yuk'unel. Chuka', nutzekelbej rija'. Jac'a ri nibanon richin ri itzel, can noc vi jun ralc'ual ri itzel vinek. Jari' roma nunimaj ri ruch'abel rija', y can nutzekelbej vi. || || 42. Ri nibanon quere', c'o chi nuc'ul ri rutojbal riq'uin ri itzel vinek ri'. Roma c'ari', ri rutojbal rija', xa ja ri rucamic chupan ruchojmilal, roma rija' can caminek vi chuvech ronojel utzilej tak samaj. || || 43. Vacami vach'alal, ninvajo' chi rix yinivac'axaj ta c'a roma yich'o riq'uin ri ruchuk'a' ri vänima. Can kitzij vi chi choj in ch'ovinek iviq'uin, richin queri', man ta c'a nisach ic'u'x. || || In ch'ovinek c'a, achi'el ri nubij ri rupixa' ri Dios. || || 44. Yin in takon pe richin yich'o quere', achi'el c'a ri lok'olej ruchojmilal ri Dios, ri c'o riq'uin ri Cristo Jesus. )a', in takon c'a pe richin yipa'e' chiquivech re vinakul re', y ninjiquiba' chiquivech rije' achique xquitzijoj ri ojer tak katata' chiquij ri xquec'ulvachitej apon. || || 45. Man xaxe ta c'a re'. z La ninojij chi xinvetamaj ronojel re' pa nuyonil? Can ninjiquiba' vi chivech rix chi yin vetaman chi ronojel ri nubin can chive can e kitzij vi. zAchique cami ninojij rix chi xinben yin richin xinvetamaj chi can e kitzij vi? || || 46. Can kitzij vi ninbij chive chi ri Lok'olej Ruxlabal ri Dios yeruk'alajirisaj ronojel re' chinuvech. Yfin in mevayinek, y in ch'ovinek ak'anij riq'uin ri Dios e q'uiy k'ij richin ninabej ronojel re'. Vacami c'a, yin vetaman chic chi can e kitzij vi. Ri Ajaf Dfios e ruk'alajirisan pe chinuvech riq'uin ri Lok'olej Ruxlabal. Ja c'are', ri uxlabel richin k'alajirisanic ri c'o viq'uin. || || 47. Chuka' ninbij chive chi can que vi re', xk'alajirisex can chinuvech, chi ri ch'abel ri xquibila' ri ojer tak katata', can e kitzij vi. Jari' xk'alajirisex riq'uin ri uxlabel richin ruya'ic lok'olej rutzijol ri c'o viq'uin. Jare', chuka' nik'alajirisex roma ri Ruxlabal ri Dios. || || 48. Ninbij c'a chive chi yin vetaman chic chi can kitzij vi 85 || || ALMA 5 || || ronojel ri xtinbij chive chirij ri xtic'ulvachitej apon. Ninbij c'a chive chi yin vetaman chi ri Jesucristo xtipe. Ja rija' ri C'ajolaxel, ri Junayon richin ri Tata'ixel. Rija' nojinek riq'uin utzil, y joyovabel, y kitzij. Can kitzij vi chi ja rija' ri xtipe richin yerelesaj el ri quimac ri vinaki' ri e c'o chuvach'ulef. Xquerelesaj c'a ri quimac conojel ri vinaki' ri yeniman chi utzil ri rubi'. || || 49. Vacami c'a, ninbij chive chi jare' ri ruc'ojlen achojiq'uin in takon vi pe. In takon c'a richin ninch'abalij chique ri vach'alal ri e nuc'u'xlan, y chique conojel ri yec'ase' chupan re ruvach'ulef re'. Ninch'abalij c'a chique conojel vinaki', ja ri e rijitek chic y ri c'a e alc'uala' na ri e tz'apel y ri e solcopitajinek. Ja', ninch'abalij c'a chique ri e rijitek chic, y ri e c'ajola', y ri alc'uala' ri yenimer na. In takon c'a richin can yenpixabaj vi richin titzolin pe quic'u'x, y que'alex jun bey chic. || #COMMENT#PAGE NUMBER 82# || 50. Quere' c'a nubij ri Uxlabel: Titzolin pe ic'u'x rix ivonojel ri ix c'o chuvach'ulef. Roma c'a, ri rajavaren ri caj xa nakaj chic c'o vi apon. Ri Ruc'ajol ri Dios can nipe vi riq'uin ri ruc'ojlemal, y ri ruchuk'a', y ri runimirinen, y ri rutiquirinic, y ri rajavarisanen. Can kitzij vi, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, chi ninbij chive chi quere' nubij ri Uxlabel: Can kitzij vi chi ri ruc'ojlemal ri Tata'al richin re ruvach'ulef y chuka' ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 86# || caj xa juba' chic oc xtitzu'un el chiquicojol ri calc'ual ri achi'a'. 51. Chuka' ri Uxlabel can nich'o vi pe viq'uin, ja', riq'uin ri nimalej ruch'abel y quere' nubij: Cabiyin apon y tabij quere' chique re vinaki' re': Titzolin pe ic'u'x, roma vi man nitzolin ta pe ic'u'x, man xquixtiquir ta xtivichinaj ri rajavaren ri caj. || || 52. Chuka' ninbij chive chi quere' nubij ri Uxlabel: Can kitzij vi chi ri iquiej nutzu' chic apon ri ruxe' ri che'. Queri' c'a, ronojel che' ri nuvachij ri man utz ta can xtichoy vi, y xtitorix c'a pa ri k'ak'. Ri k'ak' ri' man nichuputej ta, y man niq'uis ta. Titzu' c'a pe y toka' c'a chi'ic'u'x chi jac'a ri Lok'olaxel biyon can quere'. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 7# #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,53# Vacami c'a vach'alal, ri ix nuc'u'xlan, zla yixtiquir nipaba' ivi' chuvech re ch'abel re'? zLa yixtiquir c'a nixilk'otij ronojel re', y nipalibej ka ri Lok'olaxel? zLa yixtiquir ninimirisaj ivi' chuvech rija', riq'uin ri inimirisabel c'u'x? z La c'a xticusaj na ri tziek ri jotol rajel, y xtijiquiba' ic'u'x riq'uin achique ri aj re ruvach'ulef ri manek ric'a'tz, y chuka' riq'uin ri ibeyomal? bixel, xa roma queri' quibanon. Chuka' niquiben ri samaj ri nuc'ut chi xtzolin yan pe quic'u'x. || 54. zLa c'a xtinojij na chi rix janila ix utz chiquivech ri ch'aka' chic? zLa c'a xque'iyok' na ri ivach'alal ri niquich'utinirisaj qui' y yec'ase' achi'el c'a ri lok'olej ruc'ojlen ri Dios? Rije' e c'amon vi pe pa re k'ataj re', y e ch'ajch'ojirisan roma ri Uxla- || || ALMA 11 || || bixel, xa roma queri' quibanon. Chuka' niquiben ri samaj ri nuc'ut chi xtzolin yan pe quic'u'x. || || 55. i La c'a xtiya' na ivi j chiquivech ri meba'i' y ri e c'o ri nic'atzin chique, y man xtiya' ta chique juba' ri c'o iviq'uin? || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 8# #0,0,56# Pa ruq'uisibel c'a, yich'o ka chive ivonojel rix, ri c'a nibanala' na ri etzelal. Ninbij c'a chi ja rix ri xquixchoy ka, y xquixtorix c'a pa k'ak', vi man nitzolin ta pe ic'u'x cha'nin. #0,0,57# Vacami c'a, yich'o iviq'uin rix ri nivajo' nitzekelbej ri ch'abel richin ri utzilej yuk'unel. Quixel c'a pe quiq'uin ri e itzel, y tich'ara' c'a ivi' quiq'uin. Man c'a tinek ri quitz'ilol. Can kitzij vi chi ri quibi' rije' xqueyojtej can. Riq'uin c'ari', ri quibi' ri e itzel man xque'ajilex ta quiq'uin ri quibi' ri e choj. Riq'uin c'ari', xtik'ajer ri ruch'abel ri Dios ri quee' nubij: Ri quibi' ri e itzel man xtiquixol ta qui' quiq'uin ri quibi' ri nuvinak. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,58# Ri quibi' ri e choj xquetz'ibex chupan ri vuj richin ri c'aslen, y xtiya'ox c'a chique rije' jun ichinanic pa ri vajquik'a'. Vacami, vach'alal, zachique cami xtibij chirij re ch'abel re'? Ninbij c'a chive chi vi yixch'o chirij re ch'abel re', xa manek rubanon. Roma ri ruch'abel ri Dios c'o chi xtik'ajer. noc apon chupan ruk'ataj carne'I, richin yerutij? Y vi jun utif noc apon chupan ri ruk'ataj carne'I, zla man ta nrokotaj vi el? Ja', y c'arunaj, rija' can xtucamisaj vi, vi nitiquir. || 59. ZAchique c'a yuk'unel || || chi'icojol rix ri c'o e q'uiy ru || || || || carne'I y man cami yeruchajij || || ta, richin queri' ri utif man ta || || noc apon chupan ruk'ataj carne'I, richin yerutij? Y vi jun utif noc apon chupan ri ruk'ataj carne'I, zla man ta nrokotaj vi el? Ja', y c'arunaj, rija' can xtucamisaj vi, vi nitiquir. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 9# #0,0,60# Vacami c'a, ninbij chive chi ri utzilej yuk'unel yixroyoj. Vi ninimaj c'a ri ruch'abel, jari' tok rija' can xquixruq'uen vi pe pa ruk'ataj rija', y can xquixoc vi rix ri rucarne'I rija'. Rija' nubij chive chi man c'a tiya' k'ij richin jun camisanel utif noc chi'icojol, richin queri' man ta c'a xquixyojtej. #0,0,61# Vacami c'a, yin Alma, nibij chive riq'uin ri ruch'abel ri biyon pe chuve, chi titija' c'a ik'ij, richin niben ri nubin can chive. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,0,62# Yich'o c'a riq'uin jun pixa' chique ri e c'o chupan ri k'ataj. Chive rix, ri man ix c'o ta chupan ri k'ataj, yich'o c'a richin yixinvoyoj pe. Quere' c'a ninbij chive: Quixämpe c'a, y titzolin pe ic'u'x. Quixkasex c'a chuxe' ya', richin queri', rix Chuka' yixtiquir nitij ri ruvech ri che' richin c'aslen. Nitzijon chiquij ri tak k'atoy tzij y ri niquich'ec rije'. Nitzijon Chuka' chirij ri puek y ri etabel quichin ri Nefi'i'. Ri Amulek nusech ri runa'oj ri Zezrom. || TANAJ 11 || || Nitzijon chiquij ri tak k'atoy tzij y ri niquich'ec rije'. Nitzijon Chuka' chirij ri puek y ri etabel quichin ri Nefi'i'. Ri Amulek nusech ri runa'oj ri Zezrom. || #COMMENT#PAGE NUMBER 84# || 1. Ri rupixa' ri Mosia xubij c'a chi ruc'amon chi ronojel ri k'atoy tzij e tojon. Pa jun chic || #COMMENT#PAGE NUMBER 87# || ALMA 11 || || ch'abel, xubij chi conojel ri e cha'on richin ye'oc k'atoy tzij, yech'acon achi'el c'a ri k'ij ri xesamej y xquik'et tzij pa quivi' ri e c'amon pe chiquivech. || || 2. Vi jun achin c'o ruc'as riq'uin jun chic, y xa man xutoj ta, jari' tok rija' xsujux chuvech ri k'atoy tzij. C'ari', ri k'atoy tzij xuk'et tzij, y xerutek el ri chaponela' richin xquibec'ama' pe chuvech rija' ri achin ri'. Jari' tok ri k'atoy tzij xuk'et tzij pa ruvi' ri achin, achi'el c'a ri pixa' y ri jiquibabel ri c'o chirij. Queri' c'a, c'o chi ri achin ri' xutoj ri ruc'as, o xa xemajtej ronojel ri c'o riq'uin, o rija' xelesex el chiquicojol ri vinaki', roma rija' xa jun elek'om. || || 3. Ri k'atoy tzij can tojon vi roma ri samaj xuben. Xuc'ul c'a jun senine k'ana puek vi xsamej jun k'ij, o xuc'ul jun senum saka puek. Jari', xa junan riq'uin ri senine k'ana puek. Querl' c'a xbanatej, roma queri' xubij c'a ri pixa' ri ya'on can. || #COMMENT#PAGE NUMBER 86# || 4. Jare' c'a ri quibi' ri jalajoj tak k'ana puek, y saka puek, y ri cajel. Ri bi'aj ri xequiya' ri Nefi'i' chire ri puek, man e junan ta riq'uin ri quibi' ri puek quichin ri e aj Judä ri e c'o pa Jerusalem. Chuka' man junan ta ri quetabal riq'uin ri xquiben ri e aj Judä. Ri Nefi'i' xa xquijel ri ajilanic, y ri etanic richin ri puek, achi'el c'a ri xquirayij y ri xquinojij ri vinaki' pa chiquijujunal ri iyaj mamaj ija'tzul. Xa || #COMMENT#PAGE NUMBER 88# || queri' xquibanala', c'a tok xapon ri k'ij tok ja ri k'atoy tzij xe'ajavarisan. Jari' tok ri tata'al Mosia xujiquiba' ri rajilaxic, y ri retaxic ri puek. || || 5. Ri quibi' ri tak puek e jare': ri senine k'ana puek, ri seon k'ana puek, ri xum k'ana puek, y ri limna k'ana puek. || || 6. Chuka' c'o ri senum saka puek, y ri amnor saka puek, y ri esrom saka puek, y ri onti saka puek. || || 7. Jun senum saka puek, xa junan riq'uin jun senine k'ana puek. Jun chique ri', xa junan riq'uin jun retabal kirikic ruvech q'uimal, o jun retabal xabachique chic ruvech q'uimal. || || 8. Ri rajel jun seon k'ana puek, xa junan quiq'uin ca'i' senine'i'. || || 9. Jun xum k'ana puek, xa junan ri rajel quiq'uin ca'i' seon i'. || || 10. Jun limna k'ana puek, junan ri rajel quiq'uin checonojel ri ch'aka' chic. || || 11. Jun amnor saka puek, xa junan rajel quiq'uin ca'i' senumi'. || || 12. Jun esrom saka puek, junan ri rajel quiq'uin caji' senumi'. || || 13. Jun onti, junan ri rajel quiq'uin checonojel ri ch'aka' chic. || || 14. Ri rajel ri tak quipuak ch'uti'k oc xa jare': || || 15. Jun xiblon, xa nic'aj ri rajel jun senum. O pa jun chic ch'abel, jun xiblon xa junan ri- || || ALMA 11 || || q'uin ri nic'aj retabal kirikic ruvech q'uimal. || || 16. Jun xiblum, chuka' xa nic'aj ri rajel jun xiblon. || || 17. Jun lea xa nic'aj ri rajel jun xiblum. || || 18. Jare' c'a, ri rajilaxic y ri retaxic ri quipuak. || || 19. Jun antion k'ana puek, junan rajel quiq'uin oxi' xiblon i'. || || 20. Rije' xaxe xquirayij xquich'ec q'uiy. Xetojtej rije' roma c'a ri samaj xquiben. Roma c'ari', rije' xequik'ak'irisaj ri vinaki', richin queri' xequichapala' c'a qui', y xequinakala' qui', y xquibanala' ri etzelal, richin queri' c'o c'a janila quisamaj. Riq'uin c'ari', xetiquir xech'acon janila, achi'el c'a ri sujunela' ri xe'apon chiquivech. Roma c'ari' tok xequik'ak'irisaj ri vinaki', richin chi xe'oyover chiquij ri Alma y ri Amulek. || || 21. Ri Zezrnm ri' xuchop ruc'utuxic chire ri Amulek y quere' xubij: zLa xtabij pe chuve achique ri xtinc'utuj apon chave? Ri Zezrom jun achin yalan utz runojibal riq'uin ri runa'oj ri itzel vinek. Riq'uin c'ari', xrajo' xuyoj achique ri can utz vi. Roma c'ari' tok rija' xubij chire ri Amulek quere': zLa xtabij pe chuve achique ri xtinc'utuj apon chave? || || 22. Quere' c'a xubij ri Amulek chire: Ja', vi quere' nubij ri Uxlabel richin ri Ajaf ri c'o viq'uin. Rnma yin can manjun vi xtinbij, vi xa man junan ta || || riq'uin ri Uxlabel nchin ri Ajaf. C'a c'ari', ri Zezrom quere' xubij chire: Vave' c'a, e c'o 'vaki' onti'i' saka puek. Xtinya' c'a chave ronojel re' vi nabij chi manek jun Dios. || || 23. C'ari', ri Amulek quere' xubij: Rat at ruc'ajol ri xibalbay. zAchique c'a roma tok yinatejtobej riq'uin ri etzelal? zLa man avetaman ta chi ri e choj man yeyuk' ta roma ri tejtobenri'il queri'? || || 24. zLa nanimaj cami c'a rat, chi manek jun Dios? Yin ninbij chave chi mani. Xa rat can avetaman vi chi c'o jun Dfios. Man riq'uin vi c'ari', janila navajo' ri puek chuvech rija'. || || 25. Rat atz'ucun c'a tzij chuve chuvech ri Dios. Quere' c'a xubij chuve: Can kitzij vi chi xquenya' chave re vaki' onti'i' re' ri nim cajel. Man riq'uin vi ri', rat xanojij pan avänima chi xa xe'avevaj ta chinuvech. Xaxe narayij chi yin xinbij ta chi man c'o ta ri kitzij y c'aslic Dfios, richin queri' xinayoj ta c'a. Can kitzij vi c'a chi xtac'ul ri rajel ruq'uexel re etzelal re' ri naben. || || 26. C'ari', ri Zezrom quere' xubij chire: zLa nabij rat chi c'o jun kitzij y c'aslic Dios? || || 27. Quere' c'a xubij ri Amulek: Ja', can c'o vi jun kitzij y c'aslic Dfios. || || 28. C'ari', ri Zezrom xubij quere': zLa e c'o c'a q'uiy tak Dios? || #COMMENT#PAGE NUMBER 88# #FOOTNOTE#ha88#29. Rija' xubij c'a: Mani.# #COMMENT#PAGE NUMBER 89# || ALMA 11 || || 30. C'a c'ari', ri Zezrom quere' xuc'utuj chire: zAchique abanon richin navetamaj ronojel re'? || || 31. Quere' c'a xubij rija' chire: Jare' jun takonaxel k'alajirisayon pe chinuvech. || || 32. C'ari', quere' xubij ri Zezrorn: zAchique c'a ri xtipe apon? zLa jari' cami ri Ruc'ajol ri Dios? || || 33. Rija' xubij c'a: Ja'. || || 34. C'a c'ari' tok ri Zezrom quere' xuc'utuj: zLa xquerucol c'a rija' ri ruvinak quiq'uin ri quimac? Jari' tok quere' xubij ri Amulek chire: Yin ninbij chave chi mani, roma rija' man nitiquir ta nrevaj can ri ruch'abel. || || 35. C'a c'ari', ri Zezrom xubij quere' chique ri vinaki': Toka' c'a chi'ic'u'x ronojel re'. Ri Amulek xubij c'a chi xaxe jun Dios c'o. Man riq'uin vi ri', rija' xubij chi ri Ruc'ajol ri Dios xtipe, y xa man xquerucol ta ri ruvinak. )are' xa achi'el vi ta rija' nitiquir nupixabaj ri Dios. || || 36. C'a c'ari', ri Amulek quere' xubij chire: Can kitzij vi chi rat atz'ucun tzij. Yfin xinbij chi rija' man xquerucol ta ri ruvinak quiq'uin ri quimac. Xa romari' tok xubij chi xich'o achi'el vi ta xitiquir xinpixabaj ri Dfios. || || 37. Ninbij c'a chive jun bey chic chi manek banel richin yerucol rije' quiq'uin ri quimac. Rorna yin manek banel richin ninvevaj can ri ruch'abel ri rubin rija'. Ri ch'abel ri' nubij chi 90 || || manjun tz'il nitiquir nrichinaj ri rajavaren ri caj. Roma c'ari', zachique cami banel yacolotej vi man navichinaj ta ri rajavaren ri caj? Rorna c'ari', manek banel richin yacolotej quiq'uin ri amac. || || 38. C'ari', ri Zezrom quere' xubij chire: zLa kitzij cami chi ri Ruc'ajol ri Dios can ja vi rija' ri Jumul Tata'ixel? || || 39. Ri Amulek xubij c'a chire quere': Ja', can ja vi rija' ri )umul Tata'ixel richin ri caj, y ri ruvach'ulef, y richin ronojel ri c'o chiri'. Ja rija' ri tiquirinic y ri q'uisic, ri nabey y ri ruq'uisibel. || || 40. Xtipe c'a rija' chuvach'ulef richin yerelesaj pe ri ruvinak chupan ri quimac. Rfija' xtuq'uen ka pa ruvi' ronojel ri k'ajonic pixa' quichin ri yeniman ri rubi'. Jac'a rije' ri xtic'oje' ri quic'aslen jumul, y can manjun vi chic xticolotej. || || 41. Roma c'ari', ri e itzel yecanej can achi'el vi ta man xbanatej ta ri lok'olej elesanic. Xaxe xquesolcopitej c'a pe chupan ri ximibel richin ri camic. Rorna can kitzij vi chi xtoka' ri k'ij tok conojel xquec'astej pe pa ri camic, y xque'apon chuvech ri Dios. C'ari', c'o chi xtuk'et tzij pa quivi' chirij ri samaj xquiben. || || 42. C'o c'a jun camic rubini'an ri camic richin ri ch'aculaj. Ri rucamic ri Cristo xtusol ri ximibel richin ri camic ri', richin queri', can conojel vi || || ALMA 12 || || xquec'astej pe pa ri camic richin ch'aculaj. || || 43. Ri uxlabel y ri ch'aculaj xtiquitun vi qui' jun bey chic pa ri chojmilej rubaniquil. Ri kak'a' kaken y ri kabakil xquetzolix chic pa ri quibaniquil rije', achi'el c'a ri kabanic vacami. C'ari', xkojc'uex el richin chi yojpa'e' chuvech ri Dios. Xtiketamaj c'a chiri', can achi'el vi ri ketaman vacami, y can choj vi xque'oka' c'a chikac'u'x ronojel ri kamac. || || tz'apel y ri e solcopin. Chuka' xtipe chique ri ixoki' y ri achi'a', y chique ri e utz y ri e itzel. Manjun ta rusumal quivi' xtisach can. Xa ronojel xtitzolix chic chike pa ri chojmilej rubaniquil, achi'el c'a ri kach'acul vacami. Y conojel xque'uc'uex c'a, y xque'oyox chuvech ri c'ojlibel quichin ri Cristo ri C'ajolaxel y ri Dlos ri Tata'ixel, y ri Uxlabixel. Rije' e jun Jumul Dlos. Chiri' c'a, ri vinaki' xtik'at tzij pa quivi' chirij ri samaj xequibanala', stape' vi e utz o man e utz ta. || || 45. Vacami c'a, can kitzij vi chi in ch'ovinek aviq'uin chirij ri camic richin ri camel ch'aculaj, y chuka' chirij ri c'astajibel richin ri camel ch'aculaj. Ninbij c'a chave chi re camel ch'aculaj re', can xtoc vi jun ch'aculaj man camel ta chic. Can xtic'as || || 44. Re c'astajibel re' xtipe ri Zezrom xc'arac'ot. Quer || || chique conojel. Xtipe c'a chi c'a, xeq'uis ri ruch'abel ri Amu || || || || que ri e rijitek chic y ri e al lek, o ninbij chi xaxe re ch'abel || || || || c'uala' na, chuka' chique ri e re' nutz'iban can yin. || || tej vi pe chupan ri camic. Xtiyacatej pe chupan ri nabey camic, c'a pa ri c'aslen, y chiri' c'a, man xticom ta chic. Ri cuxlabal niquitun qui' quiq'uin ri quich'acul, y man xquech'ar ta chic. Queri' c'a, chironojel can ye'oc vi e richin uxlabel, y man e camel ta, y man yetiquir ta chic niquic'ulvachij ri k'eyitajic. || || 46. Tok ri Amulek rutanaban re tzijonic re', ri vinaki' xquimey jun bey chic. Chuka' || || ' || || TANAJ 12 || || Ri Alma nujiquiba' ri xubij yan ri Amulek. Nutzijoj ri tijonic richin ri che' richin ri c'aslen. Nuk'alajirisaj ri beyal richin ri colotajic. || || 1. Ri Alma xutz'et c'a chi ri xubij ri Amulek can xuk'il vi ri ruchi' ri Zezrom. Ri Zezrom xretamaj c'a chi tok xrajo' xuyoj ri Amulek, ri Amulek can xusech vi rija' chupan ri rutz'ucuj tzij y ri ruk'oloj. C'ari', rija' xc'arac'ot roma xuna' ri rumac. Can ja vi c'ari' tok ri Alma xujek ruchi' y xuchop tzijonic riq'uin, y xujiquiba' ri ruch'abel ri Amulek, y xuk'alajirisaj juba' chic. O pa jun chic ch'abel, rija' xusol rij ri lok'olej tz'ibanic juba' chic chuvech ri rubanon can ri Amulek. || || 2. Ri vinaki' ri e c'o chiri', 91 || || ALMA 12 || || chuka' xcac'axaj ri ch'abel ri xubij ri Alma chire ri Zezrom, y can janila vi nim ri molaj vinaki' ri e c'o chiri'. Quere' c'a xubij rija': || || 3. Vacami c'a, rat Zezrnm, natz'et chi at sachatajinek chupan ri atz'ucuj tzij, y ri itzel novinek ana'oj. Rat man xaxe ta atz'ucun tzij chiquivech ri vinaki', xa chuka' chuvech ri Dins. Can kitzij vi chi rija' retaman chic ronojel ri anojibal. Chuka', rat natz'et chi ri Ruxlabal rija' nuk'alajirisaj ri anojibal chikavech roj. || || 4. Chuka', natz'et chi roj ketaman chi ri anojibal can novinek vi pan etzelal, achi'el c'a ri novinek nojibel richin ri itzel vinek. Xavajo' xatz'uc tzij y xe'asech quic'u'x re vinaki' re', richin chi xtipe ta coyoval chikij, y xkojcokotaj ta el. || || 5. )are' c'a ri runojibal ri netzelan avichin, y rija' rusamajin ri ruchuk'a' aviq'uin. Vacami c'a, ninvajo' chi xtoka' c'a chac'u'x, chi ri ninbij chave rat, can ninbij vi chique conojel. || || 6. Can kitzij vi ninbij chive rix ivonojel chi jare' xa jun tzakbel richin ri itzel vinek ri xunuc' can rija', richin chi yeruchop ta re vinaki' re'. Xrajo' xixrukasaj c'a pa ri ruk'a' rija', y xixruxim ta riq'uin ri ruximibal rija', richin queri' yixrujitz' ka c'a chupan ri vulatajic jumul. )are', nibanatej c'a riq'uin ri ruchuk'a' richin ri rutz'apibal. || || 7. Tok ri Alma xubij re 92 || || ch'abel re', ri Zezrom can janila vi xc'arac'ot, roma xunabela' ri ruchuk'a' ri Dios. Chuka', xunabej chi ri Alma y ri Amulek xquetamaj achique rija'. Rija' retaman chi rije' quetaman ri nunojij y ri nurayij ri ränima. Ri uchuk'a' xya'ox c'a chique rije', richin chi xquetamaj c'a ronojel re', roma ri uxlabel richin ruya'ic lok'olej rutzijol ri quic'uan. || || 8. C'a c'ari', ri Zezrom xuc'utula' chi utzil chique rije', richin chi xtretamaj ta juba' chic chirij ri rajavaren ri Dios. Quere' c'a xuc'utuj chire ri Alma: ZAchique nibec'ulun ri xubij ri Amulek chirij ri c'astajibel quichin ri caminaki'? Xubij c'a chi conojel ri e choj, y conojel ri man e choj ta, xquec'astej pe pa ri camic, y xque'uc'uex apon chuvech ri Dios. Chiri' c'a xtik'at tzij pa quivi' chirij ri quibanobal, xcha'. || || 9. C'a c'ari', ri Alma xuchop rusolic rij ronojel ri ch'abel ri' chire ri Zezrom, y quere' xubij: Chique ch'aka' niya'ox k'ij richin niquetamaj ri evan etamabel richin ri Dios. Man riq'uin vi ri', nibitej chique chi man ta quequik'alajirisaj ronojel ri quetamabel, xaxe oc ri ruch'abel ri nuk'alajirisaj ri Dios chique ri calc'ual ri achi'a' tok rije' niquinimaj rija' chi utzil. || || 10. Roma c'ari', ri xtucovirisaj ri ränima, man can ta q'uiy chire ri ruch'abel ri Dios xtuc'ul. )ac'a ri man xtucovirisaj ta || || ALMA 12 || || ri ränima, xtuc'ul c'a janila q'uiy ri ruch'abel. Riq'uin c'ari', niyalox c'a k'ij chire, richin queri' nretamaj ri evan etamabel richin ri Dios, c'a tok xtretamaj ronojel. || || 11. Ri yecovirisan ri cänima, man can ta q'uiy chire ri ruch'abel ri Dios niyalox chique, c'a tok can manjun vi chic xtiquetamaj chiquij ri evan etamabel richin ri Dios. C'ari', yechapatej c'a roma ri itzel vinek, y ye'uc'uex ka roma ri rurayibal rija', c'a chupan ri vulatajic. Can ja vi c'are' ri ximibel richin ri xibalbay. || || 12. Ri Amulek xubij chi utzil chi roj konojel xkojcom, y xkojyacatej el chupan re camel ch'aculaj re', c'a pa jun ch'aculaj man camel ta chic. Jari' tok xkojuc'uex c'a chuvech ri ruc'ojlibal ri Dios, richin chi xtik'atatej tzij pa kavi' chirij ri kabanon can. || || 13. C'a c'ari', vi e covirisan chic ri känima, o pa jun chic ch'abel, vi roj kacovirisan ri känima chirij ri ch'abel, y ri ch'abel man c'o ta chic kiq'uin, jari' tok yalan c'ayef ri xtuben chike, roma can xkojetzelex vi. || || 14. Roma achique ri xkabila', can xkojquetzelaj vi, y ri xkabanala' can, chuka' xkojquetzelaj. Man xkojilitej ta ch'ajch'oj. Chuka' xkojetzelex ka roma ri xkanojila'. Xtikaxibij c'a ki' richin chi nikatzu' apon ri ka Dfios, xa roma can c'ayef vi xtuben chike. Janila ta xkoj || || quicot vi ta yojtiquir nikabij chique ri tak abej y ri juyu' chi quetzak ta c'a pe chikij, y kojquevaj ta c'a el chuvech ri Dios. || || 15. Man riq'uin vi c'ari', xa man tiquirel ta chi nibanatej queri'. Can c'o vi chi yojapon, y yojpa'e' chuvech rija' pa ri ruc'ojlemal, y ri rutiquirinic, y ri ruchuk'a', y ri runimirinen, y ri rajavarisanen. Chiri' c'a, riq'uin ri jumul kaq'uixbel, c'o chi xtikak'alajirisaj chi can e choj vi ri ruk'atoj tzij, y chi rija' can choj vi riq'uin ronojel ri rusamaj, y chi rija' can nujoyovaj vi quivech ri calc'ual ri achi'a'. Chuka', c'o chi xtikak'alajirisaj chi rija' can nitiquir vi yerucol chiquijujunal ri vinaki' ri yeniman ri rubi', y ri yec'utun chi can tzolitajinek vi ri quic'u'x. || || 16. Vacami c'a, can ninbij vi chive chi jari' tok xtipe jun chic camic. Jari' ri ruca'n camic, y jari' ri camic richin uxlabel. Ja c'ari' tok ri xcom chuvach'ulef riq'uin ri rumac can xticom vi chuka' riq'uin uxlabel. Xticom c'a el chuvech ri ruchojmilal. || || 17. Ja c'ari' tok ri quic'ayeval can xque'oc vi achi'el jun choy richin k'ak' y c'aten ya'al, y ri ruxak k'ak' nijoteyaj jumul. Jari' c'a tok rije' xqueximitej chi covil, c'a pa ri vulatajic richin jumul. Jarfi' xtiban riq'uin ri ruchuk'a' y ri rutz'apibal ri Satanäs, roma rija' xquerujitz' 93 || || ALMA 12 || || can, achi'el c'a ri rurayibal. || || 18. Ninbij c'a chive chi jari' tok rije' xquec'oje' can, achi'el vi man ta xbanatej c'a ri lok'olej elesanic. Manek banel richin ye'elesex c'a pe chupan ri quimac, roma c'a ri nubij ri ruk'atoj tzij ri Dios. Chuka' man yetiquir ta yecom, roma can manek chic k'eyitajic. || || 19. Xc'ulvachitej c'a, chi tok ri Alma xutanaba' rutzijoxic re ch'abel re', ri vinaki' can janila vi xquimey rij. || || 20. Man riq'uin vi ri', c'o jun achin rubini'an Antiona. Ja rija' jun nimalej yukenel chiquicojol rije'. Rija' xoka' pe, y quere' xubij chire ri Alma: zAchique c'a xabij rat? zLa xabij c'a chi ri vinek xtic'astej pe pa ri camic, y chi ri camel ruch'acul xtijalatej richin chi man camel ta chic, y c'ari' man xticom ta chic ri ruc'aslemal? || || 21. Ri lok'olej tz'ibanic nubij chi ri Dios xeruya' can ri lok'olej tak chajinela' y jun k'ak'ilej tzaq'uibel pa ri relebal k'ij richin ri cotz'ijbel rubini'an Eden. Riq'uin c'ari', ri nabey kate' katata' man xetiquir ta xe'oc y xquitij ta ri ruvech ri che' richin ri c'aslen. Quere' c'a nikatz'et chi manek banel richin chi xec'ase' benek ruvech. ZAchique cami c'a nibec'ulun ri lok'olej tz'ibanic ri', nabi j rat? || || 22. Ja c'ari', ri Alma quere' xubij chire: Can ja vi ri' ri xinvajo' xink'alajirisaj chivech. Ke94 || || taman c'a chi ri Adän xtzak, roma xutij ri ruvech che' ch'a'oj rij, achi'el c'a nubij ri ruch'abel ri Dios. Quere' c'a, nikatz'et chi roma ri rutzakinen, conojel ri vinaki' e sachinek y e tzakinek. || || 23. Vacami c'a, ninbij chive chi vi ta xya'ox k'ij chire ri Adän richin chi nutij ta ri ruvech ri che' richin ri c'aslen tok rija' tzakinek chic, jari' tok man ta xc'oje' c'a ri camic. Ja ta c'ari' xuben ta chi ri Dios xa ta jun tz'ucuy tzij, y manek ta ric'a'tz ri ruch'abel, roma rija' can que vi re' xubij: Vi natij, can xcacom vi. || || 24. Vave' c'a nikatz'et chi ri camic nipe chiquij conojel ri vinaki'. Ja ri camic ri', achojchij xch'o vi ri Amulek. Jari' ri camic richin ri ch'aculaj. Man riq'uin vi c'ari', xya'ox k'ij chire ri vinek richin nitzolin pe ruc'u'x. Roma c'ari' tok re c'aslen re' xoc jun k'ij richin tejtobenic. Jare' c'a jun k'ij richin chi ri vinek nuchojmirisaj apon ri', richin queri' nibe riq'uin ri Dfios. Jare' c'a jun k'ij richin chi nuchojmirisaj apon ri' richin ri c'aslen jumul ri', achojchij xojch'o vi roj. Ri c'aslen ri' nipe c'a chirij ri c'astajibel quichin ri caminaki'. || || 25. Ri nuc'un banel richin ri colotajic xbanatej c'a pe, pa tok rutiquiribel re ruvach'ulef. Vi man ta c'o ri', manek ta banel richin yec'astej pe ri caminaki'. Jac'a ri nuc'un banel ri- || || ALMA 12 || || chin ri colotajic, can xbanatej vi, y can xtuq'uen vi pe ri c'astajibel quichin ri caminaki', achojchij banon vi can ch'oven. || || 26. Can kitzij vi c'a, vi ta xya'ox k'ij chique ri nabey kate' katata' richin chi xebe ta apon, y xquitij ta ri ruvech ri che' richin ri c'aslen, xa xebison ta c'a benek ruvech. )ari' roma manek ta xc'oje' jun k'ij richin chi xquichojmirisaj ta apon qui'. Vi xa ta queri' xbanatej, ri nuc'un banel richin ri colotajic xsachtej ta, y ri ruch'abel ri Dios manek ta ric'a'tz, roma manjun ta xuben. || || 27. Can kitzij vi c'a chi xa man xbanatej ta queri'. Xa xya'ox k'ij chique ri vinaki' richin yecom. Chirij c'a ri camic, can nipe vi ri k'atonic tzij achojchij oj ch'ovinek vi. Ri k'atonic tzij ri', can ja vi ri' ri ruq'uisibel. || || 28. C'ari', tok ri Dios ruk'ijun chic chi ri vinak xtiquic'ulvachij ronojel re', jari' tok xutz'et chi c'atzinel chi ri vinaki' niquetamaj chirij achique ri xk'ijux can chiquij. || || 29. Roma c'ari', rija' xerutek pe takonaxela' richin queri' xetzijon c'a quiq'uin ri vinaki'. Jec'a rije' xebanon chi ri vinaki' xquitz'et ri ruc'ojlemal ri Dios. || || 30. C'a c'ari', xquichop pe ch'oven ak'anij pa rubi' rija'. Rorna c'ari', ri Dios xch'o quiq'uin ri vinaki', y xuk'alajirisaj chiquivech rije' ri nuc'un banel || || richin ri colotajic ri can chojmirisan vi, pa tok rutiquiribel pe re ruvach'ulef. Rija' xuk'alajirisaj ri nuc'un banel ri' chiquivech rije', tok xquicukuba' quic'u'x' y xquiben ri lok'olej tak quisamaj. || || 31. Roma c'ari', rija' xeruya' rupixa' chique ri vinaki'. Rije' xquik'ej c'a ri nabey pixa' aj re ruvach'ulef, y xe'oc c'a achi'el ri tak Dios, roma quetaman c'a ruvech ri utz y ri itzel. Xquijech c'a qui' pa jun c'aslen acuchi niquiben vi ri nicajo'. O pa jun chic ch'abel, rije' xeya'ox pa jun c'aslen acuchi niquiben vi ri niquirayij, y ri nika' chiquivech rije'. Niya'ox c'a k'ij chique richin niquiben ri utz o ri itzel. || || 32. Ri Dfios xuk'alajirisaj c'a chiquivech rije' ri nuc'un banel richin ri colotajic. C'a c'ari', xeruya' chique rije' ri pixa', richin queri' man ta c'a tiquiben ri itzel. Vi ta niquiben ri itzel, c'o ta chi niquic'ovisaj ri ruca'n camic. Re jumul camic re', ja ri ch'aronic riq'uin ronojel ri ruchojmilal. Ri nuc'un banel richin ri colotajic, manek c'a ruchuk'a' pa quivi' ri yebanon queri'. Rorna c'a ri nimalej rutzil ri Dios, can manek vi banel richin nivulatej ta ri samaj richin ri k'atoj tzij. || || 33. Man riq'uin vi ri', ri Dfios xch'o quiq'uin ri vinaki' pa rubi' ri Ruc'ajol. ()are' c'a ri nuc'un banel richin ri colotajic ri xuben can rija'.) Quere' c'a 95 || || ALMA 32 || || xubij chique: Vi nitzolin pe ic'u'x y man nicovirisaj ta ri ivänima, c'a c'ari', xtinjoyovaj ivech roma ri )unayon Nuc'ajol. || || 34. Roma c'ari', xabachique ri nitzolin pe ruc'u'x, y man nucovirisaj ta ri ränima, xtiya'ox c'a chire ri nujoyovabal roma ri Junayon Nuc'ajol. Riq'uin c'are', xquecuyutej ri rumac. Ri yebanon quere', xque'oc pe chupan ri vuxlanibel c'u'x. || || 35. Jac'a ri xticovirisan ri ränima, y ri xtibanon richin ri itzel, can ninjiquiba' vi riq'uin ri voyoval chi rija' man xtoc ta pe chupan ri vuxlanibel c'u'x. || || 36. Vacami c'a, vach'alal, can ninbij vi chike chi vi rix nicovirisaj ri ivänima, can man xquixoc ta pe riq'uin ri uxlanibel c'u'x richin ri Ajaf. Rorna c'ari', ri itzel ibanobal can nuben vi chi xtipe ri royoval rija' chivij rix, achi'el xpe chirij ri Adän pa rutiquiribel. Xubij c'a chi xtipe ka chivij vacami, achi'el c'a xpe pa rutiquiribel, richin nivulatej jumul ri ic'aslemal. Can que vi c'are' xtibanatej pa ri ruq'uisibel camic, achi'el c'a pa ri nabey, roma quere' xubij can rija'. || || 37. Vacami, vach'alal, can ketaman vi chi e kitzij re ch'abel re'. Roma c'ari', titzolin c'a pe kac'u'x, y man tikacovirisaj ri känima. Queve' c'a, man xtikaben ta chi ri Ajaf ka Dios nukasaj pe chivij ri royoval rija', quiq'uin re ruca'n rupixa' ri 96 || || e ruya'on chike. Xa kojoc c'a riq'uin ri uxlanibel c'u'x richin ri Dios, acuchi xubij vi rija' chi chojmirisan chic chike. || || TANAJ 32 || || Ri meba'i' nicac'axaj ri ch'abel richin ri colotajic. Ri Alma nitzijon quiq'uin y nubij chique chi utz ri xquiben. Ri cukubabel c'u'x niq'uiyer tok nikarayij niketamaj. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi rije' xebe apon y xquichop ruch'abalixic ri ruch'abel ri Dios chique ri vinaki'. Xe'ocyaj chupan ri tak jay richin ri quimolojri'il, y chuka' chupan ri tak cachoch. Chuka' c'a, rije' xquitzijoj ri ch'abel pa tak bey. || || 2. Xc'ulvachitej c'a chi tok janila e samajinek chic chiquicojol rije', ri meba'i' xquitiquiriba' cac'axaxic janila. Rorna can kitzij vi chi rije' xe'elesex el chupan ri jay richin ri quimolojri'il roma man can ta utz ri quitziak. || || 3. Roma c'ari' tok man xya'ox ta k'ij chique rije' richin ye'oc chupan ri jay richin ri quimolojri'il richin niquiya' ruk'ij ri Dios. Ri ch'aka' chic xquinojij c'a chi yalan e tz'il. Quere' c'a, rije' man q'uiy ta c'o quiq'uin. Ri cach'alal xequitz'et c'a achi'el ri k'ayis. Queve' c'a, rije' e meba'i' riq'uin ri c'o chuvach'ulef y chuka' e meba'i' pa cänima. || || 4. C'a c'ari', ri Alma xerutijoj ri vinaki' y xtzijon quiq'uin pa ri loman juyu' rubini'an || || ALMA 32 || || Onida. Jari' tok xepe janila vinaki' riq'uin. Je rije' ri achojchiquij oj ch'ovinek vi chic. Rije' e meba'i' pa cänima roma can e meba'i' vi riq'uin ri c'o chuvach'ulef. || || 5. Xe'apon c'a riq'uin ri AIma. C'a c'ari', ri nabey chique rije' quere' xubij chire: zAchique cami ruc'amon chi niquiben re vach'alal re'? Rije' ye'etzelex coma conojel ri vinaki', roma can e meba'i' vi. Y janila ye'etzelex coma ri kateuchunela'. Ja', rije' oj quelesan el pa ri jay richin ri kamolojri'il. Ri jay ri' roj can katijon kak'ij richin nikapaba' quiq'uin ri kak'a'. Man riq'uin vi c'ari', rije' oj quelesan el roma yalan oj meba'i'. Manek c'a jun kac'ojlibal richin nikaya' ruk'ij ri Dios. Roma c'ari', Zachique c'a ruc'amon chi nikaben? || || 6. Tok ri Alma xrac'axaj re', rija' xupachk'omij ri', y xutzu' apon rija', y xtzu'un c'a riq'uin nimalej quicoten. Rija' xutz'et c'a chi ri quic'ayeval rije' can xequich'utinirisaj vi ri cänima, y chi rije' e chojmirisan chic richin nicac'axaj ri ch'abel. || || 7. Roma c'ari', rija' manjun chic xubij chire ri jun chic molaj vinaki' ri'. Xutzekej ri ruk'a', y can xch'o vi quiq'uin ri xerutzu' chi can tzolitajinek vi quic'u'x. Quere' c'a xubij chique: || || 8. Yin nintz'et chi ch'uch'uj ri ivänima rix. Vi can que vi c'are', nim ruva ik'ij. || || 9. Can kitzij vi chi ri iva || || ch'alal can quere' rubin vi: LAchique cami xtikaben? Roma roj can oj elesan vi el chupan ri jay richin ri kamolojri'il. Roma c'ari' tok man yojtiquir ta nikaya' ruk'ij ri ka Dios. || || 10. Can kitzij vi, ninbij chive quere': ZLa ninojij chi xaxe chupan ri jay richin ri molojri'il yixtiquir niya' ruk'ij ri Dios? || || 11. Ninc'utuj chuka' chive: ZLa ninojij chi xaxe jun k'ij che ri vukuk'ij c'o chi niya' ruk'ij ri Dios? || || 12. Ninbij c'a chive chi can utz vi chi ix elesan pe chupan ri jay richin ri imolojri'il. Riq'uin c'ari', nich'utinirisaj ivi' y nivetamaj utzilej nojibel. Janila c'atzinel c'a chi nivetamaj utzilej nojibel. Rix janila ix meba'i', y romari' tok ix etzelan coma ri ivach'alal, y ix elesan pe quiq'uin. Can xaxe vi romari' tok rix nich'uch'ujirisaj ri ivänima. Xa roma manjun ta chic achique xtiben, xa c'o chi nich'utinirisaj ivi'. || || 13. Vacami c'a, nim ruva ik'ij rix roma xban chive chi xich'utinirisaj ivi'. Rorna tok niban chire jun achin chi nuch'utinirisaj ri', c'o jantek nrajo' nitzolin pe ruc'u'x. Can kitzij vi c'a chi ri nitzolin pe ruc'u'x can xtril vi ri joyovabel. Y ri nic'ulun richin ri joyovabel y nicoch'on, c'a pa ruq'uisibel, can xticolotej vi. || || 14. Vacami c'a, xinbij chive chi nim ruva ik'ij, roma xban chive chi xich'utinirisaj ivi'. 97 || || ALMA 32 || || Man riq'uin vi ri', zla man ninojij ta chi janila nim ruva quik'ij chivech rix ri niquich'utinirisaj qui' roma ri ch'abel? || || 15. Ja', c'o chi xtiturusex ri vinek ri can nuch'utinirisaj vi ri', y nitzolin pe ruc'u'x pa ri rumac, y nicoch'on c'a pa ruq'uisibel. Can janila xtiturusex c'a rija' chiquivech ri ch'aka' chic ri niban can chique chi niquich'utinirisaj qui' roma yalan e meba'. || || 16. Roma c'ari', nim ruva quik'ij ri niquich'utinirisaj qui' tok man niban ta chique richin niquich'utinirisaj qui'. Pa jun chic ch'abel, nim ruva ruk'ij ri niniman richin ri ruch'abel ri Dfios, y nikasex chuxe' ya', y man cof ta ri ränima. Nim c'a ruva quik'ij ri can yeniman vi tok manjani quetijox chire ri ch'abel, y tok can manjani tiban chique chi niquetamaj. || || 17. E c'o c'a q'uiy chive rix ri nibij quere': Vi rat nac'ut chikavech jun etal richin ri caj, c'ari' can jic vi xtiketamaj. C'a c'ari' xtikanimaj. || || 18. Vave' c'a ninc'utuj chive: ZLa ja c'are' ri cukubabel c'u'x? Can kitzij vi ninbij chive chi mani. Rorna vi jun achin c'o achique ri retaman chic, man c'atzinel ta chi nunimaj ri', roma can retaman vi chic. || || 19. Vacami c'a, janila netzelex ri etamayon richin ri rurayibal ri Dios y man nuben ta, chuvech ri xaxe oc nunimaj juba', o c'o ri achique roma tok 98 || || niniman, y chuka' nuk'ej ri pixa'. || || 20. Jare' c'a ri c'o chi ninojij rij rix. Vave' c'a, ninbij chive chi c'o ri xtibanatej riq'uin ri jun y chuka' ri xtibanatej riq'uin ri jun chic. Y xtiyatej c'a rajel chique ronojel vinaki' chirij ri quibanalon can. || || 21. Vacami c'a, achi'el xinbij can chirij ri cukubabel c'u'x. Ri cukubabel c'u'x man ja ta ri' jun tz'aket etamabel chirij ronojel. Roma c'ari', vi c'o icukubabel c'u'x, can nivoyobej vi pan ivänima ri man e tz'eton ta y xa can e kitzij vi. || || 22. Vacami, can kitzij vi ninbij chive chi ninvajo' chi noka' c'a chi'ic'u'x chi ri Dios nujoyovaj quivech conojel ri yeniman richin ri rubi'. Rorna c'ari', rija' nrajo' chi nabey, can ninimaj vi ri ruch'abel. || || 23. Vacami c'a, rija' nutaluj ri ruch'abel chique ri achi'a' coma ri takonaxela'. Man xaxe ta chique ri achi'a' nujech vi, xa chuka' chique ri ixoki'. Jac'a chuka' man xaxe ta ri'. Jutakel yeya'ox ch'abel chique tak alc'uala' ri niquisuk' quina'oj ri etamanela' y ri vinek ri c'o utzilej quinojibal. || || 24. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, rix ic'utun pe chuve achique ruc'amon chi niban, roma nitij c'ayeval y ix elesan pe. Man ninvajo' ta c'a chi ninojij chi yixinch'olij, xa can xe vi ri kitzij nincusaj yin. || || 25. Roma yin man ninbij ta || || ALMA 32 || || chi rix ivonojel xban chive chi xich'utinirisaj ivi'. Roma yin can ninnimaj vi chi e c'o ch'aka' chic chi'icojol ri xtiquich'utinirisala' ta qui', xabachique ta xtiban chique. || || 26. Vacami c'a, xinbij chi ri cukubabel c'u'x man ja ta ri' jun tz'aket etamabel. Can que vi chuka' ri' quiq'uin ri nuch'abel yin. Xa achi'el ri cukubabel c'u'x man ja ta ri' jun tz'aket etamabel, manek chuka' banel richin chi can jic vi nivetamaj ta, pa rutiquiribel, vi e kitzij ri nuch'abel. || || 27. Man riq'uin vi ri', kitzij chi ruc'amon chi nic'asoj y nisiloj ri inojibal richin nitejtobej ri nuch'abel, y nicukuba' juba' ic'u'x riq'uin. Vi can xaxe vi yixtiquir nirayij ninimaj, tiya' c'a k'ij chi ri rayibel ri' nisamej iviq'uin, c'a tok ninimaj chi yixtiquir niya' jun c'ojlibel iviq'uin chire juba' ri nuch'abel. || || 28. Vacami, xtikajunumaj c'a ri ch'abel riq'uin jun ijatz. Vi niya' c'a jun c'ojlibel richin chi jun ijatz nitic pan ivänima, can kitzij vi, vi jari' jun kitzij ijatz o jun utzilej ijatz, jari' tok xtuchop sipojinen pan ic'u'x. Quere' c'a chuka' xtuben vi man xtitorij ta el roma man ninimaj ta, y man xtixutuj ta chuka' el ri Uxlabel richin ri Ajaf. Jac'a tok nina' chi nisipoj chupan ri ic'u'x, rix xtibij pan ivänima quere': Can c'o vi chi utz re ijatz re', o re ch'abel re' can utz vi, roma nunimirisaj ri väni || || ma. Chuka' nusakirisaj ri vetamanic y janila utz ninna'. || || 29. C'a c'ari', zla man ta c'a xtunimirisaj ri' ri ccukubabel c'u'x? Ninbij c'a chive chi ja'. Man riq'uin vi ri', manjani tapon pa jun tz'aket etamabel. || || 30. Man riq'uin vi ri', kitzij chi tok ri ijatz nisipoj, y nibos, y nuchop q'uiyirinen, jari' tok c'o chi nibij chi can utz vi ri ijatz. Rorna c'a can kitzij vi chi nisipoj, y nibos, y nuchop q'uiyirinen. || || 31. Vacami c'a, Zla can ivetaman vi chi utz ri ijatz ri'? Nlnbij chive chi ja'. Roma checonojel ri ijatz yevachin junan quiq'uin ri acuchi e elenek vi pe. || || 32. Roma c'ari', vi jun ijatz niq'uiyer, can utz vi. Jac'a vi jun ijatz man niq'uiyer ta, can kitzij vi chi man utz ta. Roma c'ari', c'o chi nitorix el. || || 33. Vacami c'a, can kitzij vi chi itejtoben y iticon ri ijatz. Rorna c'ari', vi nisipoj, y nibos, y nuchop q'uiyirinen, can jic vi ivetaman chi ri ijatz jari' utz. || || 34. LLa tz'aket c'a cami ri ivetamabal? Ja', ri ivetamabal chirij ri' can tz'aket vi, y ri icukubabel c'u'x xa niver, roma can ivetaman vi. Roma rix ivetaman chic chi ri ch'abel xsipoj pan ivänima, y chuka' ivetaman chi xbos, y chi nisakirisex ri ivetamanic, y niq'uiyer ri inojibal. || || 35. C'a c'ari', Zla man kitzij ta re'? Nlnbij chive chi ja', ro99 || || ALMA 34 || || mare' can sakil vi. Y ronojel ruvech sakil can utz vi, roma k'alaj nitzu'un. Roma c'ari', c'o chi ivetaman chi jari' utz. Vacami c'a, can kitzij vi chi ina'on chic re sakil re'. iLa tz'aket c'a cami ri ivetamabal? || || 36. Can kitzij vi ninbij chive chi manjani. Chuka' can man ruc'amon ta c'a chi niya' can ri icukubabel c'u'x. Rorna rix xaxe icukuban ic'u'x richin nitic ri ijatz, richin queri' xtitejtobela', y xtinabej vi utz. || || 37. Que c'a chuka' ri' tok ri che' nuchop q'uiyirinen, xtibij c'a quere': Tikilij c'a chi utzil, richin chi nic'oje' utz ruxe'. Riq'uin c'are', xtiq'uiy y xtivachin utz chive. Vacami c'a, vi nivilij chi utzil, can xtic'oje' vi utz ru || || malij can ri che', y man nivilij ta, jari' tok man xtuya' ta ruxe'. C'a c'ari', tok xtipe ri sak'ij y xtuq'uet c'a ka ri che', can xtichaker vi c'a, roma manek ri ruxe'. C'a c'ari' xtic'uk y xtitorij el. || || 39. Vacami c'a, jari' man roma ta ri ijatz man ta utz, ni ta chuka' man roma ta ri ruvech man ta nirayix. Jari' xa roma ri ulef man samajin ta, y rix man nivilij ta ri che'. Rorna c'ari' tok manek banel richin nic'ul ri ruvech ri che' ri'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 90# || 40. Quere' c'a chuka', vi man nivilij ta ri ch'abel iviq'uin, y man nicukuba' ta apon ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 100# || ic'u'x chi can nivachin vi, manjun bey xquixtiquir c'a xtich'up ri ruvech ri che' richin ri c'aslen. || || 41. Xa nic'atzin chi nivilij ri ch'abel. Ja', tivilij c'a ri che' tok c'a nuchop q'uiyirinen. Tivilij c'a chi utzil riq'uin ri icukubabel c'u'x, y ri coch'ibel c'u'x, y tivoyobej c'a pan ivänima chi xtibevachin. Vi can niben vi ronojel re', ja c'ari' tok utz xtic'oje' ri ruxe'. Y can kitzij vi chi xtoc jun che' ri niq'uiy, c'a pa ri c'aslen jumul. || || 42. Queri' c'a, rix nitij ik'ij, y nicukuba' ic'u'x, y yixcoch'on richin nivilij ri ch'abel, richin queri' utz xtuya' ri ruxe'. Rorna c'a ronojel re', kitzij chi xtich'up ri ruvech ri'. Ri ruvech ri' || || xe', y xtiq'uiy, y janila xtivajanila jebel, y janila qui' chu || || || || chin. vech ronojel ri qui', y janila || || 38. Man riq'uin vi ri', vi ni || || || || sek chuvech ronojel ri sek. Chuka' c'a janila ch'ajch'oj chiquivech conojel ri e ch'ajch'oj. Y xtitij ri ruvech ri', c'a tok yixnoj, y man xquixnum ta chic y man xquixchakachin ta. || || 43. Vach'alal, can ja vi ri' tok xtic'ul ri rajel roma xicukuba' ic'u'x, y xitij ik'ij, y xixcoch'on, y man cha'nin ta xixcos, y can xivoyobej vi richin chi ri che' c'o ri nuvachij chive. || || TANAJ 34 || || Ri Amulek nuya' ri rujiquibanic. Nitzijon chirij ri nimalej y ruq'uisibel camelabel. Nuk'alajirisaj achique rubaniquil tok ri joyovabel nucukirisaj ri k'atoj tzij. Man utz ta chi niyocobex ri tzolibel c'u'x. || || ALMA 34 || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Alma xerubij yan re ch'abel re' chique rije', rija' xtz'uye' pa ri ulef. Jari' tok ri Amulek xpa'e' y xuchop quitijoxic y quere' xubij: || || 2. Vach'alal, yin ninnojij chi manek banel chi rix man ivetaman ta achique ri xtzijox can chirij ri rupetebal ri Cristo. Ja rija' ri nikabij roj chi ja ri Ruc'ajol ri Dios. Yin vetaman c'a chi rix janila xixtijox chique ronojel re' tok manjani tich'er el ivi' kiq'uin. || || 3. Rix ic'utun c'a chire ri vach'alal ri nuc'u'xlan chi tuk'alajirisaj c'a chivech achique ruc'amon chi niben romä ri ic'ayeval. Rorna c'ari' tok rija' ch'ovinek juba' iviq'uin richin nunuc' apon ri inojibal. Chuka' c'a rija' ix rupixaban richin ticukuba' ic'u'x y xquixcoch'on. || || 4. Xixrupixabaj c'a chi xa ticukuba' c'a ic'u'x richin nitic ri ch'abel pan ivänima, richin queri' nitejtobej c'a ri rutzil. || || 5. Roj kanaben c'a chi janila yixnojnot c'a pa ri inojibal chirij ri ch'abel ri c'o c'a riq'uin ri Ruc'ajol ri Dios o vi xa man xtic'oje' ta jun Crlsto. || || 6. Rix xitz'et c'a chuka' chi ri vach'alal can xujiquiba' vi chivech, quiq'uin q'uiy c'utubel tak tzij, chi ri ch'abel richin ri colotajic can c'o vi pe riq'uin ri Crlsto. || || 7. Ri vach'alal e ruk'alajirisan pe ri ch'abel richin ri Zenos, ri niquibij chi ri elesanic || || pa mac nipe roma ri Ruc'ajol ri Dios. Chuka' e ruk'alajirisan ri ch'abel richin ri Zenoc. E rutzijon c'a chuka' ri ruch'abel ri Moises richin queri' nujiquiba' chi can kitzij vi ronojel re'. || || 8. Vacami c'a, kitzij chi can yin chuka' xtinjiquiba' chivech chi can kitzij vi ronojel re'. Can kitzij vi ninbij chive chi ri Crlsto xtipe chiquicojol ri calc'ual ri achi'a'. C'a c'ari', can xtuq'uen ka pa ruvi' rija' ri quik'ajonic pixa' ri ruvinak, y xquerutoj ri quimac ri e aj re ruvach'ulef. Can que vi c'are' rubin can ri Ajaf Dlos. || || 9. Roma c'atzinel c'a chi niban ri rutojbalil mac. Achi'el c'a nubij ri nimalej nuc'unic richin ri Jumul Dlos, can c'o vi chi niban jun rutojbalil mac, o conojel ri vinaki' c'o chi yecom jumul. Can conojel vi e covirisan chic, y e tzakinek, y e sachinek, y can c'o vi chi xquecom jumul vi man ta niban c'a ri rutojbalil mac ri can c'atzinel vi. || || 10. Roma c'atzinel chi nibanatej ri nimalej y ruq'uisibel camelabel. Man ja ta re' jun camelabel richin jun achin, o richin jun chicop, o xabachique ruvech aj xic' chicop. Roma man ja ta re' jun camelabel richin jun vinek. Xa can ja vi re' jun junelic y jumul camelabel. || || 11. Can man vi jun achin nitiquir nusuj ri ruquiq'uel rija' richin yerutoj ri rumac ri jun 101 || || ALMA 34 || || chic. Vi jun achin nicamisen c'a, Lla xtuben ri chojmilej kapixa' chi nicamisex ta ri rach'alal rija'? Ninbij c'a chive chi mani. || || 12. Xa can nuc'utuj vi c'a ri pixa' chi nicamisex ri camisanel. Roma c'ari' tok manjun chic, xaxe ri junelic rutojbalil mac nitiquir yerutoj ri quimac ri e aj re ruvach'ulef. || || 13. Roma c'ari', nic'atzin chi c'o jun nimalej y ruq'uisibel camelabel. C'a c'ari' tok xtitane', o pa jun chic ch'abel, nic'atzin chi xtitane' ri rutixic quiq'uel ri e banalon pe. Ja c'ari' tok xtik'ajer can ri rupixa' ri Moises. Can ronojel xtibanatej vi, ronojel c'a ti ruc'aj y ti ch'ap y manjun xtik'ax ta el chek queri'. || || 14. Can kitzij vi c'a chi jare' ri nibec'ulun vi ri pixa'. Checonojel ri tak nitz' richin ri pixa' niquik'ijuj c'a apon ri nimalej y ruq'uisibel camelabel. Ri nimalej y ruq'uisibel camelabel ri' jari' ri Ruc'ajol ri Dios, y can junelic vi y jumul. || || 15. Quere' c'a rija' xtuq'uen pe ri colotajic chique conojel ri yeniman richin ri rubi'. Nibanatej c'a re ruq'uisibel camelabel re', richin queri' nipe c'a ri samaj richin ri joyovabel. Ri joyovabel c'o c'a ruchuk'a' pa ruvi' ri k'atoj tzij y nuya' jun rubeyal richin queri' ri vinaki' xtiquicukuba' quic'u'x y xtitzolin pe quic'u'x. || || 16. Riq'uin c'are', ri joyovabel nitiquir nucukirisaj ri nuc'utuj ri k'atoj tzij y yeruli'ej ri vinaki' riq'uin ruk'a' richin rutzil quivech. Jac'a ri jun ri man nucukuba' ta ruc'u'x y man nitzolin ta pe ruc'u'x, can nimalix vi can chupan ronojel ri pixa' richin ri nuc'utuj ri k'atoj tzij. Rorna c'ari', ri nimalej y jumul rubeyal richin ri elesanic pa mac xaxe utz chire ri vinek ri nucukuba' ruc'u'x y nitzolin pe ruc'u'x. || || 17. Roma c'ari', vach'alal, ri Dios tuya' c'a k'ij chive rix richin nitiquiriba' nicukuba' ic'u'x y nitzolin pe ic'u'x, richin queri' xtichop ruc'utuxic pa ri lok'olej rubi' rija', richin queri' xtujoyovaj c'a ivech. || || 18. Ja', tic'utuj c'a chire chi xtujoyovaj na ivech, roma rija' nitiquir nicolon. || || 19. Ja', tich'utinirisaj c'a ivi' y jutakel tibana' lok'olej ch'oven riq'uin. || || 20. Quixch'o c'a ak'anij riq'uin rija' tok ix c'o pan ijuyu' y pa quivi' conojel ri ik'ataj. || || 21. Quixch'o c'a ak'anij riq'uin rija' pa tak ivachoch coma ri e aj pan ivachoch pa nimak'a', y pa k'ij, y pa tikak'ij. || || 22. Tic'utuj c'a chire chi tuk'ila' na c'a ri cuchuk'a' ri ye'etzelan ivichin. || #COMMENT#PAGE NUMBER 92# || 23. Tic'utuj c'a chire chi tuk'ata' na c'a ri itzel vinek. Jac'a rija' ri netzelan richin ronojel chojmilal. || #COMMENT#PAGE NUMBER 102# || ALMA 34 || || 24. Tic'utuj c'a chire rija' pa ruvi' ri itico'n pa juyu' richin xqueq'uiyer. || || 25. Tic'utuj c'a chire pa quivi' ri imolaj chicopi' pa juyu' richin chi yeq'uiytisex. || || 26. Jac'a man xaxe ta re'. C'atzinel chi yixch'o ak'anij riq'uin rija' riq'uin ronojel ri ivänima pa ri ivarabal, y ri ic'ojlibal e evan can, y chuka' pa ri tolan iruvach'ulef. || || 27. Que c'ari', tok man yixch'o ta ak'anij riq'uin ri Ajaf, tinoj c'a ri ivänima riq'uin jutakel lok'olej ch'oven roma ri rutzil ivech rix, y chuka' roma ri rutzil quivech ri e c'o chi'inakaj. || || 28. Vacami vach'alal, ri ix nuc'u'xlan, can kitzij vi ninbij chive chi man tinojij chi xaxe re' nic'atzin. Rorna vi tok ibanon chic ronojel re', ye'ixilk'otila' can ri vinaki' ri c'o q'uiy ri nic'atzin chique, y chuka' ri ch'anayi', y man ye'ik'ejela' ta ri yava'i' y ri e c'o ri quic'ayeval, y man niya' ta juba' ri c'o iviq'uin chique ri c'o nic'atzin chique, ninbij c'a chive chi vi man niben ta re', can kitzij vi, ri lok'olej ich'oven riq'uin ri Dfios manek ric'a'tz y manek c'a rejkalen chive. C'a c'ari', rix xa ix achi'el ri ca'i' quipalej ri niquevaj ri kitzij tijonic. || || 29. Roma c'ari', vi man noka' ta c'a chi'ic'u'x chi c'o chi yixajovan, rix xaxe ix achi'el ri k'ayis ri niquitorij el ri samaje || || la', roma manek chic rejkalen, y c'ari' nipalibetej roma ri caken ri vinaki'. || || 30. Vach'alal, vacami ic'ulun e q'uiy jiquibanic y itz'eton chi ri lok'olej tz'ibanic chuka' nujiquiba' ronojel re'. Roma c'ari' tok ninvajo' chi yixpe c'a y nic'ut chi can nitzolin vi pe ic'u'x. || || 31. Kitzij chi ninvajo' chi yixpe y man ta nicovirisaj chic ri ivänima. Rorna can kitzij vi chi ri vacami jare' ri k'ij richin ri icolotajic. Rorna c'ari', vi xtitzolin pe ic'u'x y man xticovirisaj ta chic ri ivänima, can cha'nin vi xtic'amer pe chive ri nimalej rubeyal richin ri lok'olej elesanic pa mac. || || 32. Roma can kitzij vi, re c'aslen re' ja ri k'ij richin chi ri vinaki' niquichojmirisaj apon qui' richin niquitz'et ri Dios. Can kitzij vi c'a, ri k'ij richin re c'aslen re' ja ri k'ij richin chi ri vinaki' niquiben ri quisamaj. || #COMMENT#PAGE NUMBER 94# || 33. Vacami c'a, xinbij can chive chi rix ic'ulun chic e q'uiy jiquibanic. Rorna c'ari', yixinpixabaj chi man tiyala' can ri itzolibel c'u'x c'a pa ruq'uisibel. Rorna ri k'ij richin re c'aslen re' niya'ox chike richin nikachojmirisaj apon ki' richin ri c'aslen jumul. Jac'a kitzij chi vi man nikachojmirisaj ta ki' tok oj c'o chupan re c'aslen re', jari' tok noc pe ri tocok'a' richin k'ekumal acuchi manjun chic samaj xtiban vi. || #COMMENT#PAGE NUMBER 103# || ALMA 34 || || 34. Tok xquixapon c'a chupan ri c'ayevilej k'ij ri' man xquixtiquir ta chic xtibij quere': Vacami xa xtitzolin pe nuc'u'x y xquijel apon riq'uin ri nu Dfios. Mani. Can manek vi chic beyal richin chi xtibij queri'. Roma ri uxlabel ri c'o chupan ri ich'acul tok yixel el chupan re c'aslen re', can ja vi ri uxlabel ri' xtic'oje' ruchuk'a' richin nic'oje' chupan ri ich'acul chupan ri c'aslen richin jumul. || || 35. Roma can kitzij vi, vi rix iyalojisan, c'a pa ri icamic, ri k'ij tok xtivajo' xtitzolin pe ri ic'u'x, jari' tok ix jachon chic pa ri uchuk'a' richin ri ruxlabal ri itzel vinek, y ja rija' ri nijitz'on ivichin. Riq'uin c'ari', ri Ruxlabal ri Ajaf ruch'aron el ri' iviq'uin y manek chic ri ruc'ojlibal iviq'uin. C'a c'ari', ri itzel vinek nic'oje' ronojel ruchuk'a' pan ivi' y can quere' quibanon can jumul ri e itzel. || || 36. Y yin vetaman re', roma ri Ajaf rubin can chi rija' man c'o ta chupan tz'ilolej tak jay. Xa c'o rija' pa ri cänima ri e choj. Rija' rubin can chuka' chi ri e choj can xquetz'uye' vi pa ri rajavaren rija' y man xque'el ta chic. Y ri quitziak can xquesakirisex vi roma ri ruquiq'uel ri Carne'I. || || 37. Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, yin ninvajo' chi re' noka' chi'ic'u'x. Ninvajo' c'a chuka' chi nichojmirisaj ri icolotajic riq'uin xibinri'il chuvech || || ri Dios y chi man nibij ta chic chi ri Cristo man xtipe ta. || || 38. Ninvajo' c'a chi man nipaba' ta chic ivi' chuvech ri Uxlabixel, xa ninvajo' chi can nic'ul vi rija', y niq'uen pe pan ivi' ri rubi' ri Cristo. Ninvajo' chuka' chi nich'utinirisaj ivi', c'a pa ri pokolaj, y niya' ruk'ij ri Dios riq'uin ri uxlabel y riq'uin ri kitzij, xabacuchi ix c'o c'a vi. Ninvajo' c'a chi nimatioxij chive rija' k'ij k'ij roma ronojel ri joyovabel y turusanic ri yeruya' rija' chive. || || 39. Chuka' vach'alal, yin yixinpixabaj chi tichajij c'a ivi' y quixch'o ak'anij jutakel riq'uin ri Dios. Riq'uin c'are', man xquixuc'uex ta el roma ri tejtobenic richin ri itzel vinek, y man xquixrupalibej ta, y man xquixoc ta ri rusamajela' rija' pa ruq'uisibel k'ij. Rorna rija' xa manjun utz xtuya' chive. || || 40. Vacami c'a, vach'alal, ninvajo' yixinpixabaj richin tic'oje' c'a ri icoch'onic, richin queri' xque'icoch' c'a ronojel ruvech c'ayeval. Ninvajo' c'a chi man ye'iyok' ta chic ri ye'elesan el ivichin xa roma yalan ix meba'i'. Vi niben c'a queri', xa xquixoc c'a aj mac achi'el ri je'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 96# || 41. Ninvajo' c'a chi tic'oje' coch'onic y chi ye'icoch ri c'ayeval ri', y nivoyobej pan ivänima chi c'o jun k'ij apon tok xquixuxlan pe pa conojel ri ic'ayeval. || #COMMENT#PAGE NUMBER 104# || ALMA 39 || || TANA) 39 || || Nich'olix ri Corianton roma xixokin. Ri rumac rija' e quiyuk'un ri Zorami' chupan ri itzel. Ri Cristo yerucol chuka' ri vinaki' ri xec'ase' tok manjani tipe rija'. || || 1. Vacami, nuc'ajol, nic'o chic ruvi' ri xtinbij chave rat, chuvech ri xinbij chire ri animal. iLa man atz'eton ta c'a chi ri animal can cof vi, y chuka' can choj vi, y yerutakej chi utzil ri rupixa' ri Dios? ZLa man ruk'alajirisan ta cami chuvech rat utzilej c'utubel banobel? || || 2. Roma, tok oj c'o chiquicojol ri Zorami', rat man can ta xanimaj nutzij, achi'el ri xaben ri animal. Jare' c'a ri voyoval chavij rat. Rat xabananen roma ri avuchuk'a' y ri utzilej anojibal. || || 3. Man xaxe ta re', nuc'ajol. Rat xaben achique ri yalan nuya' bis chave. Roma rat xaya' can ri lok'olej samaj, y xabe chirij ri itzel ixok rubini'an Isabel chiri' pa ri ruvach'ulef rubini'an Siron. Jari' c'o pa ri c'ulba't quiq'uin ri Lamani'. || || 4. Kitzij chi ri ixok ri' xeruch'ec ri cänima e q'uiy. Man riq'uin vi ri', rat man yacuyutej ta romari', nuc'ajol. Ruc'amon c'a chi xaben ta ri lok'olej samaj ri xya'ox chave. || || 5. z La man avetaman ta, nuc'ajol, chi ronojel re' can itzel vi chuvech ri Dios? Kitzij || || chi re mac re' janila itzel chiquivech conojel ri ch'aka' chic || || mac. Xaxe c'a, vi nacamisaj ri man aj mac ta, o vi naxutuj el ri Uxlabixel, xa ja vi ri', nim chuvech re mac re'. || || 6. Roma can kitzij vi chi vi naxutuj el ri Uxlabixel tok rija' c'o chic aviq'uin, y can avetaman vi chi naxutuj el, ja c'are' jun mac ri manjun bey xticuyutej ta. Kitzij c'a, chi ri nicamisan tok retaman chic ri rusakil y ri retamabal ri Dios, janila c'ayef richin rija' nicuyutej. Ja', nuc'ajol, can c'ayef vi richin chi rija' nicuyutej. || || 7. Vacami c'a, nuc'ajol, ja ta c'a, man ta xaben jun mac can janila vi nim. Man ta c'a ninch'it ri avänima, vi ri' xa man ta nic'atzin chave. || || 8. Man riq'uin vi ri' can kitzij chi man yatiquir ta ye'avevaj ri amac chuvech ri Dios. Vi man nitzolin ta pe ac'u'x, ri amac can xquejique' vi chavij pa ri ruq'uisibel k'ij. || || 9. Vacami, nuc'ajol, ninvajo' chi nitzolin pe ac'u'x, y ye'aya' can ri amac. Ninvajo' c'a chi man yabe ta chic chirij ri itzel rayibel richin ri runak' avech. Xa nak'il ta c'a avi' chupan re rayibel re'. Roma vi man que ta re' naben, can manek vi banel richin xtavichinaj ri rajavaren ri Dios. Toka' c'a chac'u'x, y tac'ama' ka chave, y tak'ila' avi' chupan ronojel re'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 98# || 10. Ninbij c'a chave chi tabec'utuj pixabanic chique ri ani || #COMMENT#PAGE NUMBER 105# || ALMA 39 || || mal chirij ri nabanala'. Roma can kitzij vi chi rat c'a at c'ajol na, y nic'atzin chave chi ri animal yatquipixabaj. Y tanimaj c'a ri quipixabanic. || || 11. Man taya' c'a k'ij chi yayukex el roma xabachique ri xa nacanic, o manek ric'a'tz. Man taya' chic k'ij chi ri itzel vinak nusiloj ri avänima richin yabe chiquij ri itzel tak ixoki'. Can kitzij vi, nuc'ajol, chi janila nim ri etzelal ri xaq'uen ka chiquij ri Zorami'. Rorna tok rije' xquitz'et ri xabanala' rat, man xcajo' ta chic xquinimaj ri nuch'abel. || || 12. Vacami c'a, ri Uxlabel richin ri Ajaf quere' nubij chuve: Tabij chique ri avalc'ual chi tiquibana' ri utz, richin queri' man ta c'a xtiquiyukej el ri cänima e q'uiy vinaki', c'a chupan ri vulatajic. Rorna c'ari', nuc'ajol, can ninbij vi chave, riq'uin xibinri'il chuvech ri Dios, chi tak'ila' avi' chupan conojel ri itzel abanobal. || || 13. Que c'ari', catzolin c'a riq'uin ri Ajaf riq'uin ronojel ri arayibal, ri anojibal, y ri avuchuk'a'. Que c'a chuka' re', man c'a que'ayukej ch'aka' chic vinaki' richin niquiben ri itzel. Xa catzolin c'a chic quiq'uin, y que'ak'alajirisaj chiquivech rije' ri man utz ta abanobal, y ri mac ri e abanon. || || 14. Man c'a que'acanoj ri beyomel, o achique ri xa aj re ruvach'ulef ri manek ric'a'tz. Rorna can kitzij vi, chi man 106 || || xcatiquir ta xque'ac'uaj c'a el aviq'uin. || || 15. Vacami, nuc'ajol, ninvajo' ninbij juba' chave chirij ri rupetebal ri Cristo. Can kitzij vi chi ninbij chave chi can ja vi rija' ri xtipe richin yerelesaj el ri quimac ri vinaki' ri e c'o chuvach'ulef. Kitzij c'a, chi xtipe richin yeruya' jebel rutzijol chique ri ruvinakul chirij ri colotajic. || || 16. Vacami, nuc'ajol, jare' ri lok'olej samaj achojche xatoyox vi. Jac'a richin ye'aya' re jebel rutzijol re' chique re vinakul re'. Riq'uin c'ari', can c'o vi banel richin niquichojmirisaj ri quinojibal. Pa jun chic ch'abel, c'o c'a banel richin nipe ri colotajic chique rije'. Riq'uin c'ari', xtiquichojmirisaj ri quinojibal ri calc'ual, richin xticac'axaj ri ruch'abel, tok rija' xtoka'. || || 17. Vacami c'a, xtinvuxlanibej juba' ri anojibal chirij re na'oj re'. Can kitzij vi chi janila nach'ob rij achique roma tok etaman ronojel re' q'uiy juna' tok manjani tipe rija'. Can kitzij vi, quere' ninc'utuj chave: zLa man junan ta chuvech ri Dfios rejkalen jun c'aslemal ri c'o vacami, riq'uin jun c'aslemal ri c'o tok xtipe rija'? || || 18. zLa man ta c'atzinel chi ri nuc'un banel richin ri lok'olej elesanic pa mac nik'alajirisex chiquivech re vinaki' re', achi'el c'a chuka' chiquivech ri calc'ual? || || ALMA 40 || || 19. Zla man nitiquir ta cami ri Ajaf nutek pe ri takonaxel richin nuya' re jebel rutzijol re' chike roj, achi'el c'a xtuben quiq'uin ri kalc'ual, y quiq'uin ri xquec'oje' c'a chirij ri rupetebal? || || TANAJ 40 || || Ri Alma c'a nich'o na riq'uin ri Corianton. Nutzijoj ri jumul c'astajibel. Nitzijon chiquij ri jalajoj ruvech c'ojlibel quichin ri e utz y ri e itzel, chucojol ri camic y ri c'astajibel. Ronojel c'o chi xtitzolix chic pe. || || 1. Vacami, nuc'ajol, c'o juba' chic ri xtinbij chave. Rorna c'a, ninna' chi nimayon ri anojibal chirij ri c'astajibel quichin ri caminaki'. || || 2. Can kitzij vi ninbij chave chi manjun c'astajibel xtiban, xa c'a tok xtipe ri Cristo. Pa jun chic ch'abel, ninbij c'a chave chi re ch'aculaj re' ri camel, man xtoc ta man camel ta chic, y re tz'il re' man xtoc ta ch'ajch'oj, xa c'a tok xtipe rija'. || || 3. Can kitzij vi chi ja rija' ri xtibanon richin ri c'astajibel quichin ri caminaki'. Man riq'uin vi c'ari', kitzij nuc'ajol, chi manjani tipe ri c'astajibel. Vacarni, yin ninsol chavech jun evan etamabel. Man riq'uin vi ri', e c'o janila evan etamabel ri can e yacon vi can, y manjun vi chic etamayon, xaxe c'a ri Dios. Nink'alajirisaj c'a cha || || Jare' c'a, nich'o chirij ri c'astajibel. || || 4. Can kitzij vi, c'o jun k'ij ri can k'ijun vi chique chiquijujunal richin yec'astej pe pa ri camic. Manjun vinak retaman jampe' xtipe ri k'ij ri'. Jac'a ri Dios etamayon ri k'ij ri k'ijun can. || || 5. Manek c'a rubanon vi c'o jun mul, o ca'i' mul, o oxi' mul tok ri vinaki' yec'astej pe pa ri camic. Roma ri Dios retaman ronojel re'. Xaxe nic'atzin chave chi vetaman chi can c'o vi jun k'ij ri k'ijun can chique chiquijujunal richin yec'astej pe chupan ri camic. || || 6. C'o c'a chi nic'oje' rucojol ri ruk'ij ri camic riq'uin ri ruk'ij ri c'astajibel. || || 7. Vacami c'a, quere' ninc'utuj: zAchique niquiben pe ri quic'aslemal ri vinaki' tok yecom ka rije', c'a tok xtoka' ri k'ij ri k'ijun can richin yec'astej pe? || || 8. Manek c'a rubanon vi e c'o e q'uiy jalajoj ruvech k'ij ri e k'ijun chique ri vinaki' richin yec'astej pe. Roma man yecom ta conojel xa pa jun oc k'ij, y jare' manek rubanon. Riq'uin ri Dfios, can ronojel vi xaxe achi'el jun k'ij, y ri tak k'ij vave', xaxe e etan can coma ri vinak i'. || || 9. Roma c'ari', c'o jun k'ij ri k'ijun can chique ri vinaki' ri || || vech rat jun evan etamabel ri chin yec'astej pe pa ri camic. || || nuc'utun can chi utzil chire ri Can c'o vi rucojol ri camic ri || #FOOTNOTE#hff99## #COMMENT#PAGE NUMBER 100# || Dfios, richin queri' ninvetamaj. q'uin ri c'astajibel. Vacami c'a, || #COMMENT#PAGE NUMBER 107# || ALMA 40 || || iachique cami rubaniquil re rucojol re', y achique c'a xtiquiben ri quic'aslemal ri vinaki' chiri'? Jac'a re' ri nuc'utun chi utzil chire ri Ajaf richin ninvetamaj. Can ja vi c'are' ri vetaman yin. || || 10. Tok nipe c'a chic ri k'ij tok conojel yec'astej pe, jari' tok rije' xtiquetamaj chi ri Dios retaman conojel ri k'ij ri e k'ijun can chique ri vinaki'. || || 11. Vacami, xquich'o c'a chirij ri achique xtuben ri c'aslemal chucojol ri camic y ri c'astajibel. Can kitzij vi, jun takonaxel in rutijon chire re na'oj re'. Xirutijoj c'a chi ri uxlabel quichin conojel ri vinaki', tok ye'el el riq'uin re ch'aculaj re' ri camel, jari' tok xque'uc'uex c'a chic riq'uin ri Dios ri yoyon ri c'aslen chique. Quere' c'a xtiquiben ri uxlabel quichin conojel vinaki', stape' e utz, o man e utz ta. || || 12. Ja c'ari' tok xtic'ulvachitej chi ri uxlabel quichin ri e choj yec'ul c'a pa jun na'oj richin quicoten rubini'an ri lok'olej c'ojlibel richin quicoten. Jari' jun c'ojlibel richin uxlanen y uxlanibel c'u'x, acuchi xque'uxlan vi pe chupan ri quic'ayeval, y ri quik'axomal, y ri c'o chi niquikuka'. || || 13. C'a c'ari', xtic'ulvachitej chi ri uxlabel quichin ri e itzel xquetorix c'a el pa jumul k'eku'm. Rfije' can e itzel vi, roma can kitzij vi chi man juba' chi || || re ri Uxlabel richin ri Ajaf c'o quiq'uin. Roma can kitzij vi, rije' quicha'on ri itzel banobel chuvech ri e utz. Rorna c'ari' tok ri ruxlabal ri itzel vinek xoc quiq'uin, y xuchop ri cänima. Rije' xquetorix c'a el acuchi nic'oje' ok'en, y siq'uinen, y kach'ach'en eyaj. Ronojel re', xaxe roma ri itzel quibanobal rije'. Rfije' xe'uc'uex c'a el, roma e chapon riq'uin ri rurayibal ri itzel vinek. || || 14. Quere' c'a ri rubanic ri quic'ojlibal ri quic'aslemal ri e itzel. Xquec'oje' c'a pa ri k'eku'm, acuchi xtiquitij vi pokonal, y xtiquixibij qui'. Jari' roma xticoyobej chironojel ri royoval ri Dios, ri xtika' pe chiquij. Can que vi re' xquecanej can rije', y ri e choj xquecanej can chupan ri lok'olej c'ojlibel richin quicoten, xa c'a tok nipe ri k'ij richin ri quic'astajibel. || || 15. C'o c'a ri c'ojlibel acuchi niquicot vi ri c'aslemal, o nibison, c'a tok manjani tic'astej pe. Ch'aka' chic vinaki' quinojin chi jari' ri nabey c'astajibel. Kitzij chi ninbij chi c'o banel richin nibix c'astajibel chire. )a c'are' tok ri uxlabel o ri c'aslemal niyacatej y niya'ox chupan ri quicoten o ri k'axomal, achi'el c'a ri ch'abel ri e bitajinek can. || #COMMENT#PAGE NUMBER 102# || 16. Can kitzij vi chi bitajinek can chuka' chi nibanatej jun nabey c'astajibel. Jari', ri c'astajibel quichin conojel ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 108# || ALMA 40 || || xec'oje' pe ojer, y ri yec'oje' vacami, y ri xquec'oje' apon, c'a tok xtic'astej pe ri Cristo chiquicojol ri caminaki'. || || 17. Vacami c'a, man nikanojij ta chi re nabey c'astajibel re', achojchij nitzijox vi quere', ja ri c'astajibel quichin ri uxlabel, tok yeya'ox pa jun c'ojlibel richin quicoten o k'axomal. Man c'a tanojij chi queri' nibec'ulun chike. || || 18. Can kitzij vi chi ninbij chive chi man que ta ri'. Xa nubij chi xtiquitun qui' ri cuxlabal y ri quich'acul ri e c'o pe chupan ri k'ij richin ri Adän, c'a tok nic'astej pe ri Crlsto. || || 19. Vacami c'a, xtzijox ka chiquij ri cuxlabal y ri quich'acul ri e itzel y ri e choj. Vave' c'a, yin man ninbij ta vi rije' xtiquitun chic qui' chupan xaxe jun k'ij, o man que ta ri'. Xaxe nic'atzin chuve chi ninbij chi can xquec'astej vi pe. Pa jun chic ch'abel, ri quic'astajibel rije' xtibanatej nabey chuvech ri quic'astajibel ri xquecom chirij ri ruc'astajibel ri Cristo. || || 20. Vacami nuc'ajol, man ninbij ta chi ri quic'astajibel rije' xtibanatej tok xtic'astej pe ri Cristo. Xa can kitzij vi chi yin ninnojij chi ri cuxlabal y ri quich'acul ri e choj xtiquitun chic qui' tok xtic'astej ri Cristo y xtijote' chicaj. || || 21. Vi quere' xtiban chupan ri k'ij tok xtic'astej pe ri Crlsto, o xa c'a chirij ri ruc'astajibel, || || jari' man ninbij ta yin. Xa can ninbij vi quere': Can c'o vi rucojol ri camic riq'uin ri ruc'astajibel ri ch'aculaj. C'o pe chuka' jun quicoten, o jun nimalej bis, xa c'a tok napon ri k'ij ri nik'ijux roma ri Dios richin xquec'astej pe ri caminaki', y niquitun chic qui' ri uxlabel y ri ch'aculaj. C'a c'ari', xquec'amer chuvech ri Dios, y xtik'at tzij pa quivi' chiquij ri quisamaj. || || 22. Ja', re c'ulvachitajic re' nibanon ri tzolijitajic quichin conojel, achojchiquij quitzijon vi ri e ya'ol lok'olej rutzijol. || || 23. Ri uxlabel xtitzolix riq'uin ri ch'aculaj, y ri ch'aculaj riq'uin ri uxlabel. Ja', conojel aken, y k'abaj, y bakil, xquetzolix chic riq'uin ri ruch'acul. Kitzij c'a, can man vi jun rusumal vi'aj xtisachtej el, xa can conojel vi xquetzolix c'a chupan ri choj, y tz'aket quibaniquil. || || 24. Vacami, nuc'ajol, jare' ri tzolijitajic achojchij e tzijovinek vi conojel ri e ya'ol lok'olej rutzijol. || || 25. )a c'ari' tok ri e choj xquech'ich'an apon chupan ri rajavaren ri Dios. || #COMMENT#PAGE NUMBER 104# || 26. Man riq'uin vi ri', kitzij c'a chi jun c'ayevilej camic xtipe chiquij ri e itzel. Roma rije' yecom c'a chuvech ri ruchojmilal. Rorna rije' can e tz'il vi, y manjun tz'ilol nitiquir nrichinaj ri rajavaren ri Dios. Rije' xa e elesan el, y e ya'on can ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 109# || ALMA 41 || || chin niquitij ri ruya'on pe chique ri quisamaj, o ri quibanobal ri can e itzel vi. Rije' niquikum c'a ri rutz'ilol jun q'ueyilej kumbel. || || TANAJ 41 || || Alma c'a nitzijon na riq'uin ri Corianton. Nubij achique nibec'ulun ri tzolijitajic. Xtik'ai tzij pa quivi' ri vinaki' chiquij ri quibanobal y ri quirayibal. Ri vinek xtuk'et c'a tzij pa ruvi' can rija'. || || 1. Vacami nuc'ajol, c'a c'o na ri ninvajo' ninbij chave chirij ri tzolijitajic, achojchij xtzijox vi can. Rorna can kitzij vi, ch'aka' quisuk'un ri lok'olej tz'ibanic, y e sachon romari'. Yin ninna' chi ri anojibal rat chuka' ninojnot can romare'. Can kitzij vi c'a chi xtink'alajirisaj chavech. || || 2. Yin ninbij chave, nuc'ajol, chi can nic'atzin vi ri nuc'un rubanel ri tzolijitajic chire ri k'atoj tzij richin ri Dios. Roma can c'atzinel vi chi conojel yetzolitej pa ri tz'aket ruchojmilen. Can kitzij vi c'a, chi c'atzinel y choj chi ri uxlabel richin jun vinek nitzolix pe riq'uin ri ruch'acul, y chi chijun ri ruch'acul c'o chi nitzolix pe chic. Que c'ari' rubanon roma ri ruchuk'a' y ri ruc'astajibel ri Cristo. || || 3. C'o c'a chi nik'at tzij pa quivi' ri vinaki' chiquij ri quisamaj, roma queri' nrajo' ri k'atoj tzij richin ri Dios. Vi utz ri quisamaj pa re c'aslen re', y vi utz 110 || || ri rurayibal ri cänima, c'o chuka' chi rije' xquetzolix chic riq'uin ri utz chupan ri ruq'uisibel k'ij. || || 4. Vi e itzel ri quisamaj, c'o chi xquetzolix chic chiquij rije' pa ri itzel. Roma c'ari', ronojel xtitzolix chic pa ri kitzij ruchojilen y pa ri quibaniquil. Ri camel xtiyacatej riq'uin ri man camel ta chic, y ri k'eyitajic riq'uin ri ch'ajch'oj. Xqueyacatej c'a chupan jumul quicoten richin niquichinaj ri rajavaren ri Dios, o chupan jumul k'axomal richin niquichinaj ri rajavaren ri itzel vinek. Jun nibe riq'uin ri jun, y jun nibe riq'uin ri jun chic. || || 5. Ri jun niyacatej chupan ri ruquicoten, junan riq'uin ri rurayibal chire ri quicoten, o chupan ri utz, junan riq'uin ri rurayibal chire ri utz. Ri jun chic niyacatej chupan ri itzel, junan riq'uin ri rurayibal chire ri itzel. Rorna rija' xurayij xuben ri itzel chijun k'ij, y roma c'ari', can que vi re' xtril c'a ri itzel rajel ruq'uexel tok nocok'a'. || || 6. Quere' c'a chuka' niban riq'uin ri jun chic. Vi rija' tzolitajinek pe ri ruc'u'x chupan ri rumac, y rurayin ri ruchojmilal, c'a pa ri ruq'uisibel ri ruk'ij, can que vi re', rija' xtril c'a ri rajel ruq'uexel ri ruchojmilal. || || 7. Can je vi rije' ri ye'elesex pe chupan ri quimac roma ri Ajaf. Kitzij chi je rije' ri e elesan pe, y ri e colon pe, chupan || || ALMA 42 || || ri tocok'a' richin jumul k'eku'm. Xa rije' chic c'a, ri yepa'e', o ri yetzak. Roma can kitzij vi, je rije' ri yecha'on, y niquiben ri utz o ri man utz ta. || || 8. Vacami c'a, ri nubij ri Dios can man nijalatej ta. Roma c'ari', chojmirisan chic ri bey richin chi xabachique ri nirayin c'o banel richin nibiyin chupan, y nicolotej. || || 9. Vacami c'a, nuc'ajol, man c'a tanim avi' jun bey chic richin nac'ula'aj ri a Dfios chirij re tijonic re'. Ja re tijonic re' ri c'a vacami arayin richin nak'ej. || || 10. Man c'a tanojij chi xaxe roma xtzijox ka chirij ri tzolijitajic chi rat xcatzolix pe acuchi c'o vi ri mac, c'a chupan ri quicoten. Can kitzij vi chi ninbij chave chi ri etzelal manjun bey ja ta ri' ri quicoten. || || 11. Vacami c'a, nuc'ajol, conojel ri achi'a' ri e c'o pa ri na'oj aj re ruvach'ulef, o pa jun chic ch'abel, ri e c'o pa jun na'oj aj ch'aculaj, je rije' can e c'o vi chupan ri ruya'al ri q'ueyilel, y ri ximibel richin ri etzelal. E c'o c'a chuvech re ruvach'ulef, y ri Dfios xa manek quiq'uin. Rije' e samajinek c'a chirij ri runa'oj ri Dios. Rorna c'ari', e c'o c'a pe, e paban chuvech ri na'oj richin ri quicoten. || || 12. Vacami c'a, ZLa nibec'ulun ri tzij tzolijitajic, chi jun nelesex el chupan ri kitzij rubaniquil, y niya'ox c'a pa jun || || chic rubaniquil jalatajinek? ZLa nibec'ulun cami c'a chi niya'ox acuchi xa ch'aron chic el chuvech ri kitzij rubaniquil rija'? || || 13. Nuc'ajol, man que ta ri' nibec'ulun pe. Ri tzij tzolijitajic xa nibec'ulun chi nitzolix chic ri itzel pa ruq'uexel ri itzel, y ri aj ch'aculaj pa ruq'uexel ri aj ch'aculaj, o ri etzelal pa ruq'uexel ri etzelal. Chuka' nibec'ulun chi ri utz nitzolix pa ruq'uexel ri utz, y ri ruchojmilal pa ruq'uexel ri ruchojmilal, y ri choj pa ruq'uexel ri choj, y ri joyovabel pa ruq'uexel ri joyovabel. || || 14. Roma c'ari', nuc'ajol, tatija' c'a ak'ij richin najoyovaj quivech ri avach'alal. Casamej c'a choj quiq'uin, y tasamajij ri ruchojmilal, y tabana' c'a ri utz benek ruvech. Vi naben c'a ronojel re', can xtac'ul vi ri avajel. Kitzij chi ri joyovabel xtitzolix chic chave, y ri ruchojmilal xtitzolix chic chave. Chuka' ri chojmilej k'atoj tzij xtitzolix chic chave, y ri utz xtitzolix chic chave chuka'. || || 15. Roma achique ri xtatek el, can xtitzolin vi pe chic aviq'uin. Rorna c'ari', ri tzij tzolijitajic can tz'aket vi nretzelaj ri aj mac, y can man nuto' ta vi. || || TANAJ 42 || || Alma, c'a nitzijon na riq'uin ri Corianton. Nusol rij ri k'atoj tzij y ri joyovabel. Nitzijon chirij ri che' richin ri c'aslen. Re c'aslen re' xa richin yojtejtobex. Nitzijon chirij ri camic ri || || ALMA 42 || || chin ri uxlabel, y richin ri ch'aculaj. E c'aizinel ri tzolibel c'u x, y ri rutojbalil mac, y ri pixa ; y ri c'ajisabel. || || 1. Vacami c'a nuc'ajol, ninna' chi c'a c'o na ri janila nach'ob rij, y xa man nik'ax ta chavech. Jari' chirij ri ruk'atoj tzij ri Dios tok rija' nuc'ajisaj ruvech ri aj mac. Rorna navajo' nanojij chi xa man choj ta chi ri aj mac niya'ox can pa k'axomal. || || 2. Vacami nuc'ajol, can kitzij vi chi xtink'alajirisaj re' chavech. Rorna can kitzij vi chi ri Ajaf Dfios xerutek el ri nabey kate' katata' chupan ri cotz'ijbel rubini'an Eden richin queri', xquisamajij ri ulef achojiq'uin xebanatej vi. Jari' tok rija' xrelesaj el ri achin, y xeruya' lok'olej tak chajinela' pa ri relebal k'ij richin ri cotz'ijbel rubini'an Eden. Xuya' chiri' chuka' jun k'ak'ilej tzaq'uibel ri xupiscolila' ri' xabacuchi, richin queri' xquichajij ri che' richin ri c'aslen. || || 3. Nikatz'et c'a chi ri achin xoc junan juba' riq'uin ri Dios, roma retaman ruvech ri utz y ri itzel. Ri Ajaf Dfios xeruya' can ri lok'olej tak chajinela', y ri k'ak'ilej tzaq'uibel, richin quere' ri achin man xutij ta ri ruvech ri che' richin ri c'aslen. Jari' richin chi rija' man xuyuk ta ruk'a' y xuchop ta ri ruvech ri che' richin ri c'aslen, y nutij, y nic'ase' benek ruvech. || || 4. Quere' c'a, nikatz'et chi 112 || || xya'ox chire ri achin jun k'ij richin nitzolin pe ruc'u'x. )are' c'a jun k'ij richin nitejtobex, y chuka' richin chi nitzolin pe ruc'u'x, y nusamajij ri Dios. || || 5. Roma can kitzij vi, vi ta ri Adän xuyuk ri ruk'a' cha'nin y xutij ta ri ruvech ri che' richin ri c'aslen, c'ari' rija' xc'ase' ta benek ruvech, achi'el xubij can ri Dios, y manek ta k'ij richin nitzolin ta pe ruc'u'x. Que ta ri', ri ruch'abel ri Dios manek ta ric'a'tz, y ri nimalej nuc'un banel richin ri colotajic, xsachtej ta. || || 6. Vave' c'a, xa k'ijun c'a chire ri achin richin nicom. Roma c'ari', achi'el rije' e elesan el chuvech ri che' richin ri c'aslen, que c'a chuka' ri', ye'elesex el jumul chuvach'ulef. Ri achin xoc sachinel jumul. )a', rije' xe'oc e tzakinek tak vinaki'. || || 7. Vacami c'a, natz'et chi romari', ri nabey kate' katata' xe'elesex el chuvech ri Ajaf riq'uin ri quich'acul, y chuka' ri cuxlabal. Quere' c'a, nikatz'et chi xe'oc vinaki' ri niquitzekelbej ri quirayibal rije'. || || 8. Can kitzij vi c'a, man xajovex ta chi ri achin xch'ojix ta pe richin man ta nuk'axaj re camic re' chuvach'ulef. Jari', xa xuvulaj ta ri nimalej nuc'un banel richin ri quicoten. || || 9. Ri c'aslemal can man vi jun bey nicom. Ri tzakinen xuq'uen ka chique conojel ri vinaki' ri camic richin ri uxlabel, || || ALMA 42 || || y chuka' ri camic richin ri ch'aculaj. Jare' nibec'ulun chi rije' can e elesan vi el chuvech ri Ajaf. Xa roma c'ari' tok can c'atzinel vi chi conojel vinaki' yech'ojix pe chuvech re camic re' richin ri uxlabel. || || 10. Rije' xe'oc e aj ch'aculaj, y e aj tiojil, y e aj etzelal, roma c'a ri quibaniquil. Roma c'ari', re c'aslen re' richin tejtobenic xoc jun c'aslen richin niquichojmirisaj qui'. Xoc c'a jun c'aslen richin chojmirisanic. || || 11. Vacami nuc'ajol, toka' c'a chac'u'x chi vi ta man c'o re nuc'un banel richin ri lok'olej elesanic pa mac (vi ta nikaya' c'a can chek queri'), c'ari' tok yecom rije', ri quic'aslemal c'o ta chi niquitij k'axomal. Jari' roma can e elesan vi chic el chuvech ri Ajaf. || || 12. Manek ta chic banel richin yech'ojix pe ri vinaki' chupan re tzakinen re' ri xuq'uen ka ri vinek chire can rija', roma man xunimaj ta tzij. || || 13. Roma c'ari', xa roma ri rusamaj ri k'atoj tzij, manek chic banel richin nik'ajer ta ri nuc'un banel richin ri lok'olej elesanic pa mac. Xaxe c'a riq'uin ri rubaniquil ri tzolibel c'u'x ri niquiben ri vinaki' chupan re c'aslen re' richin tejtobenic. Rorna vi ta manek ri tzolibel c'u'x, ri joyovabel manjun nitiquir ta nuben, xaxe vi nuvulaj ta ri rusamaj ri k'atoj tzij. Y xa manek banel richin nivulatej ri rusamaj ri k'atoj || || tzij. Vi ta c'a queri', ri Dios xa man ta c'a Dfios chic ri'. || || 14. Quere' c'a, nikatz'et chi conojel ri vinaki' e tzakinek chic, y e chapon roma ri k'atoj tzij. Jari' ri ruk'atoj tzij ri Dios ri xbanon ta chique chi ye'elesex ta chic el riq'uin ri Dios benek ruvech. || || 15. Vacami c'a, ri nuc'un banel richin ri joyovabel, manek ta banel richin nibanatej, xaxe c'a vi nibanatej ta jun rutojbalil mac. Rorna c'ari', tok can ja vi ri Dios, nitojon quichin ri quimac ri vinaki' ri e c'o chuvach'ulef, richin queri' nuchojmirisaj c'a ri nuc'un banel richin ri joyovabel. Riq'uin c'ari', xtucukirisaj ri nrajo' ri k'atoj tzij. Riq'uin c'are', ri Dfios xtoc c'a jun Dfios tz'aket, y choj, y joyovabel chuka'. || || 16. Vacami c'a, manek banel richin niya'ox ri tzolibel c'u'x chique ri vinaki', xaxe c'a vi nic'oje' ta jun c'ajisabel ri can jumul vi, achi'el c'a ri ruc'aslen ri c'aslemal. Ri c'ajisabel ri' can ch'aron vi riq'uin ri nuc'un banel richin ri quicoten. Jari' can jumul vi chuka' achi'el ri ruc'aslen ri c'aslemal. || || 17. Vacami c'a, Zachique c'a banel richin chi jun vinek nitzolin pe ruc'u'x, vi xa man ta xmacun? Y iachique cami banel nimacun, vi xa manek ta ri pixa'? Y Zachique cami banel richin nic'oje' jun pixa', vi xa manek ta ri c'ajisabel? || || 18. Vave c'a can xjiquibex 113 || || ALMA 42 || || vi jun c'ajisabel, y xya'ox c'a jun choj pixa' ri xuq'uen pe bis chique ri vinaki' pa ri quinabebal. || || 19. Vi man ta ya'on c'a jun pixa' ri nubij chi vi jun achin nicamisan, c'o c'a chi rija' nicamisex chuka', gla xtuxibij ta cami ri' richin xticom, vi rija' xticamisan? || || 20. Chuka', vi man ta ya'on jun pixa' chirij ri mac, ri vinaki' man ta c'a cami niquixibij qui' richin yemacun. || || 21. Vi manek ta pixa' ya'on can, vi jun achin xmacun ta, zachique cami nitiquir ta nuben ri k'atoj tzij, o chuka' ri joyovabel? Roma ri k'atoj tzij, y ri joyovabel ri', xa manek ta ri cuchuk'a' pa ruvi'. || || 22. Vave' c'a, can ya'on vi pe jun pixa', y can k'ijun vi jun c'ajisabel, y ya'on c'a chuka' ri tzolibel c'u'x. Ri tzolibel c'u'x ri' nich'ojix roma ri joyovabel. Vi xa manek tzolibel c'u'x rubanon, ri k'atoj tzij nuch'ojij ri vinak, y nusamajij c'a ri pixa' pa ruvi', y ri pixa' nuben ri c'ajisabel chique. Vi man que ta re', xa yevulatej ta ri rusamaj ri k'atoj tzij, y ri Dfios xa man ta Dfios chic. || || 23. Jac'a ri Dios can c'a Dfios na, y ri joyovabel nibanatej roma ri rutojbalil mac. Ri joyovabel yeruch'ojij pe ri vinek ri nitzolin pe quic'u'x. Ri rutojbalil mac nuq'uen pe ri c'astajibel quichin ri caminaki'. Ri c'astajibel quichin ri camina114 || || ki', xqueruq'uen pe ri vinaki' jun bey chic riq'uin ri Dios. Riq'uin c'ari', rije' yetzolix chic riq'uin rija', richin queri' nik'at tzij pa quivi' chiquij ri quisamaj, achi'el c'a nubij ri pixa' y ri k'atoj tzij. || || 24. Can kitzij vi c'a, ri k'atoj tzij yerusamajij conojel ri rurayibal, y chuka' ri joyovabel yeruch'ojij conojel ri e richin. Quere' c'a, manjun nitiquir nicolotej, xaxe vi nitzolin pe ruc'u'x. || || 25. ZAchique nubij? zLa nanojij chi ri joyovabel nitiquir nelek' el riq'uin ri k'atoj tzij? Ninbij chave chi mani, ni ta xa jun ti nitz'. Vi ta queri', ri Dios xa man ta Dios chic. || || 26. Quere' c'a, ri Dfios yeruben ri nimalej y jumul tak rurayibal ri can e chojmirisan vi pe, c'a pa tok rutiquiribel pe re ruvach'ulef. Qnere' c'a, nic'achoj ri quicolotajic y ri quelesaxic pa mac ri vinaki', y chuka' ri quivulatajic, y ri quik'axomal. || || 27. Roma c'ari', nuc'ajol, xabachique ri nrajo' nijel pe, can niyatej vi k'ij chire richin nuq'uiya' riq'uin ri ya' richin ri c'aslen. Y xabachique ri man nrajo' ta nipe, man ninim ta richin chi nipe. Man riq'uin vi c'ari', chupan ri ruq'uisibel k'ij, can xtitzolix vi chire junan riq'uin ri rubanon can. || || 28. Vi rija' rurayin nuben ri itzel y man tzolitajinek ta pe ruc'u'x chupan ri ruc'aslen, can || || ALMA 42 || || kitzij vi chi ri itzel xtitzolix chic chire, achi'el c'a ri tzolijitajic ri nuben ri Dios. || || 29. Vacami nuc'ajol, yin ninvajo' chi re tijonic re' man ta niquinek chic ri anojibal, y chi xaxe ri amac niquinek ta ri anojibal riq'uin ri nakonbel ri xtuben chi cha'nin nitzolin pe ri ac'u'x. || || 30. Yin, nuc'ajol, ninvajo' chi man taxilk'otij c'a chic ri ruk'atoj tzij ri Dios. Man c'a tatij ak'ij richin nacuy avi' xa roma nabij chi manek ruk'atoj tzij ri Dios. Xa can taya' vi k'ij richin chi ri ruk'atoj tzij ri Dios, || || y ri ru joyovabal, y ri rucoch'ibel c'u'x, can ta xtiquisiloj vi ri avänima. Taya' c'a k'ij chuka' richin yatquich'utinirisaj, c'a pa ri pokolaj. || || 31. Vacami c'a, nuc'ajol, rat at oyon richin natzijoj ri ch'abel chire re vinakul re'. Cabiyin c'a nuc'ajol, y tatzijoj ri ch'abel riq'uin ri kitzij y riq'uin chojilej na'oj. Riq'uin c'ari', xtaben chi e q'uiy c'aslemal nitzolin pe quic'u'x. C'a c'ari', ri nimalej nuc'un banel richin ri joyovabel, xqueruch'ojij c'a pe rije'. Tuya' c'a ri Dfios chave, achi'el c'a ri nubin chave. Amen. || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 10# #0,13,0# RI VUJ RICHIN RI ELAMAN #COMMENT#Concatenated verses split# #0,13,1# Ri lok'olej rutzijol ri xuya' ri Samuel ri aj Lamani' chique ri Nefi'i'. C'o chupan ri tanaj 13, c'a pa ri tanaj 15. || C'o chupan ri tanaj 13, c'a pa ri tanaj 15. || || TANAJ 13 || || Ri Samuel nipa'e' pa ruvi' ri rutz'ak ri tinamit y nuya' lok'olej rutzijol. Ri rutzaq'uibal ri k'atoj tzij xtikaka pa ruvi' ri rucaj iyaj mamaj ija'tzul apon. Ri tinamit quichin ri Nefi'i' xecolotej coma ri e choj. Xtetzelex ka ri ruvach'ulef. Ri beyomel nijilijo' el. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 11# #0,13,1# Xc'ulvachitej c'a chupan ri juna' jumuch' vaki', chi ri Nefi'i' c'a xquibanala' na ri itzel, y can janila vi nim ri etzelal ri'. Jac'a ri Lamani' can xequitakela' vi chi utzil ri rupixa' ri Dios, achi'el c'a nubij ri rupixa' ri Moises. #0,13,2# Xc'ulvachitej c'a chi chupan ri juna' ri', ri Samuel, jun aj Lamani', xpe pa ruvach'ulef Zarajemla, y xuchop lok'olej tzijonic chique ri vinaki'. Xc'ulvachitej c'a chi q'uiy k'ij rija' xutzijoj ri tzolibel c'u'x chique ri vinaki', y rije' can xquelesaj vi el. Ja c'ari' tok xa juba' chic man xtzolin pa ri ruvach'ulef richin rija'. #0,13,3# Man riq'uin vi ri', ri ruch'abel ri Ajaf xpe riq'uin, y xubij chire chi titzolin c'a chic, y tuya' lok'olej rutzijol chique ri vinaki' ronojel c'a ri xtipe pa ränima. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,13,4# Xc'ulvachitej c'a chi rije' 116 man xquiya' ta k'ij richin xoc rija' chupan ri tinamit. Roma c'ari', rija' xbe ak'anij y xpa'e' pa ruvi' ri rutz'ak ri tinamit. C'a c'ari', xuyuk el ri ruk'a' y can xch'o vi riq'uin cof ruch'abel, y xuya' lok'olej rutzijol chique ri vinaki' chirij ronojel ri xuya' pe ri Ajaf pa ränima. || man xquiya' ta k'ij richin xoc rija' chupan ri tinamit. Roma c'ari', rija' xbe ak'anij y xpa'e' pa ruvi' ri rutz'ak ri tinamit. C'a c'ari', xuyuk el ri ruk'a' y can xch'o vi riq'uin cof ruch'abel, y xuya' lok'olej rutzijol chique ri vinaki' chirij ronojel ri xuya' pe ri Ajaf pa ränima. || #COMMENT#Concatenated verses split# #0,13,5# Quere' c'a xubij rija' chique rije': Vave' c'a, yin Samuel in jun aj Lamani'. Can yenbij vi ri ruch'abel ri yeruya' ri Ajaf pa ruk'atoj tzij jequel chic pa quivi' re vinakul re'. Man xquek'ax ta c'a el juk'o juna', xa c'a nabey ri rutzaq'uibal ruk'atoj tzij can xtikaka vi ka pa quivi'. || vänima. Can kitzij vi chi rija' || || rubin c'a pa vänima chi tinbij || || c'a chive chi ri rutzaq'uibal ri || || ruk'atoj tzij jequel chic pa quivi' re vinakul re'. Man xquek'ax ta c'a el juk'o juna', xa c'a nabey ri rutzaq'uibal ruk'atoj tzij can xtikaka vi ka pa quivi'. || #0,13,6# Kitzij chi jun c'ayevilej vululen royoben re vinaki' re', y can xtipe vi ka chique re vinaki' re. Manjun nitiquir yerucol re vinaki' re', can xaxe vi c'a ri tzolibel c'u'x y ri cukubabel c'u'x riq'uin ri Ajaf Jesucristo. Rija' can xtipe vi chuvach'ulef, y xtutij q'uiy pokonal y xticom c'a coma ri ruvinak. #0,13,7# Can kitzij vi c'a chi jun rutakonaxel ri Ajaf ruk'alajirisan re ch'abel re' chinuvech, y xuq'uen pe jebel tak rutzijol chire ri vänima. Vave' c'a, xitak pe iviq'uin richin xink'alajirisaj ta chivech rix chuka', richin queri' xic'ul ta c'a ri jebel rutzijol. Jac'a rix man xinic'ul ta yin. #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 12# || 0 8. Roma c'ari', quere' nubij ri Ajaf: Can cof vi ri cänima ri vinaki' Nefi'i'. Rorna c'ari', vi man nitzolin ta pe quic'u'x, yin xtinmej pe ri nuch'abel quiq'uin rije', y xtinvelesaj pe ri Vuxlabal chiquicojol. Man xquencoch' ta c'a chic y xquenk'ijuj ka ri cänima ri cach'alal chiquij rije'. || || 1 9. Man xquek'ax ta el juk'o juna' tok xtinben chi can xquesocotej vi. Kitzij c'a, chi xquensoc riq'uin ri tzaq'uibel, ri vayijal, y ri c'ayef tak yabil. || || 10. Kitzij c'a chi xquipe quiq'uin rije' riq'uin ri c'ayevilej voyoval. Jujun chique ri ivetzelanela' pa ri rucaj iyaj mamaj ija'tzul xtiquitz'et ri jumul ivulatajic. Can jic vi chi queri' xtic'ulvachitej vi man nitzolin ta pe ic'u'x, nicha' ri Ajaf. Ri e c'o c'a pa ri rucaj iyaj mamaj ija'tzul xtiquiben c'a chive chi xquixvulatej. || || 11. Vi xa xtitzolin c'a pe ic'u'x y xquixjel pe chic riq'uin ri Ajaf i Dios, yin xtinvelesaj el ri voyoval iviq'uin, nicha ri Ajaf. Ja', quere' c'a nubij ri Ajaf: Nim ruva quik'ij ri nitzolin pe quic'u'x y yejel pe viq'uin. Xa jo'c'a oc ruvech ri man nitzolin ta pe ruc'u'x. || || 12. Kitzij c'a, jo'oc ruvech re nimalej tinamit re' Zarajemla. Rorna can kitzij vi chi xaxe coma ri e choj, c'a colotajinek na. Jo'oc ruvech re nimalej tinamit re', roma yin ninna', nicha' ri Ajaf, chi e q'uiy chupan || || re tinamit re' xtiquicovirisaj ri cänima chuvij yin. Ja' can e Janila vi chique rije' ri queri' xtiquiben, nicha' ri Ajaf. || || 13. Jac'a nim ruva quik'ij ri nitzolin pe quic'u'x roma can xquencol vi rije'. Can kitzij vi chi vi ta man coma c'a ri e choj ri e c'o chupan re nimalej tinamit re', vave' c'a, xtinben ta chi jun k'ak' xtika' pe chicaj, y xtuporoj. || || 14. Can kitzij vi chi xaxe coma ri e choj tok colotajinek c'a re tinamit re'. Man riq'uin vi c'ari', petenek ri k'ij tok xque'ivelesaj el ri e choj iviq'uin, nicha' ri Ajaf. Ja c'ari' tok ix ch'ak'irinek chic richin ri vulatajic. KitziJ c'a chi jo'oc ruvech re nimalej tinamit re' coma ri itzel banobel y ri etzelal ri e c'o chupan. || || 15. Ja', y jo'oc ruvech ri tinamit Gideon coma ri etzelal y ri itzel tak banobel ri e c'o chupan. || || 16. Ja', y jo'oc quivech conojel ri tinamit ri c'o chupan re ruvach'ulef re' acuchi e c'o vi ri Nefi'i' coma ri etzelal y ri itzel tak quibanobal ri e c'o chupan. || || 17. Can kitzij vi chi jun etzelanic xtipe ka chirij re ruvach'ulef re', nicha' ri Ajaf quichin ri e Janila. Jari' xa coma c'a ri vinaki' ri e c'o vave', ja', y roma ri quetzelal y ri itzel tak quibanobal. || || 18. Nubij ri Ajaf quichin ri e Janila, ja', ri nimalej y kitzij 117 || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 13# #0,13,0# ka Dios, chi xtic'ulvachitej c'a, chi achique xtevan can quichin ri tak rubeyomal chupan ri ulef, man xqueril ta chic. Jari' roma ri nimalej etzelanic ri c'o chuvach'ulef. Xqueril c'a xaxe c'a vi rija' jun chojmilej vinek, y xa vi xtrevaj c'a riq'uin ri Ajaf. || 1 19. Roma yin ninvajo', nicha' ri Ajaf, chi rije' yequevaj ta can viq'uin yin ri quibeyomal. Can xque'etzelex vi c'a ri man xque'evan ta ri quibeyomal viq'uin. Rorna can manek vi ch'aka' chic ri xtiquevaj ta can ri quibeyomal viq'uin yin, xaxe c'a ri e choj. Ri man yerevaj ta c'a ri rubeyomal viq'uin yin, can netzelex vi y chuka' ri rubeyomal. Y can man vi jun xtril c'a chic roma ri etzelanic ri c'o pa ruvi' re ruvach'ulef re'. || || 20. Xtapon c'a ri k'ij tok xtiquevaj ri quibeyomal, roma quijiquiban ri cänima riq'uin ri beyomel. Yin xtinvevaj ri quibeyomal tok xque'animej chiquivech ri quetzelanela', xa roma quijiquiban c'a chic ri cänima riq'uin ri quibeyomal. Can xque'etzelex vi rije' y chuka' ri quibeyomal roma man xtiquevaj ta viq'uin yin, y chupan ri k'ij ri', rije' xquesocotej, nicha' ri Ajaf. || || 21. Titzu' c'a pe rix, ri ix ruvinakul re nimalej tinamit re', y que'ivac'axaj ri nuch'abel. Que'ivac'axaj c'a ri ch'abel ri yerubij pe ri Ajaf. Rorna can 118 || || kitzij vi nubij rija' chi rix ix etzelan roma ri ibeyomal. Chuka' nubij chi ri ibeyomal etzelan roma can ijiquiban vi ri ivänima riq'uin, y man e ivac'axan ta ri ruch'abel ri yoyon richin chive. || || 22. Man noka' ta chi'ic'u'x ri Ajaf i Dios, ni ta chuka' ronojel ri ruya'on chive. Junelic noka' c'a chi'ic'u'x ri ibeyomal, y man nimatioxij ta chire ri Ajaf i Dios roma ri beyomel ri'. Kitzij c'a chi ri ivänima man nijel ta riq'uin ri Ajaf. Xa nisipojirisaj ivi' riq'uin nimirinen, y yixbananen, y yixetzelan, y yixokotan, y yixcamisan, y nibanala' conojel ruvech etzelal. || || 23. Roma c'ari', ri Dios rubanon chi xtipe jun nimalej etzelanic pa ruvi' re ruvach'ulef, y chuka' pa quivi' ri ibeyomal. Ronojel re' xtipe, xa roma ri itzel ibanalon. || || 24. Ja', jo'oc ruvech re vinakul re'. Roma c'a apovinek chic ri k'ij tok ye'ivelesaj el iviq'uin ri e ya'ol lok'olej rutzijol, y ye'itzi'ej, ye'iq'uek che abej, ye'icamisaj y nibanala' ronojel ruvech etzelal chique, achi'el xquibanala' c'a ri vinaki' ojer. || || 25. Vacami tok yixtzijon, xa quere' nibij: Vi ta xojc'ase' pa ri k'ij tok xec'ase' ri ojer tak kati't kamama', man ta xekacamisaj c'a ri e ya'ol lok'olej rutzijol. Chuka' man ta xekaq'uek che abej y man ta xekelesaj el. || || 26. Can kitzij vi chi rix ix || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 14# #0,13,0# itzel chiquivech rije'. Can jic vi q'ues ri Ajaf. Que c'a chuka' ri' can jic vi chi vi jun ya'ol lok'olej rutzijol napon chi'icojol y nuk'alajirisaj chivech ri ruch'abel ri Ajaf ri yerujiquiba' ri imac y ri itzel tak ibanobal, jari' tok can yixoyover vi riq'uin y nicanoj conojel ruvech baniquil richin niyoj rija'. Ja', nibij chi rija' jun ya'ol lok'olej rutzijol man kitzij ta, y chi xa jun aj mac, y can richin vi ri itzel vinek roma rija' nujiquiba' chi nibanala' ri itzel. || 1 27. Vave' c'a, riq'uin juba', jun achin napon chi'icojol y quere' nubij chive: Tibana' re', xa manek ri retzelal. Tlbana' la', xa man xtivil ta pokonal. Ja', riq'uin juba' quere' chic xtubij chive: Tibanala' c'a achi'el ri nimirisanen richin ri ivänima. Tibanala' achi'el ri nimirisanen ri nurayij ri runak' ivech. Tlbana' c'a xabachique ri nurayij ri ivänima. Vi jun achin xtapon chi'icojol y quere' ta xtubij chive, jari' tok can xtic'ul vi ta, y xtibij ta chi ja rija' jun ya'ol lok'olej rutzijol. || || 28. Kitzij c'a chi xtinimirisaj rija' y xtiya' chire juba' ri c'o iviq'uin. Xtiya' chire juba' ri ik'ana puak, y ri isaka puak, y xtivik rija' riq'uin tziek can jotol vi rajel. Rija' xquerubila' k'oloj tak tzij chive y nubij chi ronojel xa can utz vi. Ja romari' tok rix man xtivil ta manjun ri rumac. || || 29. Rix ix iyaj mamaj ija' || || tzul ix itzel y ix tz'il. Rix ix covirisan, y can icovirisan vi ri ivänima. iJampe' cami chic k'ij ninojij rix chi ri Ajaf c'a xquixrucoch' na? ZJampe' c'a chic k'ij xtiya' k'ij chi yixyukex coma nacanuc y moy tak yukenela'? Jampe' c'a chic k'ij janila xtivajo' ri k'eku'm chuvech ri sakil? || || 30. Can kitzij vi c'a chi ri royoval ri Ajaf can nic'at vi chic chivij rix. Vave' c'a, rija' retzelan chic ri ruvach'ulef roma ri itzel ibanobal. || || 31. Can kitzij vi c'a chi xtoka' ri k'ij tok xqueretzelaj ri ibeyomal, richin xque'oc janila lik', richin queri' man xquixtiquir ta chic xque'ichop. C'a c'ari', chupan ri k'ij tok ix meba'i' chic, can man xquixtiquir ta chic xquixc'oje' can quiq'uin ri ibeyomal. || || 32. Chupan c'a ri k'ij richin ri imeba'il, xquixsiq'uin ak'anij chire ri Ajaf. Man riq'uin vi ri', xa manek chic xtuben ri siq'uinic. Roma ix malin can, y ri ivulatajic can jiquiban vi chic chivij. Jari' tok xquixok', y xquixvuyin chupan ri k'ij ri', nicha' ri Ajaf quichin ri e Janila. C'a c'ari', xquixok' y quere' xtibij: || || 33. Ja ta c'a xtzolin ta pe nuc'u'x y man ta xencamisaj ri e ya'ol lok'olej rutzijol, y man ta xenq'uek che abej, y man ta xenvelesaj el. Ja', chupan ri k'ij ri', quere' xtibij: Ja ta c'a xkanataj ta ri Ajaf ka Dios pa ri 119 || #0,14,0# k'ij tok xeruya' chike ri kabeyomal. Que ta c'ari', man ta xe'oc lik' richin man ta xekasech can. Rorna can kitzij vi, chi ri kabeyomal manek chic kiq'uin. || 1 34. Can kitzij vi c'a, chi nikaya' can vave' jun samajibel, y pa ruca'n k'ij man chic nikil ta. Y can kitzij vi chi ri katzaq'uibal e elesan chic chikavech chupan ri k'ij tok nikajo' yekacusaj pa ri camisanel oyoval. || || 35. Kitzij c'a chi kevan can ri kabeyomal. Ja c'ari' xa xe'animej chikavech roma ri etzelanic pa ruvi' re ruvach'ulef. || || 36. Ja ta c'a xtzolin ta pe kac'u'x pa ri k'i j tok xoka' pe ri ruch'abel ri Dios kiq'uin. Rorna can kitzij vi chi re ruvach'ulef can etzelan vi, y conojel xa lik' chic quibanon, y man yojtiquir ta chic yekachop. || || 37. Can kitzij vi chi roj oj sutin kij coma aj tzayi'. Kltzij c'a chi sutin kij coma ri takonaxela' richin ri rutijon ruk'ij richin yeruvulaj ri kac'aslemal. Can kitzij vi chi janila q'uiy ri itzel kabanobal. Rat Ajaf, zla manek ta cami banel chi natzalaba' el ri avoyoval kiq'uin? Quere' c'a xtibila' rix pa ri tak k'ij ri'. || || 38. Man riq'uin vi ri', kitzij chi ri k'ij richin ri itejtobenic e k'axinek chic el. lyalojirisan ri k'ij richin ri icolotajic, c'a tok manek chic banel jumul, y ri ivulatajic rix can jiquiban vi. || || Kitzij c'a chi conojel ri k'ij richin ri ic'aslen icanon ri man yixtiquir ta nivil. Roma xa icanon c'a ri quicoten quiq'uin ri itzel ibanobal. Y jari' man junan ta riq'uin ri rubaniquil ri ruchojmilal ri c'o riq'uin ri nimalej y Jumul Jolomaj chikavech. || || 39. Janila ninrayij chi rix, ix ruvinakul re ruvach'ulef re', que'ivac'axaj ri nuch'abel. Ninc'utuj c'a ak'anij chi ri royoval ri Ajaf titzalabex el iviq'uin, y chi titzolin pe ic'u'x y quixcolotej. || || TANAJ 14 || || Ri Samuel ri jun aj Lamani' nuya' lok'olej rutzijol chirij ri Cristo. Ri retal ri ralaxbal ri Cristo xtik'alajirisex pa vo'o' juna' apon. Chuka' nik'alajirisex ri retal ri rucamic. || #0,14,1# Xc'ulvachitej c'a chi ri Samuel ri jun aj Lamani' xeruya' q'uiy chic lok'olej tak rutzijol ri manek banel chi yetz'ibex can. #0,14,2# Can kitzij vi, rija' quere' xubij chique: Vave' c'a, ninya' chive jun retal. Rorna xaxe chic xtik'ax vo'o' juna', y jari' tok xtipe ri Ruc'ajol ri Dios richin yerelesaj pe pa mac conojel ri yeniman richin ri rubi'. #COMMENT#PAGE NUMBER 106# #COMMENT#Concatenated verses split# #0,14,3# Can kitzij vi c'a, jare' ri retal ri xtinya' chirij ri rupetebal. Rorna can kitzij vi, xquec'oje' nimalej tak sakil chicaj. Pa ri ak'a' tok c'a manjani talex rija', can man xtik'ekumer ta. Riq'uin c'ari', nitzu'un chiquivech ri vinaki' achi'el vi ta xa pa k'ij. #COMMENT#PAGE NUMBER 120# #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 15# #0,14,0# Riq'uin c'ari', nitzu'un chiquivech ri vinaki' achi'el vi ta xa pa k'ij. || 1 4. Roma c'ari', xtik'ax jun k'ij y jun ak'a' y jun chic k'ij, achi'el vi ta xaxe jun k'ij y manek ak'a', y ja c'are' jun retal chive. Rorna rix xtitz'et chi nel pe ri k'ij y chuka' nikaka chic. Rorna c'ari' tok rix can jic vi xtivetamaj chi yek'ax ca'i' k'ij y jun ak'a'. Man riq'uin vi ri', man xtik'ekumer ta chak'a'. Ja c'ari' ri ak'a' ri nunabiyej ri k'ij tok xtalex rija'. || || 5. Can kitzij vi c'a, xtitzu'un pe jun c'ac'a' ch'umil ri man junan ta riq'uin xabachique chic ch'umil ri itz'eton can. Jac'a chuka' .re' jun chic retal chive. || || 6. Kitzij c'a chi man xaxe ta ri'. Xa xquebanatej chuka' e q'uiy retal y meyel tak c'utbel chila' chicaj. || || 7. Xtic'ulvachitej c'a chi rix xtimey ronojel re' y xtich'obola' rij y xquixtzak ka chuvach'ulef. || || 8. Chuka' xtic'ulvachitej c'a chi ri xtiniman richin ri rubi' ri Ruc'ajol ri Dios can ja vi ri' ri xtic'oje' ri ruc'aslen jumul. || || 9. Can kitzij vi, ri Ajaf riq'uin ri rutakonaxel rubin chuve chi quipe c'a iviq'uin y tinbij chive re na'oj re'. Kitzij c'a chi rija' in rutakon richin ninya' re lok'olej rutzijol re' chive rix, y rija' quere' rubin chuve: Tach'abalij quere' chique re vinek || || re': Titzolin pe ic'u'x y tichojmirisaj apon ri rubeyal ri Ajaf. 10. Vacami c'a, xa roma yin in jun aj Lamani' y nutzijon chive ri ch'abel ri xubij ri Ajaf chuve, y roma can c'ayef vi re ch'abel re' chive rix, c'ari' can yixoyover vi viq'uin, y nitij ik'ij richin yinicamisaj, y xinivokotaj yan el chi'icojol. || || 11. Man riq'uin vi ri', xtivac'axaj ri nuch'abel roma xaxe romari' tok in jotol pe vave' pa ruvi' ri rutz'ak ri tinamit richin queri' c'o banel richin xtivac'axaj c'a y xtivetamaj ri c'ajisabel richin ri Dios ri ix royoben can roma ri itzel ibanobal. Y chuka' richin xtivetamaj ri rubaniquil ri tzolibel c'u'x. || || 12. Y chuka' richin xtivetamaj c'a chirij ri rupetebal ri Jesucristo, ri Ruc'ajol ri Dios, ri Tata'ixel richin ri caj y ri ruvach'ulef, ri Tz'ucunel richin ronojel c'a pa tok rutiquiribel pe. Y chuka' richin xtivetamaj chirij ri retal ri rupetebal rija' richin queri' xtinimaj c'a ri rubi'. || || 13. Vi ninimaj c'a ri rubi', xtitzolin pe ic'u'x chupan ronojel ri imac richin queri' xquetojtej c'a roma ri rutzil rija'. || || 14. Vave' c'a chuka' ninya' jun chic retal chive. Jare' ri retal richin ri rucamic. || || 15. Can kitzij vi chi c'o chi xticom rija' richin queri', nibanatej ri colotajic. Ruc'amon y nic'atzin chi rija' nicom richin nibanatej ri c'astajibel quichin || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 16# #0,14,0# ri caminaki', richin queri' ri vinaki' xque'uc'uex chic riq'uin ri Ajaf. || 1 16. Ja', can kitzij vi, ri rucamic rija' xtujek can ri c'astajibel, y xquerusolcopij conojel ri vinaki' chupan ri nabey camic. Jari' ri camic richin ri uxlabel. Roma conojel ri vinaki', xa roma ri rutzakinen ri Adän, can e elesan vi chic el riq'uin ri Ajaf, y jari' xa achi'el e caminek quichin ri ch'aculaj y chuka' quichin ri uxlabel. || || 17. Can kitzij vi, ri rucamic ri Cristo yerusolcopij pe ri vinaki', ja', conojel ri vinaki', y yeruc'uaj chic jun bey riq'uin ri Ajaf. || || 18. Chuka' nuq'uen pe ri rubaniquil ri tzolibel c'u'x. Riq'uin c'are', ri nitzolin pe ruc'u'x man nic'uk ta el y man nitorix ta ka pa k'ak'. Jac'a ri man nitzolin ta ruc'u'x can nic'uk vi el y nitorix ka pa k'ak'. Chique c'a rije' nipe chic jun bey jun camic, ja', ri camic richin ri uxlabel, y jari' jun ruca'n camic. Rorna rije' ye'elesex chic el jun bey riq'uin ronojel ri chojmilal. || || 19. Roma c'ari', titzolin pe ic'u'x, titzolin pe ic'u'x, roma vi ivetaman ronojel re' y man nitakej ta, jari' tok niben chi nipe ka ri c'ajisabel chivij y xquixk'irirex ka pa re ruca'n camic re'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 108# || 20. Vacami c'a, can kitzij vi xinbij chive chirij ri jun chic retal, jari' ri retal ri rucamic. Can || #COMMENT#PAGE NUMBER 122# || kitzij vi c'a chi chupan ri k'ij tok xticom rija', xtik'ekumer ruvech ri k'ij y man chic xtuya' ta pe ri rusakil chive. Quere' c'a chuka' xtiquiben ri ic' y ri tak ch'umila'. Y can oxi' k'ij man xtic'oje' ta manjun sakil chuvech re ruvach'ulef re'. Nitiquir ka pa ri k'ij tok nicom rija', c'a pa ri k'ij tok nic'astej pe chiquicojol ri caminaki'. || || 21. Chupan c'a ri k'ij ri' tok rija' nicom, xquexibin c'a ri cokolajay y ri coyopa' y can janila xqueyaloj. Chuka' ri ruvach'ulef xtisolon y xtibaybot. Ri abej ri e c'o chuvech re ruvach'ulef can xquepaxlan vi ka. )a abej ri' ri e c'o ka chuxe' re ruvach'ulef y chuka' pa ruvi'. Rix ivetaman chi vacami ri abej ri' janila e cof, y chi q'uiy chique e cof y janila e nim. || || 22. Xquepaxlan c'a pa tak nic'aj y can benek vi ruvech xque'ilitej e vopol chic, e paxinek, y e ruc'aj chic chuvech chijun re ruvach'ulef re', pa ruvi' y chuka' chuxe'. || || 23. Can kitzij vi chi xquebanatej xic'anel tak cak'ik' y q'uiy ri tzuputzuc tak juyu' xquekasex, xque'oc li'an tak ulef, y e q'uiy c'ojlibel ri quibini'an vacami li'an tak ulef can xque'oc vi tzuputzuc tak juyu' ri can nej vi ak'anij xquejote' vi. || || 24. E q'uiy nima'k tak bey xquepaxitej can, y e q'uiy tinamit xquemalix can. || || 25. E q'uiy tak mukubel || #0,15,0# xquejakatej y xquequiyec pe q'uiy chique ri quicaminaki'. Y e q'uiy chojlaxela' xtiquic'ut qui' chiquivech q'uiy vinaki'. || 1 26. Can kitzij vi c'a, quere' rubin chuve ri takonaxel. Rorna rija' xubij chuve chi xquebanatej can cokolajay y coyopa', y janila xqueyaloj. || || 27. Rija' xubij c'a chuve chi tok xquebanatej ri cokolajay y ri coyopa' y ri nimalej cak'ik', jari' tok xquec'ulvachitej c'a can ronojel re'. Y xubij chi ri k'eku'm xtucuch c'a chijun re ruvach'ulef re' oxi' k'ij. || || 28. Chuka' ri takonaxel xubij chuve chi q'uiy vinek xquequitz'etela' ch'aka' chic c'ulvachitajic janila e nima'k chiquivech re re'. Riq'uin c'ari', xtiquinimaj c'a chi re retal re' y re meyel c'utbel re' can xquec'ulvachitej vi chuvech chijun re ruvach'ulef re'. Que c'ari', manek ta c'a chic roma richin man ta niquinimaj ri calc'ual ri achi'a'. || || 29. Xtibanatej c'a ronojel re' richin queri' ri vinek ri xtiniman, xticolotej c'a, y richin queri' jun chojmilej k'atonic tzij xtipe ka pa quivi' ri man xqueniman ta. Que c'a chuka' re', vi xquec'ajisex rije', xa can je vi rije' ri e c'amayon ka chiquij ri quic'ajisabal. || || 30. Vacami c'a vach'alal, toka' c'a chi'ic'u'x, toka' c'a chi'ic'u'x chi ri xtisachtej can, xa nusech c'a ri', y ri nibanon ri itzel, xa nuben ka chire rija'. || || Roma can kitzij vi chi rix ix solcopin can. Niya'ox c'a k'ij chive richin niben ri nivajo' rix. Rorna can kitzij vi, ri Dios ruya'on chive jun etamabel y ix rusolcopin can. || || 31. Rija' ruya'on k'ij chive richin xtivetamaj c'a ruvech ri utz y ri itzel. Chuka' ruya'on k'ij chive richin nicha' ri c'aslen o ri camic. C'o c'a banel richin chi vi niben ri utz, xquixtzolitej chic riq'uin ri utz, o xtiban chi ri utz xtitzolix pe iviq'uin. C'o c'a chuka' banel richin chi vi niben ri itzel, que c'ari' xtiban chi ri itzel xtitzolix chic chive. || || TANAJ 15 || || Samuel ri aj Lamani' c'a yerupixaba j na ri vinaki'. Juramaj richin re vinakul re' xquechajix apon. Ri Nefi'i' xquevulatej jumul vi man xtitzolin ta pe quic'u'x. || #0,15,1# Vacami c'a, vach'alal ri ix nuc'u'xlan, nink'alajirisaj chivech chi vi man xtitzolin ta pe ic'u'x, ri ivachoch can xquemalix vi can chivech. #COMMENT#PAGE NUMBER 110# #0,15,2# Kitzij c'a chi vi man nitzolin ta pe ic'u'x, ri ivixjayilal c'o na c'a chi janila xque'ok' tok xque'alan. Rorna rix xtivajo' xquixanimej. Man riq'uin vi ri', man xtivil ta c'a acuchi xtivevaj vi ivi'. Khzij c'a, jo'oc quivech ri xa juba' chic man ye'alan, roma janila ri calal, y romari' tok man xquetiquir ta chic xque'animej. Rorna c'ari', rije' xquepalibex can y xquemalix can richin xquecom. #COMMENT#PAGE NUMBER 123# #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 17# || 0 3. Kitzij c'a chi jo'oc quivech re vinakul re' ri xquibini'aj ri ruvinakul ri Nefi, vi man xtitzolin ta pe quic'u'x tok xquequitz'et re retal y re meyel tak c'utbel re' ri xquek'alajirisex chiquivech. Roma can kitzij vi chi rije' e jun vinakul can e cha'on vi roma ri Ajaf. Kltzij c'a chi rija' janila e rajovan pe ri ruvinakul ri Nefi, y chuka' e ruch'olin chupan ri k'ij tok itzel xquibanala'. Y rija' yeruch'olij roma can yerajo' vi. || || 1 4. Jac'a kitzij vach'alal chi rija' e retzelan ri Lamani' roma can jutakel vi quibanalon ri itzel. Quere' quibanalon roma ri itzel tak banobel e quinak'isan ri cati't quimama' ojer. Man riq'uin vi ri', ri colotajic apovinek chic quiq'uin rije' roma ja ri Nefi'i' xech'abalin chique. Rorna c'ari', ri Ajaf ruyalojisan ri quik'ij. || || 5. Yin ninvajo' c'a chi rix nitz'et chi janila chique rije' quitzekelben c'a ri bey richin ri lok'olej quisamaj, y can choj vi yec'ase' chuvech ri Dios, y niquitij quik'ij richin yequitakej ri rupixa', y ri rupixabanic, y ri ruk'atoj tzij achi'el c'a nrajo' ri rupixa' ri Moises. || || 6. Kitzij c'a ninbij chive chi can janila vi q'uiy chique rije' niquiben quere' vacami, y man yetane' ta richin niquitij quik'ij chi utzil richin yequitijoj ri ch'aka' chic cach'alal chire ri etamabel richin ri kitzij. Rorna c'ari' tok e c'o e q'uiy vinek ri 124 || || ye'oc pe quiq'uin k'ij k'ij. || || 7. Can kitzij vi, rix ivetaman chuka', roma can itz'eton vi, chi e janila chique rije' e tijon chic chire ri kitzij, y quetaman chic chiquij ri itzelilej y tz'ilolej nak'isan tak banobel quichin ri cati't quimama'. Rije' e tijon richin chi niquinimaj ri lok'olej tz'ibanic y ri lok'olej rutzijol quichin ri e ya'ol lok'olej rutzijol ri e tz'ibatel can. Jari' yequitijoj rije' chire ri cukubabel c'u'x riq'uin ri Ajaf, y chuka' chire ri tzolibel c'u'x. Ri cukubabel c'u'x ri' y ri tzolibel c'u'x ri', jari' yebanon richin nijalatej ri cänima. || || 8. Roma c'ari', rix ivetaman chi e jampe' na chique rije' ri quere' quibanon can, xa can e cof vi e c'o, y e ch'iquiban chic riq'uin ri kitzij tijonic, y riq'uin achique ri solcopiyon pe quichin. || || 9. Chuka' ivetaman chi rije' e quimukun chic can ri quito'bal richin camisanel oyoval, y niquixibij qui' richin yequichop chic el. Roma riq'uin juba' xquemacun vi queri' niquiben. Kltzij c'a chi nitz'et chi rije' niquixibij chic qui' richin yemacun. Can kitzij vi, rije' xtiquiya' c'a k'ij richin xquepalibex y xquecamisex coma ri quetzelanela', y man xquequiyec ta chic ri quitzaq'uibal chiquij rije'. Ronojel re' niquiben roma c'o quicukubabel c'u'x riq'uin ri Cristo. || || 10. Vacami c'a, can kitzij vi, || #0,16,0# ri Ajaf xqueruturusaj c'a y xqueruyalojirisaj ri quik'ij, stape' c'a quibanalon can ri itzel. )ari', roma ch'iquiban ri quinojibal rije' tok niquinimaj achique ri niquinimaj, y roma ri cuchuk'a' chupan ri quinimanic tok e sakirisan chic. || 1 11. Kitzij chi stape' c'a vi xquetzak can roma manjun chic niquinimala', ri Ajaf can c'a xqueruyalojirisaj na ri quik'ij rije', c'a tok xtapon na ri k'ij achojchij xech'o vi ri e katata', y chuka' ri ya'ol lok'olej rutzijol Zenos y q'uiy ch'aka' chic e ya'ol lok'olej rutzijol. Rije' xech'o chirij ri k'ij tok ri kach'alal Lamani' xquetzolin pe chic chupan ri etamabel richin ri kitzij. || || 12. Kitzij ninbij chive chi chupan ri ruq'uisibel tak k'ij, ri rusujunic ri Ajaf can e ya'on vi pe chique ri kach'alal Lamani'. Stape' c'a xtiquitij q'uiy pokonal, y xque'okotex quere' y quela' chuvech re ruvach'ulef, y xquecanolox, y xquesocotej, y xquequiratej, y manek acuchi xtiquevaj vi qui', ri Ajaf can c'a xtujoyovaj na quivech. || || 13. Jari', xa achi'el c'a nuk'alajirisaj ri lok'olej rutzijol ri nubij chi rije' can xquetijox vi c'a chire ri kitzij etamabel. Jari' c'a ri etamabel chirij ri Lok'olej Quelesanel pa mac, y ri nimalej y kitzij quiyuk'unel. C'a c'ari', xque'ajilex can quiq'uin ri rucarne'I rija'. || || 14. Roma c'ari', ninbij chive || || chi janila utzil xtibanatej chique rije' chuvech ri xtibanatej chive rix, vi man nitzolin ta pe ic'u'x. || || 15. Rije' xetzak can roma manjun chic niquinimala', coma c'a ri nak'isan tak banobel quichin can ri cati't quimama'. Can kitzij vi, ri nimalej tak samaj ri e k'alajirisatajinek can chuvech rix, vi ta xek'alajirisex chiquivech rije', ja rix can nitz'et vi chi manjun ta chic bey xetzak roma manjun chic niquinimala'. || || 16. Roma c'ari', quere' xubij ri Ajaf: Man xquenvulaj ta rije' jumul. Xa pa ri k'ij ri ninvajo' yin, can xtinben vi chi xquetzolin pe chic viq'uin, nicha' ri Ajaf. || || 17. Vacami c'a, quere' nubij ri Ajaf chiquij ri vinakul Nefi'i': Vi rije' man nitzolin ta pe quic'u'x, y man niquitij ta quik'ij richin niquiben ri nurayibal yin, c'ari' xquenvulaj can jumul, nicha' ri Ajaf. Rorna rije' man niquinimaj ta stape' c'a e nubanon e q'uiy nimalej tak samaj chiquicojol. Can jic vi chi q'ues ri Ajaf, y quere' chuka' can jic vi xquebanatej ronojel re', nicha' ri Ajaf. || #FOOTNOTE#h111#TANAJ 16# #COMMENT#PAGE NUMBER 112# || E jujun chique ri Nefi'i' ye'oc pa ri Ruk'ataj ri Cristo. E janila chique rije' niquixovaj ri nujiquibala' ri Samuel. Niquitij quik'ij richin niquichop y niquixim. Rija' nanimej y nitzolin chic pa ri ruvach'ulef rija'. Ri Nefi c'a nu || #COMMENT#PAGE NUMBER 125# #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 18# #0,16,0# banala' na ri lok'olej rusamaj. Can e janila vi ri man niquinimaj ta. || 1 1. Vacami c'a, xc'ulvachitej chi e c'o e q'uiy ri xecac'axaj ri ruch'abel ri Samuel, ri aj Lamani', ri xerutzijoj rija' pa ruvi' ri rutz'ak ri tinamit. E jampe' c'a ri xequinimaj ri ruch'abel rija' xebe c'a y xquicanoj ri Nefi. Tok rije' xe'apon y xquil rija', xequik'alajirisaj ri quimac chuvech y man xequevaj ta, roma can xquirayij vi chi xekasex chuxe' ya' pa rubi' ri Ajaf. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 19# #0,16,2# Jac'a e jampe' na ri man xequinimaj ta ri ruch'abel ri Samuel, can xe'oyover vi riq'uin. Tok rija' c'a pa'el na pa ruvi' ri tz'ak, rije' xquic'akala' che abej y che ch'ab. Jac'a ri Uxlabel richin ri Ajaf can c'o vi riq'uin, y man xetiquir ta xquisoc quiq'uin ri cabej ni ta chuka' quiq'uin ri quich'ab. #0,16,3# Vacami c'a, tok rije' xquitz'et chi man xetiquir ta xquisoc, e q'uiy chic xequinimaj ri ruch'abel. Rorna c'ari', xebe c'a riq'uin ri Nefi richin chi xekasex chuxe' ya'. #COMMENT#PAGE NUMBER 114# #0,16,4# Roma can kitzij vi chi ri Nefi xubanala' ri kasanic chuxe' ya', y xuyala' lok'olej rutzijol, y xch'abalin, y xubila' chique ri vinaki' chi titzolin pe quic'u'x, y xeruc'utula' retal y meyel tak c'utbel chiquivech, y xerubanala' meyel tak samaj chiquicojo) ri vinaki', richin chi xtiquetamaj c'a chi xa juba' chic man nipe ri Cristo. #COMMENT#PAGE NUMBER 126# #0,16,5# Xubila' c'a chique rije' achique ri xtic'ulvachitej juba' chic apon. Riq'uin c'ari', tok xquec'ulvachitej ronojel ri', can xtiquetamaj vi y xtokaka c'a chiquic'u'x chi can xek'alajirisex vi chiquivech tok c'a manjani quec'ulvachitej. Queri' c'a xtibanatej richin queri' xtiquinimaj na c'a. Roma c'ari' tok conojel ri xquinimaj ri ruch'abel ri Samuel xebe c'a riq'uin ri Neffi richin chi xekasex chuxe' ya'. Xe'apon c'a riq'uin rija' tok xtzolin pe quic'u'x y xequik'alajirisaj ri quimac chuvech. #0,16,6# Jac'a can e janila vi chique rije' man xquinimaj ta ri ruch'abel ri Samuel. Rorna c'ari' tok rije' xquitz'et chi man xetiquir ta xquisoc quiq'uin ri cabej y ri quich'ab, xecoyoj c'a ri quiyukenela', quere' c'a xquibij chique: Tichapa' re achin re' y tixima', roma can kitzij vi rija' c'o jun aj tzay riq'uin. Y roma ri ruchuk'a' ri aj tzay ri c'o riq'uin, man yojtiquir ta nikasoc quiq'uin ri kabej y ri kach'ab. Rorna c'ari', tichapa' c'a, y tixima', y tiq'uisa'. #0,16,7# Tok rije' xebe chuchapic, jari' tok xropin el pa ruvi' ri tz'ak, y xanimej el pa ri quiruvach'ulef. Ja', xbe pa ri ruvach'ulef rija' y xuchop ruch'abalixic y ri ruya'ic lok'olej rutzijol chire ri ruvinak rija'. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,8# Can kitzij vi, manjun chic xetamex chirij rija' chiquicojol ri Nefi'i'. Can que vi c'ari' ri xquibanala' ri vinaki' ri'. #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 20# #0,16,0# ri xquibanala' ri vinaki' ri'. || 1 9. Quere' c'a xq'uis ri rujumuch' vaki' juna' richin ri k'atbel tzij ri xquibanala' ri k'atoy tzij pa quivi' ri ruvinakul ri Nefi. || || 10. Que c'a chuka' ri', xq'uis ri rujumuch' vuku' juna' richin ri k'atbel tzij ri xquibanala' ri k'atoy tzij. Janila e q'uiy chique ri vinaki' e c'o can pa ri quinimirinen y ri quetzelal, y xa e juba' oc chique xebiyin choj chuvech ri Dios. || || 11. Que c'a chuka' ri', quibanon can pa ri rujumuch' vakxaki' juna' richin ri k'atbel tzij ri xquibanala' ri k'atoy tzij. || || 12. Y chupan ri rujumuch' beleje' juna' richin ri k'atbel tzij ri xquibanala' ri k'atoy tzij, xa e juba' oc xjalatej chire ri yec'ulvachitej chiquicojol ri vinaki'. Man riq'uin vi ri', ri vinaki' xquicovirisaj chic qui' pa ri quetzelal y jutakel xquibanala' ch'aka' chic ri man e ruc'amon ta chuvech ri rupixa' ri Dios. || || 13. C'ari' xc'ulvachitej chi chupan ri jumuch' lajuj juna' richin ri k'atbel tzij ri xquibanala' ri k'atoy tzij, can xek'alajirisex vi nimalej tak retal y meyel tak c'utbel chiquivech ri vinaki', y ri quich'abel quiya'on can ri e ya'ol lok'olej rutzijol xquichop xek'ajer. || || 14. E c'o takonaxela' ri xquic'ut qui' chiquivech ri achi'a' ri etamanela', y xequik'alajirisaj chiquivech rije' jebel tak rutzijol richin nimalej qui || || coten. Quere' c'a chupan ri juna' ri', ri lok'olej tz'ibanic xquichop yek'ajer. || || 15. Man riq'uin vi ri', conojel ri vinaki' xquicovirisaj chic ri cänima. Xaxe ri janila xquinimaj chiquicojol ri Nefi'i' y chuka' chiquicojol ri Lamani' man que ta ri' xquiben. Y ri vinaki' ri xquinojij chi xaxe oc nic'atzin ri cuchuk'a' rije' y ri utzilej quinojibal, quere' xquibij: || || 16. Riq'uin juba', rija' xquil juba' chirij ronojel ri c'ulvachitajic ri tzijon can. Man riq'uin vi ri', roj ketaman chi checonojel re nimalej y re meyel tak samaj re' ri e tzijon can, xa man xquec'ulvachitej ta. || || 17. Rije' xquinojila' y xquic'axila' qui' chiquicojol. Quere' c'a xquibila': || || 18. Man ruc'amon ta c'a chi xtipe jun Cristo. Vi nipe c'a, y vi ja rija' ri Ruc'ajol ri Dios, ri Tata'ixel richin ri caj y ri ruvach'ulef, achi'el bitajinek can, zachique c'a roma tok man xtuc'ut ta ri' chikavech roj, achi'el c'a xtuben quiq'uin ri e c'o pa Jerusalem? || || 19. ZAchique cami roma tok man xtuc'ut ta ri' chupan re ruvach'ulef re' achi'el c'a xtuben pa ri ruvach'ulef Jerusalem? || || 20. Jac'a kitzij chi roj ketaman chi jare' xa jun itzel nimanic yatajinek pe chike coma ri kati't kamama' richin chi niban chi roj nikanimaj chi jun nimalej y meyel samaj c'o chi xti 127 || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 21# #0,16,0# c'ulvachitej. Y xa man xtic'ulvachitej ta chikacojol roj, xa c'a pa jun chic ruvach'ulef c'anej kiq'uin, y ja ri ruvach'ulef ri' roj man ketaman ta ruvech. Roma c'ari', rija' yetiquir yojquiya' can pa ri moyirinen, roma manek banel xtikatz'et quiq'uin ri runak' kavech roj vi ronojel re' can kitzij vi. || 1 21. Xa quiq'uin ri novinek y evan tak samaj richin ri itzel vinek, rije' xtiquiben jun nimalej evan samaj ri man xtik'ax ta chikavech. Riq'uin c'ari', xkojquiyuk' ka richin chi roj yojoc samajela' quichin ri quich'abel y chuka' quichin rije'. Rorna vi queri', roj c'o chi yekacanoj richin chi yojquitijoj chire ri ch'abel. Quere' c'a xkojquiya' can pa ri moyirinen chijun ri kac'aslen vi nikakasaj ki' chiquivech rije'. || || 22. Janila ch'aka' chic tzij xequitz'ucula' pa cänima ri can e nacanuc vi y manek qui || || c'a'tz. Yalan e nakon c'a rije', roma ri itzel vinek xeruyuk' jutakel richin chi niquibanala' ri itzel. Kitzij c'a chi rija' xbe chiquicojol y xeruquiraj q'uiy tz'ucuj tzij y c'axinic chuvech chijun ri ruvach'ulef, richin queri' xquerucovirisaj c'a ri cänima ri vinaki' chirij ri utz, y chirij ri xtic'ulvachitej apon. || || 23. Jac'a can xebanatej vi chiquicojol ri ruvinak ri Ajaf nima'k tak etal, y meyel tak c'utbel, y chuka' xequiben q'uiy meyel tak samaj. Man riq'uin vi ronojel ri', ri Satanäs can xeruchop vi ri cänima ri vinaki' chuvach'ulef. || || 24. Quere' c'a xq'uis ri rujumuch' lajuj juna' richin ri k'atbel tzij ri xquibanala' ri k'atoy tzij pa quivi' ri ruvinakul ri Nefi. || || 25. Vave' xq'uis vi ri ruvuj ri Elaman, achi'el c'a ri nubij ri retal banobel c'o can quichin ri Elaman y ri ruc'ajol. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 22# #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,3# NEFI 1 RIJA' RUC'AJOL RI NEFI. RI NEFI RI' RUC'AJOL RI ELAMAN. || ROX NEFI RI VUJ RICHIN RI NEFI || || RIJA' RUC'AJOL RI NEFI. RI NEFI RI' RUC'AJOL RI ELAMAN. || || Ri Elaman ruc'a jol ri Elaman. Rija' ruc'a jol ri Alma. Ri Alma ri' ruc'a jol ri Alma ri elenek pe pa ri ri ja'tzul ri Nefi. Ri Nefi ri ; ja ri ruc'ajol ri Le'i ri xel pe pa Jerusalem chupan ri nabey juna' richin ri k'atbel tzij ri xubanala' ri Sedecias, ri rutata'al ri tinamit Judä. || || TANAJ 1 || || Ri Neti, ri ruc'ajol ri Elaman, nel el. Yek'alajirisex ri retal ri ralaxibal ri Colonel. E c'o ri niquipaba' qui' chuvech ri retal. Nitz'ucutej chic pe ri molaj richin ri Gadianton. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi k'axinek chic el ri juna' jumuch' julajuj y ja c'are' chuka' tok juk'o lajujc'al juna' e k'axinek chic el tok tel pe ri Le'i pa Jerusalem. Chupan c'a re juna' re', Laconeo ja rija' ri nimalej k'atoy tzij y ri uc'uey bey richin ri ruvach'ulef ri'. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 23# #0,16,2# Ri Neffi, ri ruc'ajol ri Elaman, elenek chic el chupan ri ruvach'ulef Zarajemla. Rfija' xerujech can chire ri nabey ruc'ajol rubini'an Neffi chuka' ri xaxilej tak c'ako'j ch'ich', y conojel ri retal banobel ri e tz'iban can, y conojel ri achique can lok'olej vi ri e quichajin pe pa tok ri Le'i xel pe pa Jerusalem. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,3# Ja c'ari' tok ri Nefi tata'aj xel el chupan ri ruvach'ulef y manjun achin xetaman acuchi xbe vi. Ri Neffi alc'ualaxel xerutzekelbej c'a can ri retal banobel pa ruq'uexel rija'. Ja c'ari' ri retal banobel quichin re vinek re'. || retal banobel quichin re vinek re'. || #0,16,4# Xc'ulvachitej c'a chi pa ri rutiquiribel ri juna' jumuch' cablajuj, can kitzij vi chi ri lok'olej rutzijol quichin ri e ya'ol lok'olej rutzijol xek'ajer pe juba' chic. Roma can xchap vi quic'ulvachitajic nimalej tak etal y nimalej tak banobel chiquicojol ri vinaki'. #0,16,5# Man riq'uin vi ri', xec'oje' ch'aka' ri xquibila' chi xa k'axinek chic ri k'ij ri c'utun can richin yek'ajer ri ch'abel ri xubij can ri Samuel, ri aj Laman i'. #0,16,6# Xquichop c'a tzi'en chiquij ri cach'alal y quere' xquibij: Can kitzij vi chi xa k'axinek chic ri k'ij, y ri ruch'abel ri Samuel man xek'ajer ta. Roma c'ari', ri iquicoten y ri icukubabel c'u'x riq'uin re' xa manek rejkalen chive. #COMMENT#PAGE NUMBER 116# #0,16,7# Xc'ulvachitej c'a chi rije' xquiben jun nimalej ch'ujirinen chuvech chijun ri ruvach'ulef ri'. Y ri yeniman, janila xebison roma xa riq'uin juba' xa man xquebec'ulvachitej ta achique ri e bitajinek can. #COMMENT#PAGE NUMBER 129# || 3 NEFI 1 || #0,16,8# Man riq'uin vi c'ari', can kitzij chi rije' xcoyobej tok ri jun k'ij y ri jun ak'a' y ri jun chic k'ij xtiquiben xaxe achi'el jun k'ij, y man xtik'ekumer ta ka ri ak'a', richin queri' xtiquetamaj chi can c'o vi rejkalen ri niquinimaj. #0,16,9# Xc'ulvachitej c'a chi xk'ijux can jun k'ij coma ri man yeniman ta, chi checonojel ri yeniman quichin ri nimanic ri' can xquecamisex vi. Jari' xtibanatej vi man xtic'ulvachitej ta ri retal ri xya'ox can roma ri Samuel, ri ya'ol lok'olej rutzijol. #0,16,10# Vacami c'a, xc'ulvachitej chi tok ri Nefi, ri ruc'ajol ri Nefi, xutz'et re etzelal re' ri niquiben ri ruvinakul, janila xbison ri ränima. #0,16,11# Xc'ulvachitej c'a chi rija' xbe y xuque' pa ri ulef, y janila xch'o ak'anij riq'uin ri ru Dios pa quivi' ri ruvinakul ri xa juba' chic man yevulatej roma xquicukuba' quic'u'x quiq'uin ri quinimanic ri cati't quimama'. #0,16,12# Xc'ulvachitej c'a chi rija', riq'uin ri ruchuk'a', can xch'o vi ak'anij riq'uin ri Ajaf chijun k'ij. Y can kitzij vi, ri ruch'abel ri Ajaf xpe riq'uin y quere' xubij chire: #COMMENT#PAGE NUMBER 118# #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,13# Tayaca' c'a ajolon y caquicot, roma can kitzij vi chi ri k'ij can ninakajub vi pe. Y pa re tocok'a' re' xtiya'ox ri retal, y chuva'k xquipe chuvech ri ruvach'ulef, richin ninc'ut chiquivech ri e aj re ruvach'ulef chi yin can xtintz'akatisaj vi ro nojel ri xinbij chi tiquitzijoj ri ch'ajch'ojilej tak nuya'ol lok'olej rutzijol. #COMMENT#PAGE NUMBER 130# || nojel ri xinbij chi tiquitzijoj ri ch'ajch'ojilej tak nuya'ol lok'olej rutzijol. || #0,16,14# Can kitzij vi chi yipe quiq'uin ri nuvinak yin richin chi nintz'akatisaj ronojel ri nuk'alajirisan pe chiquivech ri calc'ual ri achi'a', pa tok rutiquiribel pe, y richin chi ninben ri rayibel richin ri Tata'ixel y chuka' ri C'ajolaxel. Richin ri Tata'ixel xa voma yin, y richin ri C'ajolaxel roma c'a ri nuch'acul. Y can kitzij vi chi ri k'ij ninakajub pe, y chupan re jun ak'a' re' can xtiya'ox vi ri retal. #0,16,15# Xc'ulvachitej c'a chi ri ch'abel ri xrac'axaj ri Nefi can xek'ajer vi achi'el xbitej can chire. Roma can kitzij vi chi tok xkaka ri k'ij, can man xk'ekumer ta. Y ri vinaki' janila xquimey roma man xk'ekumer ta ka tok xocok'a'. #0,16,16# E c'o c'a e q'uiy ri man e quiniman ta ri quich'abel ri e ya'ol lok'olej rutzijol ri xetzak pan ulef, y xquiben achi'el vi e caminek chic. Queri' xquiben roma rije' xquetamaj chi xvulatej ri xquik'ijuj xquiben richin yequivulaj ri e nimayon quichin ri quich'abel ri e ya'ol lok'olej rutzijol. Rorna c'a can xk'ajer vi ri retal tzijon can. #0,16,17# Y rije' xk'ax chiquivech chi ri Ruc'ajol ri Dios xa juba' chic man nipe. Kitzij c'a chi can que vi re', conojel ri vinaki' ri e c'o chuvech chijun ri ruvach'ulef pa ri rukajibel k'ij, c'a pa ri relebal k'ij, y chuka' || 3 NEFI 1 || || pa ri ruvach'ulef pa ri rajquik'a' k'ij, c'a pa ri rajxocon k'ij, can janila vi xemeyon y xetzak pa ri ulef. || #0,16,18# Roma rije' quetaman chi q'uiy juna' ri e ya'ol lok'olej rutzijoj quijiquiban chirij ronojel re'. Chuka' quetaman chi can xbanatej vi ri retal tzijon can. Rije' xquixibij c'a qui' roma can xquibanala' vi ri itzel, y man xeniman ta. #0,16,19# Xc'ulvachitej c'a chi manek k'eku'm chijun ri tocok'a' ri', xa can sek vi achi'el pa nic'aj k'ij. C'ari', xc'ulvachitej chi pa nimak'a' xel pe chic ri k'ij, achi'el c'a nuben jantape'. Rorna c'a ri retal ya'on can, rije' xquetamaj chi jari' ri k'ij tok ri Ajaf xtalex pe. #0,16,20# Xec'ulvachitej c'a checonojel re' achi'el ri xquibij can ri e ya'ol lok'olej rutzijol. #0,16,21# Xc'ulvachitej chuka' chi jun c'ac'a' ch'umil xtzu'un pe achi'el c'a ri bitajinek can. #0,16,22# Y xc'ulvachitej pe chupan ri k'ij ri', chi ri itzel vinek xerutek tz'ucuj tzij chiquicojol ri vinaki', richin chi niquicovirisaj ri cänima, richin queri' man xtiquinimaj ta c'a ri retal y ri meyel tak c'utbel ri xequitz'et can. Man riq'uin c'a ronojel re tz'ucuj tzij re' y re k'oloj re', can janila vi q'uiy chique ri vinaki' xquinimaj y xepachk'omix c'a riq'uin ri Ajaf. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,23# Xc'ulvachitej c'a chi ri Nefi quiq'uin ch'aka' chic achi'a' xebe chiquicojol ri vina ki', y xquiben ri kasanic chuxe' ya' chique rije' roma ri xtzolin pe quic'u'x. Chiri' c'a xbanatej jun nimalej cuyubel mac. Riq'uin c'ari', xc'oje' chic jun bey ri uxlanibel c'u'x chiquicojol ri vinek chupan ri ruvach'ulef ri'. || ki', y xquiben ri kasanic chuxe' ya' chique rije' roma ri xtzolin pe quic'u'x. Chiri' c'a xbanatej jun nimalej cuyubel mac. Riq'uin c'ari', xc'oje' chic jun bey ri uxlanibel c'u'x chiquicojol ri vinek chupan ri ruvach'ulef ri'. || #0,16,24# C'ari', man xec'axin ta chic. Xaxe e jujun chique rije' xquichop ch'abalixic roma xquirayij xquijiquiba', riq'uin ri lok'olej tz'ibanic, chi manek chic nic'atzin chi niquitakej ri rupixa' ri Moises. Jac'a riq'uin re na'oj re', xa xesachilan can roma man xk'ax ta chiquivech ri lok'olej tz'ibanic. #0,16,25# C'a c'ari', xc'ulvachitej chi cha'nin xepachk'omix y xquinabej chi man utz ta ri xquinojila' can. Rorna c'a xk'alajirisex chiquivech chi ri pixa' manjani tik'ajer, y c'o chi nik'ajer chironojel. Kitzij c'a chi xbix chique chi c'o chi nik'ajer. Kltzij c'a chi manjun ri ruc'aj ni manjun ti ch'ap xtik'ax ta el tok c'a manjani tik'ajer chironojel ri pixa'. Rorna c'ari' tok can chupan vi ri juna' ri', xk'alajirisex chiquivech chi xa e sachinek, y rije' xequik'alajirisala' ri quimac. #0,16,26# Que c'ari', xk'ax can ri juna' jumuch' cablajuj. Y xec'amatej pe chique ri vinaki' utzilej tak rutzijol, coma ri retal ri xek'alajirisex pe, achi'el c'a ri quich'abel ri lok'olej rutzijol quichin conojel ri ch'ajch'ojilej e ya'ol lok'olej rutzijol. #0,16,27# Xc'ulvachitej c'a chi ri 131 || 3 NEFI 8 || || juna' jumuch' oxlajuj xk'ax can riq'uin uxlanibel c'u'x. Man riq'uin vi c'ari', c'a e c'o na ri elek'oma' richin ri Gadiaton ri xec'ase' pa ri loman tak juyu', y c'a xquibanala' na ri ruvach'ulef. Ri quijul y ri quic'ojlibal acuchi niquevaj vi qui', can janila vi ri cuchuk'a'. Xa romari' tok ri vinaki' man xetiquir ta xequich'ec. Rorna c'ari', rije' xequicamisaj e q'uiy, y janila camisanic xquibanala' chiquicojol ri vinaki'. || #0,16,28# Xc'ulvachitej c'a chi pa ri juna' jumuch' cajlajuj, ri elek'oma' ri' janila xeq'uiyer. Jari' roma e q'uiy vinak xquich'er el qui' quiq'uin ri Nefi'i' y xebe quiq'uin ri elek'oma'. Ja c'are' xbanon chi janila xebison ri Nefi'i' ri xecanej can chupan ri ruvach'ulef. #0,16,29# Chuka' c'a ri Lamani' janila xebison. Kitzij c'a chi e q'uiy chique ri calc'ual xenimer. Y tok c'o chic q'uiy quijuna' richin chi niquiben ri nicajo' rije', jari' tok xeyuk' el coma ri tz'ucuj tak tzij y ri jebelilej tak tzijonic quichin e jujun chique ri e Zorami'. Riq'uin c'ari', xquitun qui' quiq'uin ri elek'oma' ri' richin ri Gadianton. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,30# Quere' c'a, ri Larnani' Chuka' xquitij pokonal, y ri quicukubabel c'u'x y ri quichojmilal jutakel xq'uis ka roma ri quetzelal ri ija'tzul petenek. coma ri retal e tzijon can. Yebanatej nimalej tak cak'ik', y silonel, y nimalej salcum, y k'ak'. Nibanatej jun_ ni= malej y xibinel vulatajic. Xek'ekumer oxi' k'ij. || TANAJ 8 || || Ri rucamisaxic ri Crisio jiquiban 132 || || coma ri retal e tzijon can. Yebanatej nimalej tak cak'ik', y silonel, y nimalej salcum, y k'ak'. Nibanatej jun_ ni= malej y xibinel vulatajic. Xek'ekumer oxi' k'ij. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ketaman chi ri retal banobel kichin roj can kitzij vi. Jari' xa roma can kitzij chi choj ri achin ri xtz'iban ri retal banobel. Roma c'a rija' xeruben e q'uiy nimalej tak samaj pa ri rubi' ri Jesus. Y manjun achin xtiquir ta xuben jun nimalej samaj pa ri rubi' ri Jesus, xaxe vi rija' ch'ajch'ojirisan chic el jumul chupan ri rumac. || || 2. Vacami c'a, vi manjun sachitajic xuben ri achin ri' tok xrajilaj can ri juna', xa k'axinek chic el ri juna' juvinek oxlajuj. Queri' c'a nubij ri retal kabanobal. || || 3. Y ri vinaki' xquichop chic royobexic chi utzil ri retal ya'on can roma ri Samuel, ri aj Lamani'. Khzij c'a chi xcoyobej ri k'ij tok xtik'ekumer pa ronojel ri ruvach'ulef oxi' k'ij. || || 4. Ri vinaki' c'a xquibanala' ca'i' quic'u'x, y c'a xetojojen na, stape' c'a e q'uiy ri retal e banon can chiquivech. || || 5. Xc'ulvachitej c'a chi chupan ri juna' juvinek cajlajuj, pa ri nabey ic' y ri rucaj k'ij, xuben jun nimalej job ri can man junan ta vi riq'uin xabachique chic ri c'ulvachitajinek can chuvech ri ruvach'ulef ri'. || || 6. Chuka' xuben jun nimalej y xibinel cak'ik', y xuben || || 3 NEFI 8 || || chuka' xibinel cokolajay. Jari' xusiloj ri ruvach'ulef, achi'el vi ta xa juba' man xch'aratej pa nic'aj. || || 7. Chuka' xuben c'a janila ch'ich'anilej coyopa', man junan ta riq'uin xabachique chic ri xbanatej can chuvech chijun ri ruvach'ulef ri'. || || 8. C'ari', xc'at ri tinamit Zarajemla. || || 9. Y ri tinamit Moroni xmukutej ka nej chupan ri nimalej ya', y ri e c'o chiri' xejik'. || || 10. Y xmukutej ri tinamit Moronija riq'uin ulef y pa ruvi' ri tinamit ri' xc'oje' can jun nimalej tz'urutz'ic juyu'. || || 11. Xbanatej c'a chuka' jun nimalej vulatajic chupan ri ruvach'ulef ri c'o pa rajxocon ri k'ij. || || 12. Man riq'uin vi ri', kitzij chi can janila vi nim y c'ayef ri vulatajic xc'ulvachitej chupan ri ruvach'ulef ri c'o pa rajquik'a' ri k'ij. Roma can kitzij vi chi xjalatej ruvech chijun ri ruvach'ulef coma ri nimalej tak cak'ik', y ri nimalej tak silonel ri xquibanala' chuvech chijun ri ruvach'ulef ri'. || || 13. Chuka' c'a, ri nima'k tak bey xejakajoxin, y ri li'an tak bey xepeq'uepoxin, y xban chi e q'uiy tak li'an c'ojlibel xejote' xexule'. || || 14. E q'uiy nima'k y c'atzinel tak tinamit xejik'. E q'uiy xec'at, y e q'uiy xesilotej. C'a c'ari', xetzak ri nimalej tak jay ri e c'o chiquipan, y ri vinaki' || || xecom, y ri tak c'ojlibel xetole' can. || || 15. Ch'aka' chic tinamit c'a xec'oje' na can. Man riq'uin vi ri', can nim vi ri vulatajic xbanatej chique, y can e q'uiy vi xecom. || || 16. Ch'aka' chic vinaki' xe'uc'uex el coma ri nimalej tak salcum. Y manjun vinak etamayon acuchi xebe vi. Xaxe quetaman chi can xe'uc'uex vi el. || || 17. Que c'ari', chironoje) ri ruvach'ulef xjalatej coma ri cak'ik', y ri cokolajay, y ri coyopa', y ri silonel. || || 18. Xc'ulvachitej c'a chuka' chi ri abej xech'aratej pa nic'aj, y xevulatej chuvech chironojel ri ruvach'ulef. C'ari', xepaxlan c'a, y xemuch'mu' jumul, y xejakatej chuvech chijun ri ruvach'ulef. || || 19. Xc'ulvachitej c'a chi xetane' ri cokolajay, y ri coyopa', y ri job, y ri cak'ik', y ri silonel. Can kitzij vi c'a chi conojel ri' xeyaloj oxi' retabal k'ij. Ch'aka' xquibij chi xeyaloj juba' chic. Man riq'uin vi ri', conojel re nimalej y xibinel c'ulvachitajic re' xebanatej pa la'ek oxi' retabal k'ij. Can ja vi c'ari' tok xk'ekumer chuvech conojel ri ruvach'ulef ri'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 120# || 20. C'ari', xc'ulvachitej chi xpe jun t'okol k'eku'm chuvech chijun ri ruvach'ulef, y ri e c'o pa ri ruvach'ulef ri', ri man e tzakinek ta, can xetiquir vi xquinala' ri tz'okpil richin ri k'eku'm ri'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 133# || 3 NEFI 11 || || 21. Roma c'a ri nimalej k'eku'm ri', manek chic sakil ta, chuka' manek banon k'ak' y sakirisanel chej. Manjun banel chi xtzijtej k'ak' riq'uin ri utzilej y chaki'j tak si'. Roma c'ari', manek banel richin nic'oje' manjun sakil. || || 22. Y manek sakil xtzu'un, ni ta chuka' k'ak', ni manjun xuyupuyut, ni ta chuka' ri k'ij, y ri ic', y ri ch'umil, roma can janila vi nim ri k'eku'milej tz'okpil ri', ri xutz'apij ruvi' re ruvach'ulef. || || 23. Xc'ulvachitej c'a chi ri' xyaloj oxi' k'ij, y manek sakil xtzu'un. Ri vinaki' jutakel xe'ok' janila, y xevuyin, y xesiq'uin. Kitzij c'a chi janila nim ri quivuyinen ri vinaki' roma ri k'eku'm, y roma ri nimalej vulatajic ri xka' pe pa quivi'. || || 24. Pa jun c'ojlibel xac'axex chi xesiq'uin, y quere' xquibij: Ja ta c'a xtzolin pe kac'u'x tok manjani tipe re nimalej y xibinel k'ij re'. Vi ta queri', ri kach'alal xecolotej ta, y man ta c'a xec'at pa ri nimalej tinamit Zarajemla. || || 25. Pa jun chic c'ojlibel xac'axex xe'ok', y xesiq'uin, y quere' xquibij: Ja ta c'a xtzolin pe kac'u'x tok manjani tipe re nimalej y xibinel k'ij re', y man ta xekacamisaj, y xekaq'uek che abej, y xekokotaj el ri e ya'ol lok'olej rutzijol. Vi ta queri', ri kate' y ri jebel tak kami'al y ri kalc'ual xecolotej ta, y man ta xemukutej chupan ri 134 || || nimalej tinamit Moronija. Que c'ari', janila nim y xibinel ri quivuyinen ri xquiben ri vinaki'. || || Xuc'ut ri' ri Jesucristo chiquivech ri ruvinakul ri Nefi tok quimolon qui' e janila vinaki' pa ri ruvach'ulef rubini'an Janila Nivachin. Chiri' c'a, xuben ri lok'olej rusamaj chiquicojol rije' y que c'are ; xuc'ut ri' chiquivech. || || Jare' c'o chupan ri tanaj 11, c'a pa ri tanaj 26. || || TANAJ 11 || || Ri Jumul Tata'ixel nuk'alajirisaj ri Cristo. Nuc'ut pe ri' ri Cristo c'astajinek chic. Niyatej k'ij chique ri vinaki' richin niquichapala' ri rusocotajic. Nibitej can ri rubanic ri kasanic chuxe' ya'. Nubij chi man chic quebanatej oyoval, ni man tiquitojojej qui'. Ri Cristo ja rija' ri Abej. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi e janila chique ri ruvinakul ri Nefi quimolon qui' chirij ri lok'olej nimajay richin ri Ajaf, ri c'o Chiri' chupan ri ruvach'ulef rubinian Janila Nivachin. Ri vinaki' ri' can janila vi niquikuka' y niquimey qui' y niquic'utula' qui' chiquivech rije', roma ri meyel y nimalej jalatajic ri xc'ulvachitej chiquicojol. || || 2. Chuka' c'a rije' yetzijon chirij ri Jesucristo achojchij yatajinek vi can ri retal ri rucamic. || || 3. Xc'ulvachitej c'a, chi tok rije' yetzijolon chiquivech, ja || || 3 NEFI 11 || || c'ari' tok xcac'axaj jun ch'abel, achi'el vi xa chicaj petenek vi. Ja c'ari' tok c'ula' xetzu'un vi, roma man xk'ax ta chiquivech rije' ri ch'abel ri xcac'axaj. Ri ch'abel ri' man kolokic ta, ni man cof ta. Man riq'uin vi c'ari', re ch'uch'ujilej ch'abel re' xapon, c'a pa quic'u'x checonojel ri xe'ac'axan. Ja c'are' xbanon chique chi chijun quich'acul xc'arac'ot. Ja re ch'abel re' xapon, c'a pa cänima y xuk'ak'aj ri quic'u'x. || || 4. Xc'ulvachitej c'a chi xcac'axaj ri ch'abel jun bey chic, y xa man xk'ax ta chic chiquivech. || || 5. Pa rox mul xcac'axaj jun bey chic ri ch'abel. C'a c'ari', xquiya' quixiquin chirac'axaxic, y ri runak' quivech xquichojmij pa rubey acuchi nibec'ulun vi pe ri ch'abel. Ja c'ari' tok choj chicaj yetzu'un vi ak'anij, roma can chiri' vi petenek vi ri ch'abel. || || 6. Vave' c'a, pa rox mul xk'ax chiquivech rije' ri ch'abel ri xcac'axaj, y quere' xubij chique: || || 7. Ja c'are' ri Nuc'ajol Nulok'ok'en. Riq'uin rija' nucukuban vi' y riq'uin rija' nuya'on ruc'ojlemal ri nubi'. )ac'a rija', tivac'axaj. || || 8. Xc'ulvachitej c'a chi tok re' xk'ax chiquivech rije', xetzu'un ak'anij chicaj jun bey chic. Ja c'ari' tok xquitz'et jun Achin ri nikaka pe chicaj. Rucusan c'a jun rutziak lo'xlo'x. || || Xkaka pe y xpa'e' pa quinic'ajal rije'. Checonojel ri e c'o chiri', xa ja rija' quitzuluben apon, y manjun c'a nitiquir ta nujek ri ruchi', ni ta chiquivech rije', richin ta niquic'utuj achique nic'ulvachitej. Roma rije' niquich'ob chi za jun takonaxel ri xuc'ut ri' chiquivech. || || 9. Xc'ulvachitej c'a chi rija' xuyuk ri ruk'a' y xch'o chique ri vinaki'. Quere' xubij: || || 10. Titzu' pe, ja yin in Jesucristo, ri quijiquibalon pe ri e ya'ol lok'olej rutzijol chi c'o chi yipe na chuvach'ulef. || || 11. Can kitzij vi, ja yin ri rusakil y ri ruc'aslen ri ruvach'ulef. In kumuvinek c'a pe chupan ri q'ueyilej kumbel ri ruya'on ri Tata'ixel chuve, y nuya'on c'a ruk'ij ri Tata'ixel, roma xinc'ul c'a pe chuvij yin ronojel ri mac quichin ri e c'o chuvach'ulef. Riq'uin c'are', nubanon c'a ronojel ri rurayibal ri Tata'ixel riq'uin ronojel, c'a pa tok rutiquiribel pe. || || 12. C'a c'ari', tok ri Jesus xubij yan re ch'abel re', checonojel ri quimolon qui' chiri' xetzak ka pa ri ulef. Chiri' c'a, tok xoka' chiquic'u'x chi k'alajirisan vi can chiquivech rije' chi ri Cristo c'o chi nuc'ut ri' chiquivech, chiri] tok xjote' yan chicaj. || || 13. Xc'ulvachitej c'a, chi ri Ajaf xch'o chic jun bey chique y quere' xubij: || || 14. Quixyacatej c'a y quixämpe viq'uin, richin queri' 135 || || 3 NEFI 11 || || yixtiquir c'a niju' ri ik'a' chupan ri ruva nuc'u'x y Chuka' richin nichapala' c'a ri quetal ri bajixel tak ch'ich' pa nuk'a' y pa vaken, richin queri' nivetamaj c'a chi ja yin ri in Dios richin ri Israel, y ri Dfios richin chijun ruvach'ulef, y chi xicamisex c'a, roma ri quimac ri e c'o chuvach'ulef. || || 15. Xc'ulvachitej c'a chi chiquijujunal ri quimolon qui' chiri' xejeleyaj apon, y xquijula' ri quik'a' chupan ri ruva ruc'u'x y xquichapala' ri quetal ri bajixel tak ch'ich' pa ruk'a' y pa raken. Can queri' xquibanala' chiquijujunal, c'a tok xek'ax checonojel. C'a c'ari', xquitz'et c'a riq'uin runak' quivech rije', y xquichapala' riq'uin ri quik'a', y xquetamaj chi can kitzij vi, y xquijiquiba' chi can ja vi rija' achojchij quitz'iban vi can ri e ya'ol lok'olej rutzijol chi can c'o vi chi nipe. || || 16. Tok checonojel xejel riq'uin rija', y can je vi rije' xetz'eton richin, jari' tok checonojel pa jun ch'abel xquibij: || || 17. iOsana! iNim ruva ruk'ij ri rubi' ri Dios Nej C'o Ak'anij! Ja c'ari' tok rije' xexuque' c'a riq'uin ri raken ri Jesus y xquiya' ruk'ij. || || 18. Xc'ulvachitej c'a chi ri Jesus xroyoj ri Nefi, (rija' c'o chiquicojol ri molaj vinaki' ri'), y xubij chire chi tijel apon riq'uin. || || 19. Xyacatej c'a el ri Nefi y xjel apon riq'uin. Rija' xuque' 136 || || ka chuvech ri Ajaf y xutz'ubaj ri raken. || || 20. Ri Ajaf xubij chire chi Xyacatej. Xyacatej c'a rija' y xpa'e' apon chuvech. || || 21. Que c'are' xubij ri Ajaf chire: Ninya' c'a ri uchuk'a' chave rat richin ye'akasaj chuxe' ya' re vinaki' re' tok xquijote' el jun bey chic chicaj. || || 22. Chuka' ri Ajaf xeroyoj ch'aka' chic achi'a' y xch'o quiq'uin, achi'el c'a xuben riq'uin ri Nefi. Chuka' xuya' ri uchuk'a' chique richin niquiben ri kasanic chuxe' ya'. Quere' xubij chique: Jare' ri rubanic ri kasanic chuxe' ya' ri xtiben y man chek quixtojojen c'a chic chi'icojol rix. || || 23. Can kitzij ninbij chive chi quee' c'a xtiben chire ri kasanic chuxe' ya' riq'uin ri vinek ri xtitzolin pe ruc'u'x chupan ri mac y ri xtrajo' xtikasex chuxe' ya' pa nubi' yin roma ri ich'abel rix. Que c'are' xtiben chire: xquixkaka ka y xquixpa'e' chupan ri ya' y pa nubi' yin xtikasaj c'a chuxe' ya'. || || 24. C'a c'ari', xque'ivoyoj chiquijujunal riq'uin ri quibi' y ja c'a re' ri ch'abel xtibij: || || 25. Roma c'a ya'on can chuxe ri k'atbel tzij roma ri Jesucristo, yin yatinkasaj chuxe' ya', pa rubi' ri Tata'ixel y ri C'ajolaxel y ri I_ok'olej Uxlabixel. Amen. || || 26. C'a c'ari', xque'ikasaj c'a chuxe' ri ya' y c'ari', xquixel pe chic chupan ri ya'. || || 3 NEFI 11 || || 27. Que c'ari' xtiben chire ri kasanic chuxe' ya' pa nubi'. Roma vacami can kitzij c'a ninbij chive chi ri Tata'ixel y ri C'ajolaxel y ri Uxlabixel xa e junan. Ja yin in riq'uin ri Tata'ixel, y ri Tata'ixel ja rija' viq'uin yin, y ri Tata'ixel y yin xa oj junan. || || 28. Riq'uin c'a ronojel ri xinbij chive chi c'o chi niben, que c'ari' xtiben chire ri kasanic chuxe' ya'. Manjun c'a chic titojoj chi'icojol rix, achi'el c'a ri ibanalon can, ni man ta c'a xquixtojojen chic chi'icojol rix pa ruvi' ri nutijonic, achi'el ri ibanalon pe ojer. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 24# #0,16,29# Roma can kitzij, y kitzij ninbij chive, chi ri vinek ri uc'uayon richin ri uxlabel richin ri tojojenic, ri' xa man vichin ta yin. Ri' xa richin ri itzel vinek, roma xa can ja vi rija' ri tata'aj richin ri tojojenic y nuk'ak'aj ri cänima ri achi'a' richin yetojojen chiquicojol rije riq'uin oyoval. #0,16,30# Tivetamaj c'a chi xa man nutijonic ta yin richin ninsiloj ri cänima ri achi'a' riq'uin oyoval chiquicojol ka rije'. Ri nutijonic yin jac'a xa richin niq'uis ta ronojel re'. #0,16,31# Vacami c'a, can kitzij, y kitzij ninbij chive chi xtink'alajirisaj c'a chivech ri nutijonic. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,32# Ja c'are' ri nutijonic yin, y re tijonic re' jare' ri ruya'on pe ri Tata'ixel chuxe, y yin yijiquiban chirij ri Tata'ixel y ri Tata'ixel nijiquiban chuvij yin, y ri Uxlabixel nijiquiban chirij ri Tata'ixel y chuka' chuvij yin. Yin ninjiquiba' chi ri Tata'ixel ja rija' nibin chique conojel ri achi'a' pa conojel tak c'ojlibel chi titzolin pe quic'u'x y quinquinimaj yin. || Uxlabixel nijiquiban chirij ri Tata'ixel y chuka' chuvij yin. Yin ninjiquiba' chi ri Tata'ixel ja rija' nibin chique conojel ri achi'a' pa conojel tak c'ojlibel chi titzolin pe quic'u'x y quinquinimaj yin. || #0,16,33# Achique c'a ri xquirunimaj yin y xtikasex c'a chuxe' ya', jari' ri xticolotej. Checonojel c'ari' xtiquichinaj ri rajavaren ri Dios. #0,16,34# Achique c'a ri man xquirunimaj ta yin y man xtikasex ta chupan ya', ri' can xtetzelex vi. #0,16,35# Can kitzij, y kitzij ninbij chive chi jare' ri nutijonic ri ninjiquiba' c'a pe riq'uin ri Tata'ixel. Ri vinek ri yirunimaj yin, chuka' nunimaj ri Tata'ixel, y chire c'a ri vinek ri' ri Tata'ixel xtijiquiban chuvij yin. Jare' xa roma can xtuk'ejela' vi riq'uin k'ak' y riq'uin ri Uxlabixel. #0,16,36# Que c'ari' ri Tata'ixel xtijiquiban chuvij yin, y ri Uxlabixel xtijiquiban chirij ri Tata'ixel y chuka' chuvij yin, roma ri Tata'ixel y yin y ri Uxlabixel can oj junan vi. #0,16,37# Chuka' ninbij c'a chive chi c'o chi nitzolin pe ic'u'x y yixoc achi'el ta jun ti alc'ual y yixkasex chuxe' ya' pa nubi' yin, o can manjun vi banel richin xtivil ronojel re'. #0,16,38# Jun bey chic ninbij chive chi c'o chi nitzolin pe ic'u'x y yixkasex ka chuxe' ya' pa nubi' yin y yixoc achi'el ta jun ti alc'ual, o can manjun vi banel 137 || 3 NEFI 12 || || richin xtivichinaj ri rajavaren ri Dios. || #0,16,39# Can kitzij, kitzij ninbij chive chi jare' ri nutijonic yin, y ri vinaki' ri niquitiquiba' qui' pa ruvi' ronojel re', ja c'ari' ri xquetiquiban pa ruvi' ri nuxe'el, y ri ruchi' ri xibalbay man xtich'acon ta chiquij rije'. #0,16,40# Achique ri xtik'alajirisan c'a janila chic chuvech re' o xa nrelesaj el juba' riq'uin, y xtubij chi jari' ri nutijonic yin, ri' xa rutakon ri etzelal, y xa man rutiquiban ta ri' pa ruvi' ri nuxe'el. Xa rutiquiban ri' pa ruvi' sanayi', y roma c'ari' ri ruchi' ri xibalbay can jakel vi chic richin nuc'ul rija', tok xtipe ri ya' pa ruvi' re ruvach'ulef, y tok ri cak'ik' xtupojla' ri' riq'uin. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,41# Riq'uin c'are', quixbiyin c'a chiquicojol re vinaki' re', y tik'alajirisaj c'a re ch'abel xenbila', chuvech chijun re ruvach'ulef. Jare' ri tijonic ri xuya' ri Colonel chique ri Neti'i'. Xeroyoj y xerutek chi utzil ri cablajuj tijoxela'. Nutzijoj ri ruch'abel chique ri nimalej molaj vinaki'. Ri choloj xuben pa ruvi' ri loman juyu' xcamulux chic. Tajunumaj c'a riq'uin ri Maieo 5. || TANAJ 12 || || Jare' ri tijonic ri xuya' ri Colonel chique ri Neti'i'. Xeroyoj y xerutek chi utzil ri cablajuj tijoxela'. Nutzijoj ri ruch'abel chique ri nimalej molaj vinaki'. Ri choloj xuben pa ruvi' ri loman juyu' xcamulux chic. Tajunumaj c'a riq'uin ri Maieo 5. || #COMMENT#PAGE NUMBER 122# || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri Jesus xtane' chubixic re ch'abel re' chire ri Nefi y chique ri xe'oyox. Je rije' ri cablajuj ri xe'oyox y xquic'ul ri uchuk'a' y ri k'atbel tzij richin niquiben ri kasanic chuxe' ya'. Vave' c'a, || #COMMENT#PAGE NUMBER 138# || rija' xuyuk ri ruk'a' pa quichojmil ri nimalej molaj vinaki', xch'o quiq'uin, y quere' xubij: Nim ruva ik'ij rix, vi ninimaj ri niquibij chive re cablajuj ri xencha' chi'icojol rix richin niquiben ri lok'olej quisamaj pan ivi' rix, y richin yesamej ivoma rix. Chuka' nuya'on can ri uchuk'a' pa quivi' rije', richin niquiben ri kasanic chuxe' ya' chive rix. Tok ix kasan c'a chic chuxe' ya', c'a c'ari', xquixinturusaj riq'uin k'ak' y ri Uxlabixel. Xa roma c'ari' tok nim ruva ik'ij rix vi yininimaj y vi yixkasex chuxe' ya' tok xinitz'et yan y tok xivetamaj yan chi in c'o yin. || || 2. Chuka' c'a, can nim vi ruva quik'ij ri xtiquinimaj ri ich'abel rix, roma rix xtijiquiba' chi in itz'eton yin y chi ivetaman chic chi in c'o. Kitzij chi can nim vi ruva quik'ij ri xtiquinimaj ri ich'abel, y xtiquich'utinirisaj qui' janila, y xquekasex chuxe' ya', roma can jic vi xtapon quiq'uin rije' ri k'ak' y ri Uxlabixel, y xtiquic'ul c'a ri rucuyubel quimac. || || 3. Ja', can nim vi ruva quik'ij ri meba' tak cuxlabal ri yepe viq'uin, roma can quichin vi rije' ri rajavaren ri caj. || || 4. Chuka' nim ruva quik'ij checonojel ri ye'ok', roma rije' can jic vi chi xticukirisex quic'u'x. || || 5. Chuka' nim ruva quik'ij ri e ch'uch'uj, roma rije' xtiquichinaj ri ruvach'ulef. || || 3 NEFI 12 || || 6. Chuka' nim ruva quik'ij checonojel ri yevayijan y chaki'j quichi' chirij ri ruchojmilal, roma rije' xquenoj c'a riq'uin ri Uxlabixel. || || 7. Chuka' nim ruva quik'ij ri joyovanela', roma rije' chuka' xtijoyovex quivech. || || 8. Nim ruva quik'ij chuka' ri e ch'ajch'oj ri cänima, roma rije' xtibequitz'eta' ruvech ri Dios. || || 9. Chuka' nim ruva quik'ij conojel ri niquisamajij ri uxlanibel c'u'x, roma rije' xtiquibini'aj c'a ri ralc'ual ri Dios. || || 10. Chuka' nim ruva quik'ij checonojel ri ye'okotex roma ri nubi' yin, roma can quichin vi rije' ri rajavaren ri caj. || || 11. Nim ruva ik'ij chuka' tok ri vinaki' yixquiyok'ola' y yixcokotala' y riq'uin k'oloj xtiquibila' ronojel ruvech etzelal chivij rix voma yin. || || 12. Roma can xtivil vi c'a nimalej quicoten, can janila vi xquixquicot, y can nim vi ri ich'acoj chila' chicaj, roma can ja vi okotanic la' ri xbanatej chique ri e ya'ol lok'olej rutzijol ri xek'ax nabey chivech rix. || || 13. Can kitzij, y kitzij ninbij chive, chi ja chive rix nuya'on vi k'ij richin yixoc achi'el ri atz'an richin ri ruvach'ulef. Jac'a vi ri atz'an xtiq'uis ri ratz'amil, zachojiq'uin c'a xtatz'amex vi chic ri ruvach'ulef? Ja c'ari' tok ri atz'an manek chic nic'atzin, y xaxe chic richin nitorix el y xtipalibelox c'a coma ri vinaki'. || || 14. Can kitzij, y kitzij ninbij chive chi ninya' k'ij chive richin yixoc rusakil re vinakul re'. Jun tinamit ri c'o pa ruvi' jun juyu' man tiquirel ta revaxic. || || 15. Que c'a chuka' ri', ila nitzij ta cami jun k'ak' coma ri vinaki' richin niquevaj ka chuxe' jun etabel? Man que ta ri', xa niquiya' pa ruvi' ruc'ojlibel richin queri' yerusakirisaj conojel ri e c'o pa jay. || || 16. Que c'a chuka' ri', tisakirisan c'a ri isakil rix chiquivech re vinakul re', richin chi tiquitz'eta' c'a ri utzilej ibanobal, y tiquiya' ruk'ij ri Itata' ri c'o chila' chicaj. || || 17. Man tinojij c'a chi in petenek richin ninyoj ri pixa' o ri e ya'ol lok'olej rutzijol. Man in petenek ta yin chuyojic, in petenek chubanic chi nik'ajer, || || 18. Roma can kitzij c'a ninbij chive, chi manjun ti ruc'aj ni manjun ti ch'ap k'axinek can chek queri' chupan ri pixa', xa viq'uin yin ronojel xk'ajer. || || 19. Vacami c'a, yin xinya' chive ri pixa' y chuka' ri rupixa' ri Nata', richin queri' yininimaj, y nitzolin c'a pe ri ic'u'x chupan ri imac y yixpe c'a viquin yin, paxinek c'a ri ivänima y ch'uch'uj chic ri ivuxlabal. Vave' c'a, chivech rix e c'o vi ri pixa' y ri pixa' can tz'aket vi. || || 20. Roma c'ari', quixämpe c'a viq'uin y quixcolotej c'a. Rorna can kitzij vi ninbij chive, chi vi xa man xque'itakej ta ri 139 || || 3 NEFI 12 || || nupixa' ri xenya' can chive vacami, xa man xquixtiquir ta xquixoc chupan ri rajavaren ri caj. || || 21. Rix ivac'axan chi ri ojer tak vinaki' quibilon re', y chuka' tz'ibatajinek can chive rix chi man quixcamisan, y achique ri xticamisan, c'o pa ruk'a' ri ruk'atoj tzij ri Dios. || || 22. Jac'a yin ninbij chive chi achique xtoyover chirij jun rach'alal, re' c'o c'a pa ruk'a' ri ruk'atoj tzij ri Dios. Achique xtubij Raca chire jun rach'alal, c'o c'a chi nrejkalej ri rumac chuvech ri k'atonic tzij. Ri achique xtibin nacanic chire jun chic, re' xa ninakajub ka chupan ri k'ak' richin ri xibalbay. || || 23. Roma c'ari', vi yape viq'uin yin, o vi navajo' yape viq'uin yin, y noka' chac'u'x chi ri avach'alal man cukul ta ruc'u'x aviq'uin, || || 24. Cabiyin c'a riq'uin ri avach'alal y tac'utuj cuyubel amac chire. C'a c'ari', catämpe c'a viq'uin yin riq'uin ronojel ri tz'aket rurayibal ri avänima, c'a c'ari' yin xcatinc'ul. || || 25. Tijunumatej c'a avech junanen riq'uin ri avetzelanel tok xa c'a at c'o na pa bey riq'uin rija', richin queri' man ta c'a xcaruchop y xcaruya' ta c'a ka pa che'. || || 26. Can kitzij, kitzij ninbij || || chave chi manjun chic banel || || richin ta xcatel pe chic chiri', || || xaxe tok atojon chic can, c'a ri ruq'uisibel senine. Tok c'a at tz'apel na chiri', tla yatiquir cami natoj stape' c'a xa jun oc senine? Can kitzij, kitzij ninbij chave chi mani. || || 27. Vacami c'a, ri ojer tak vinaki' xquitz'ibaj can chi man quixtz'i'in. || || 28. Jac'a yin can ninbij vi chive chi achique xaxe nutzu' jun ixok y nurayij nimacun riq'uin, ri' xa xtz'i'in yan pa ränima. || || 29. Vacami c'a, ninya' can chive jun pixa', chi man tiya' c'a k'ij richin ye'oc re na'oj re' pan ivänima. || || 30. Roma can jebel vi chive rix vi nik'et ivi' chupan ronojel re'. Queri' c'a xtic'uaj ri paban k'eban iche', richin man ta c'a xquixkirirex el pa xibalbay. || || 31. Quere' tz'iban can chi xabachique ri nuya' can ri rixjayil, tuya' c'a chire jun ruvujil richin ri jachojri'il. || || 32. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi xabachique ri nuya' can ri rixjayil, vi xa man roma ta ri rutz'i'il, xa nuben c'a chi ri ixok nitz'i'in. C'ari', ri xtic'ule' riq'uin ri ixok ri xa rujachon chic ri', rija' nitz'i'in chuka'. || || 33. Chuka' tz'iban can chi man taya' ka chave jiquiban tak tzij, xa que'atakej c'a ri lok'olej atzij aya'on can riq'uin ri Ajaf. || #COMMENT#PAGE NUMBER 124# || 34. Can kitzij, kitzij c'a ninbij chive chi manjun bey tiji- || #COMMENT#PAGE NUMBER 140# || 3 NEFI 13 || || quiba' ri itzij, ni ta pa ruvi' ri caj, romari' xa can ri nimalej rutz'uyulibal vi ri Dios. || || 35. Ni ta chuka' pa rubi' ri ruvach'ulef, romari' xa can ri ruxlanibal vi ri raken rija'. || || 36. Chuka' manjun bey tajiquiba' atzij pa rubi' ri ajolon, roma can man vi yatiquir ta naben rat jun rusumal avi' k'ek o sek. || || 37. Ja c'are' xtoc ich'abel: Ja', ja', mani, mani. Roma vi xa nic'o chic ruvi' chuvech re', xa riq'uin ri itzel nel vi pe. || || 38. Kitzij c'a chi chuka' tz'iban can, runak' vachaj pa ruq'uexel runak' vachaj, chuka' eyaj riq'uin eyaj. || || 39. Jac'a yin quere' ninbij chive, chi man tito' ivi' chuvech ri itzel niban chive, xa xabachique ri xtupak'ij ri apalej pan avajquik'a', taya' chic apon ri juc'an. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 25# #0,16,40# Achique xtrajo' xcarusujuj chuvech ri k'atoy tzij y xtumej ri atziak, taya' can chuka' chire ri ak'ubal tziek. #0,16,41# Achique nik'aton chavij chi cabiyin riq'uin cavinek lajuj raken c'an, cabiyin jun chic cavinek lajuj raken c'an riq'uin. #0,16,42# Taya' c'a chire ri nic'utun chave, y achique ri xtrajo' xtikajon aviq'uin, man taq'ueq'uej c'a chire. #0,16,43# Chuka' can tz'iban vi can chi tavajo' ri avach'alal y taxovaj ri avetzelanel. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,44# Jac'a yin quere' ninbij chive: Que'ivajo' c'a ri ivetzelanela'. Que'iturusaj c'a ri ye'etzelan ivichin, tibana' utzil chique ri yexovan ivichin, y tic'utuj utzil pa quivi' ri yeyok'on y ye'okotan ivichin. || chive: Que'ivajo' c'a ri ivetzelanela'. Que'iturusaj c'a ri ye'etzelan ivichin, tibana' utzil chique ri yexovan ivichin, y tic'utuj utzil pa quivi' ri yeyok'on y ye'okotan ivichin. || #0,16,45# Que c'are', quixoc c'a ralc'ual ri Itata' ri c'o chila' chicaj, roma rija' can nuben vi chi niyacatej pe ri k'ij pa quivi' ri e utz y ri e itzel. #0,16,46# Can que vi c'are', ri e c'o pe ojer, ri e c'o chupan ri pixa', ronojel c'are' xek'ajer voma yin. #0,16,47# Ronojel c'a richin ojer xek'ax yan can, y vacami ronojel c'ac'a'. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,48# Roma c'ari', ninvajo' chi yixoc ta c'a choj, achi'el yin, o achi'el ri Itata' ri c'o chila' chicaj can choj vi. C'a nitzijon na ri Colonel quiq'uin ri Nefi'i'. Yeruya' rupixa' chique ri e cablajuj. Tajunumaj c'a riq'uin ri Mateo 6. || TANAJ 13 || || C'a nitzijon na ri Colonel quiq'uin ri Nefi'i'. Yeruya' rupixa' chique ri e cablajuj. Tajunumaj c'a riq'uin ri Mateo 6. || || 1. Can kitzij, kitzij ninbij chive, chi yin ninrayij chi ye'ito' ta c'a ri meba'i'. Xa titz'eta' c'a ivi' richin chi man tiben ri utzil chiquivech ri vinaki' xa richin yixtz'etetej coma rije'. Vi xa quere' xtiben, can man xtic'ul ta vi c'a ri ivajel pa ruk'a' ri Itata' c'o chila' chicaj. || || 2. Roma c'ari', tok nivajo' ye'ito' ch'aka' chic, man tisiloj ri xupunel k'ojo'm chuvech rix || || 3 NEFI 13 || || achi'el ri niquiben ri ca'i' quipalej chupan ri tak jay richin ri molojri'il y pa tak bey, richin queri' niyatej c'a quik'ij rije' coma ri achi'a'. Can kitzij ninbij chive chi rije' xa can niquic'ul yan ri cajel. || || 3. Jac'a tok nivajo' yixto'on, man tretamaj c'a ri ixocon ri nuben ri ivajquik'a'. || || 4. Queri' c'a, xtibanatej ri to'onic pan evel y jac'a ri Itata', ri nitzu'un pan evel, ja rija' xtuya' ri rajel ruq'uexel chive chuvech sakil. || || 5. Tok yixch'o ak'anij riq'uin ri Dios, man tiben c'a achi'el ri ca'i' quipalej. Rije' can jebel vi niquina' e pa'el, yech'o ak'anij chiri' pa tak jay richin ri molojri'il, y pa tak rucajtz'uc ri bey, richin queri' yetz'etetej c'a can coma ri vinaki'. Can kitzij vi ninbij chive, chi rije' niquic'ul yan ri cajel. || || 6. Jac'a rat, tok yach'o ak'anij riq'uin ri Dios, catoc oc pan avarabel, y tok xatz'apij pe ri ruchi' jay, cach'o c'a ak'anij riq'uin ri Atata' ri c'o pan evel. Y ri Atata' ri nitzu'un pan evel, xtuya' ri rajel ruq'uexel chave chiquivech conojel. || || 7. Tok c'a yixch'o ak'anij riq'uin ri Dios, man ticamuluj ri ich'abel, achi'el niquiben ri e aj ya'ol quik'ij ri ati'y. Rfije' niquinimaj c'a chi roma ri janila chi ch'oven niquiben, romari' xque'ac'axex. || || 8. Man tiben c'a achi'el rije', roma ri Itata' can retaman 142 || || vi chic achique nic'atzin chive tok c'a manjani tic'utuj ak'anij chire. || || 9. Que c'are' tibana' chire tok yixch'o ak'anij riq'uin rija': Katata' ri at c'o chila' chicaj, xtilok'obex ta c'a ri abi'. || || 10. Xtibanatej ta c'a ri arayibal, achi'el ri chila' chicaj, queri' ta c'a chuka' chuvech ri ruvach'ulef. || || 11. Xque'acuy ta c'a ri kac'as, achi'el roj chuka' yekacuy ri aj c'asi' kiq'uin. || || 12. Chuka' man ta xkojac'uaj pa tejtobebelri'il, xa xkojacol ta chuvech ri itzel. || || 13. Roma can xa avichin vi rat ri ajavaren, y ri uchuk'a', y ri c'ojlemal benek ruvech. Amen. || || 14. Roma vi rix ye'icuy ri quimac ri vinaki', ri chicajel Itata' chuka' xquixrucuy rix. || || 15. Jac'a vi xa man ye'ic'uy ta quimac ri vinaki', chuka' ri Itata' man xtucuy ta ri imac rix. || || 16. Chuka', tok yamevayin, man tiben c'a achi'el ri ca'i' quipalej. Rfije' nibison, nibison ri quipalej, roma xa can niquijel vi ka ri quipalej, richin niquinabej ri vinaki' chi rije' yemevayin. Can kitzij ninbij chive chi rije' niquic'ul yan ri cajel. || || 17. Jac'a rat, tok yamevayin, que'ayala' ak'om pan avi' y tach'aja' c'a ri apalej. || || 18. Queri' c'a, man cavachin chi yamevayin chiquivech ri vinaki', xaxe chuvech ri Atata' ri c'o pan evel. C'ari', ri A- || || 3 NEFI 13 || || tata' ri nutz'et ronojel pan evel, xtuya' ri avajel chuvech sakil. 19. Man que'imololej c'a beyomel vave' chuvech re ruvach'ulef, acuchi xa nichicopir y xa nipusir, y acuchi ri elek'oma' niquic'ot y niquelek'aj. || || 20. Xa ticanoj c'a ri beyomel richin chicaj, acuchi man nichicopir ta, ni man nipusir ta, ni ta c'a ri elek'oma' man xtiquic'ot ta richin niquelek'aj. || || 21. Roma c'a xa acuchi c'o vi ri ibeyomal, can chiri' vi xtic'oje' ri ivänima chuka'. || || 22. Ri rusakil ri ch'aculaj ja ri runak' ruvech. Rorna c'ari', vi ri runak' avech ti choj oc, jari' nibanon chi chijun ri ach'acul nojinek che sakil. || || 23. Jac'a, vi ri runak' avech rat xa itzel, ja c'ari' nibanon k'eku'm chire ri ach'acul. Roma c'ari', vi xa manek ri sakil aviq'uin rat, xa k'eku'm c'ari', iy can janila vi ri k'eku'm ri'! || || 24. Manjun vinek nitiquir yerusamajij e ca'i' rajaf, roma xtretzelaj ri jun y xtrajo' ri jun chic, o xtic'oje' can riq'uin ri jun y xtuxovaj ri jun chic. Man yixtiquir ta c'a nisamajij ri Dios y chuka' ri beyomel richin ri ruvach'ulef. || || 25. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xtane' chubixic re ch'abel re', xerutzu' apon ri cablajuj ri e rucha'on y quee' xubij chique: Man timestaj c'a ronojel ri ch'abel ninbij chive. Roma c'a vacami, ja rix ri ix nucha'on richin niben lok'olej sa || || maj pa ruvi' re vinakul re'. Vacami c'a ninbij chive chi man c'a tisach ic'u'x chire ri ic'aslen rix richin nikuka' achique c'a xtitij y achique c'a xtikum, ni ta c'a chuka' roma ri ich'acul chucanoxic achique tziek xticusaj. ZLa man ja ta cami ri c'aslen ic'ovinek rajel chuvech ri yetij, y ri ch'aculaj ic'ovinek rajel chuvech ri tziek? || || 26. Que'itzu' ri aj xic' tak chicopi', rije' man yeticon ta, ni man yek'aton ta, ni man yequinojisaj ta ri quic'ujay. Man riq'uin vi ri', ri chicajel Itata' yerilij. ZLa man cami ic'ovinek ta ivajel rix chiquivech rije'? || || 27. ZAchique ta cami chive rix nitiquir c'a nuvik ta chic juba' ruvi' ri rupalen vi xaxe ta oc queri' nunojij? || || 28. ZAchique c'a roma janila nitij ik'ij chucanoxic ri itziak? Que'itz'eta' c'a juba' ri quiq'uiyirinen ri tak cotz'i'j pa juyu'. Rije' man yesamej ta, ni man yebatz'in ta. || || 29. Man riq'uin vi ri', yin ninbij chive chi ni ta ri Salomon, riq'uin ronojel ri rubeyomal, man xtiquir ta c'a xuvik ri' achi'el jun chique ri cotz'i'j ri'. || || 30. Roma c'ari', vi queri' ri Dfios yeruvik ri k'ayis ri e c'o pa tak juyu', ri e jebel vacami y chuva'k xa xquetorix ka pa k'ak', que c'ari' xquixruvik chuka' rix, vi ta man ta xa juba' oc ri icukubabel c'u'x. || || 31. Man c'a tikuka' janila tok nibij: ZAchique c'a xtikatij 143 || || 3 NEFI 14 || || o achique c'a xtikakum o achique c'a xtoc katziak. || || 32. Roma ri chicajel Itata' xa can retaman vi chi ronojel ri' yec'atzin chive. || || 33. Ticanoj c'a nabey ri rajavaren ri Dios y ri ruchojmilal, y ronojel c'ari' xa xquetz'akatisex apon chive. || || 34. Roma c'ari', man tikuka' c'a apon janila ri xa c'a richin chuva'k, roma xa ri k'ij richin chuva'k c'o vi richin nisamajix ronojel richin ri k'ij ri'. Ri c'ayeval chupan jun k'ij nuben ri' richin ri k'ij ri'. || || TANAJ 14 || || Ri Colonel c'a nitzijon na. Yerupixabaj juba' chic ri nimalej molaj vinaki'. Tajunumaj c'a riq'uin ri Maieo 7. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi tok xtane' chubixic re ch'abel re', ri Jesus xerutzu' jun bey chic ri nimalej molaj vinaki', y tok xujek chic ri ruchi', quere' xubij chique: Can kitzij, kitzij ninbij || || chive, chi man tik'et tzij pa || || quivi' ri ch'aka' chic, richin || || queri' man c'a xtik'at ta tzij || || pan ivi' rix. || || 2. Roma xa riq'uin ri k'atoj tzij achojiq'uin nik'et vi tzij rix, can riq'uin vi ri' xtik'at c'a tzij chuka' pan ivi' rix. Y riq'uin ri etabel achojiq'uin yixetan vi, can riq'uin vi chuka' ri' xquixetabex rix. || || 3. Chuka', Zachique c'a roma tok rat natzu' apon ri tz'il c'o pa runak' ruvech ri ava144 || || ch'alal, y xa man nana' ta ri q'uim k'e'el pa runak' avech rat? || || 4. ZLa yatiquir ta vacami c'a nabij chire jun avach'alal: Taya' k'ij chuve richin ninvelesaj ri tz'il c'o pa runak' avech, y jac'a rat xa jun q'uim c'o pa runak' avech rat? || || 5. iCa'i' apalej! Tavelesaj c'a el nabey ri q'uim c'o pa runak' avech rat, richin queri' yatzu'un c'a jebel, richin xtavelesaj c'a el ri tz'il c'o pa runak' ruvech ri avach'alal. || || 6. Man tiya' c'a ri e lok'olej chique ri tz'i', ni man que'iya' c'a ri abej jotol cajel chique ri ak. Riq'uin c'a juba' xa xquequipalibela' can riq'uin caken, y xquetzolin pe chivij, y xquixquisoc. || || 7. Tic'utuj c'a, y xtiyatej chive. Ticanoj c'a, y xtivil. Tic'osc'a pe c'a, y xtijak chivech. || || 8. Xa roma c'ari', achique xtic'utun, xtuc'ul. Ri xticanon, xtril. Ri xtic'osc'a pe, xtijak chuvech. || || 9. O zachique c'a chi'icojol rix, vi c'o ta jun ralc'ual y rija' xtuc'utuj ta c'a jun rucaxlan vay chire, la xtuya' ta cami jun abej chire? || || 10. O vi xtuc'utuj ta jun quer chire, Zla xtuya' ta c'a cami jun cumetz chire? || || 11. Rix c'a xa ix itzel, y vi ivetaman ye'iya' utzilej tak sipanic chique ri ivalc'ual, ican ic'ovinek chic c'a ruvi' nuben ri Itata' ri c'o chila' chicaj, richin || || 3 NEFI 14 || || xtuya' ri utz chique ri xquec'utun chire! || || 12. Roma c'ari', achique xtivajo' rix chi ri vinaki' niquiben chive, can que c'a chuka' ri' tibana' rix quiq'uin rije'. Rorna can ja vi re' ri pixa' y achique ri quibin can ri e ya'ol lok'olej rutzijol. || || 13. Quixoc c'a apon chupan ri ruchi' jay ri ti latz' oc. Rorna nim ruvech ri ruchi' jay y nim ruvech ri bey ri nuc'uan pa sachibel, y can e janila vi ri ye'ocyaj chupan. || || 14. Roma c'a xa ti latz' oc ri ruchi' jay y co'ol oc ruvech ri bey ri nuc'uan pa ri c'aslen, y xa e juba' oc ri ye'ilon richin. || || 15. Tina' ivi' chiquivech ri k'olonel tak ya'ol lok'olej rutzijol ri yepe iviq'uin rix. Rije' quicusan pe rutz'umal carne'I, y pa quipan xa e achi'el c'uxunel tak utiva'. || || 16. Xa roma c'a ri quibanobal xtivetamaj quivech. zLa yech'up cami ri ruvech utzilej k'ayis pa ruvi' tak xuluquiej, o ruvech ri viquix pa ruvi' tak q'uix? || || 17. Can que c'a chuka' ri', ronojel ri utzilej che' nuya' utzilej ruvech. Jac'a ri itzel che' nuya' itzel tak ruvech. || || 18. Ri utzilej che' man xtitiquir ta xtuya' itzel tak ruvech, ni ta c'a ri itzel che' xtuya' ta utzilej tak ruvech. || || 19. Chenojel che' ri man nuya' ta utzilej ruvech, nichoy el y nitorix ka pa k'ak'. || || 20. Roma c'ari', xa roma ri quibanobal xtivetamaj quivech. 21. Man checonojel ta ri xtiquibij chuve Ajaf, Ajaf, xque'oc ta apon pa rajavaren ri caj. Xa can xaxe vi ri xquebanon ri rurayibal ri Nata' ri c'o chila' chicaj. || || 22. E janila xtiquibij chuve chupan ri k'ij ri': Ajaf, Ajaf, zman cami kaya'on ta lok'olej rutzijol pan abi' rat, y pan abi' rat e kelesan el ri aj tzayi', y pan abi' rat e kabanon q'uiy meyel tak banobel? || || 23. Ja c'ari' tok quere' xtinbij chique: Manjun bey xinvetamaj ivech rix. Tijech'ej c'a el ivi' viq'uin, xa ix rusamajela' ri itzel. || || 24. Roma c'ari', achique c'a xtac'axan ronojel re tzij re' ri yenbila', y xquerubanala', xtinjunumaj c'a riq'uin jun novinek achin ri xupaba' ri rachoch pa ruvi' abej. || || 25. Xkaka c'a pe ri job, y can nimajob c'a xpe, y janila xjumin ri cak'ik', y xquipojala' c'a qui' riq'uin ri jay, y man xtzak ta, roma xa tiquil ka pa ruvi' abej. || || 26. Checonojel c'a ri xque'ac'axan ronojel re tzij re' ri yenbila', y man xquequibanala' ta, xquejunumex c'a riq'uin jun achin ri man ninojin ta, y rija' xupaba' ri rachoch pa ruvi' sanayi'. || || 27. Xkaka c'a pe ri job, y can nimajob c'a xpe, y janila xjumin ri cak'ik', y xquipojala' 145 || || 3 NEFI 15 || || c'a qui' riq'uin ri jay, y xtzak c'a ka ri jay, y can nim vi ri rutzakic xbanatej. || || TANAJ 15 || || Ri rupixa' ri Moises nijalatej el. Ri xya'on ri pixa' nutz'akatisaj ri pixa' chuka'. Ri carne'la' e richin jun chic molaj. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xtane' ka chire ri rutzij, xerutzu' apon ri nimalej molaj vinaki'. Quere' c'a xubij chique: Vacami c'a, xivac'axaj ronojel ri nutijonic xinben tok c'a manjani quijote' riq'uin ri Nata'. Rorna c'ari', achique c'a ri xtoka' chuc'u'x re nuch'abel yin, y xtutakej, jare' c'a xtinnimirisaj chupan ri ruq'uisibel k'i j. || || 2. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xubij re ch'abel re', xunabej chi e c'o jujun chiquicojol rije' niquimey y niquic'utula' c'a chiquivech rije' ri achique xtuben rija' chire ri rupixa' ri Moises. Xquiben queri' roma man xk'ax ta chiquivech ri ch'abel ri nubij chi ronojel richin ojer e k'axinek chic y ronojel xe'oc c'ac'a'. || || 3. Rija' quere' c'a xubij chique: Man timey re xinbij chive chi ronojel richin ojer e k'axinek chic y ronojel xe'oc c'ac'a'. || || 4. Vacami c'a ninbij chive chi ri pixa' ri xyatej chire ri Moises can xk'ajer vi. || || 5. Vacami c'a, xa can ja vi yin xiya'on pe ri pixa' y ja chu146 || || ka' yin ri xibanon ri c'ulanen tzij quiq'uin ri nuvinak quibini'an Israel. Roma c'ari', ri pixa' xk'ajer viq'uin yin, roma yin xipe c'a richin ninben chi xk'ajer ri pixa' y romari', vacami xtane' c'a can chiri'. || || 6. Kitzij c'a, chi yin man in petenek ta richin ninyoj ri quibin can ri e ya'ol lok'olej rutzijol. Rorna can jampe' vi c'a ri man xek'ajer ta viq'uin yin, can kitzij ninbij chive chi c'o chi xquek'ajer na. || || 7. Tok xinbij chive chi ronojel ri richin ojer xek'ax can, yin xa man ninvulaj ta ri bitajinek can chirij ri c'a c'o na chi yebec'ulvachitej. || || 8. Vacami c'a, manjani tik'ajer ri c'ulanen tzij nubanon can chique ri nuvinak. Jac'a ri pixa' ri xyatej chire ri Moises, jari' xtane' can viq'uin yin. || || 9. Can kitzij vi c'a chi xa ja yin ri in pixa' y ri sakil. Quinitzu' c'a pe y ticoch'o', c'a pa ruq'uisibel k'ij, richin queri' yixc'ase'. Rorna can achique vi ri xticoch'on, c'a pa ruq'uisibel k'ij, xtinya' c'a chire ri c'aslen richin jumul. || || 10. Vacami c'a, nuya'on chic pe chive ri pixa'. Que'itakej c'a ri nupixa'. Jare' c'a ri pixa' y chuka' ri quibin can ri e ya'ol lok'olej rutzijol, roma rije' can xejiquiban vi chuvij yin. || || 11. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xubij ka re ch'abel re', quere' xubij chique ri e cablajuj ri e rucha'on can: || || 3 NEFI 16 || || 12. Ja rix ix nutijoxela'. Rix ix jun sakil richin re vinakul re', y re vinakul re' xa can rutz'akat vi ri rujayul ri Jose. || || 13. Vave' c'a, ja re ruvach'ulef re' ri ivichinan can rix, y ri Tata'ixel ruya'on can chive. || || 14. Manjun bey in rutakon ta c'a ri Tata'ixel richin ta nink'alajirisaj re' chiquivech ri ivach'alal chiri' pa Jerusalem. || || 15. Chuka' manjun bey in rutakon ta ri Tata'ixel richin ta yitzijon chique rije' chiquij ri ch'aka' chic rija'tzul ri rujayul ri Israel, ri e ruc'uan el nej ri Tata'ixel. || || 16. Jare' ri xirutek ri Tata'ixel richin ninbij chique: || || 17. E c'o chuka' ch'aka' chic nucarne'I ri man e aj re k'ataj ta re'. C'a c'o chuka' chi yebenc'ama' pe rije'. Riq'uin c'ari' xticac'axaj c'a ri nuch'abel, y xa xtic'oje' c'a xaxe jun k'ataj y xaxe jun yuk'unel. || || 18. Y roma c'a man xcajo' ta, ni man xquinimaj ta, xa man xk'ax ta c'a chiquivech rije' ri nuch'abel. Xa romari', ri Tata'ixel xubij chuve chi manjun chic nnbij chique chirij re na'oj re'. || || 19. Man riq'uin vi ri', kitzij ninbij chive chi ja ri Tata'ixel biyon pe chuve. Roma c'ari' tok ninbij chive chi rix xixch'ar el quiq'uin rije' xa roma ri quetzelal. Rorna c'ari' tok rije' manjun quetaman chivij rix xa roma c'a ri quetzelal. || || 20. Can kitzij vi ninbij c'a || || chuka' chive, chi ri Tata'ixei e relesan el quiq'uin rije' ri ch'aka' chic ija'tzul. Rije' xa man quetaman ta chuka' chiquij ri ija'tzul ri', xa roma c'a ri quetzelal. || || 21. Kitzij ninbij chive chi ja rix ri' achojchij xinbij vi can quere': E c'o chuka' ch'aka' chic nucarne'I ri man e aj re k'ataj ta re'. C'a c'o chuka' chi yebenc'ama' pe rije'. Riq'uin c'ari' xticac'axaj c'a ri nuch'abel, y xa xtic'oje' c'a xaxe jun k'ataj y xaxe jun yuk'unel. || || 22. Ri' xa man xk'ax ta c'a chiquivech rije', roma rije' xquinojij chi xich'o c'a chiquij ri Gentili'. Man xk'ax ta c'a chiquivech chi xa roma c'a ri quich'abalinic rije' tok xtiquipachk'omij c'a pe qui' ri Gentili'. || || 23. Xa man xk'ax ta chiquivech tok xinbij chique chi ja ri ch'aka' chic carne'I, jeri' ri xque'ac'axan c'a ri nuch'abel. Chuka' man xk'ax ta chiquivech chi ri Gentili' manjun bey xticac'axaj ri nuch'abel, o chi man xtinc'ut ta vi' chiquivech rije', xaxe vi roma ri Uxlabixel. || || 24. Vacami c'a, kitzij chi ivac'axan chic ri nuch'abel y chuka' in itz'eton chic y rix ix nucarne'I, y natan ri ibi' chiquicojol ri e ruya'on ri Tata'ixel chuve. || #FOOTNOTE#h125#TANAJ 16# #COMMENT#PAGE NUMBER 126# || C'a c'o chic jun k'ataj ri xtrac'axaj ri Colonel. Xqueturusex ri Gentili' ri yeniman. Nutzijoj ri xtiquic'ulvachij ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 147# || 3 NEFI 16 || || xiiquixutuj ri utzilej rutzijol. Nutzijoj juba' ri xubij ri Isaias. || || 1. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi c'a e c'o na ch'aka' chic nucarne'I ri man e aj vave' ta, ni ta chuka' man e aj ri ruvach'ulef Jerusalem ta, ni ta man e aj xabachique chic c'ojlibel ta acuchi in k'axinek vi can richin ninben ri lok'olej nusamaj. || || 2. Roma c'a je rije' ri achojchiquij yich'o vi vacami ri manjani ticac'axaj ri nuch'abel. Chuka' manjun bey nuk'alajirisan vi' chiquivech. || || 3. Man riq'uin vi ri', nuc'ulun pe jun pixa' riq'uin ri Tata'ixel richin xquibiyin c'a quiq'uin rije', y rije' xticac'axaj c'a ri nuch'abel, y xque'ajilex c'a quiq'uin ri nucarne'I, richin queri' xtic'oje' xaxe jun k'ataj y xaxe jun yuk'unel. Rorna c'ari', c'o chi ninbek'alajirisaj vi' chiquivech. || || 4. Yin ninbij c'a chive chi que'itz'ibaj c'a re ch'abel re' tok in benek chic el. Queri' c'a, vi ri nuvinak ri e c'o pa Jerusalem (ri in quitz'eton chic y ri e c'o viq'uin tok xinben ri lok'olej nusamaj), vi rije' xa man c'a niquic'utuj ta chire ri Tata'ixel pa nubi' yin, richin chi niquetamaj chivij rix roma ri Uxlabixel, y chuka' chiquij ri ch'aka' chic ija'tzul achojchiquij manjun vi quetaman, c'a c'ari', re ch'abel re' ri xtitz'ibaj rix can xtichajix vi c'a, y xtik'a148 || || lajirisex c'a chiquivech ri Gentili'. Queri' c'a roma ri tz'akatisanic ri c'o quiq'uin ri Gentili', ri rutz'akat ri quija'tzul ri e aj Judä xquec'amer c'a pe, o pa jun chic ch'abel, xquetijox c'a chi ja yin ri in Lok'olej Quelesanel rije'. Jec'a rije' ri xquequiratej c'a chuvech chijun re ruvach'ulef roma xa man c'a yinquinimaj ta. || || 5. Ja c'ari' tok xquenmol pe chuvech chijun re ruvach'ulef, y ja c'ari' tok xtinben chi xtik'ajer ri c'ulanen tzij ri xuben can ri Tata'ixel quiq'uin conojel ri vinaki' ri e aj rujayul ri Israel. || || 6. Nim c'a ruva quik'ij ri Gentili' roma c'a ri quicukubabel c'u'x viq'uin yin, ri elenek pe riq'uin y roma ri Uxlabixel ri nijiquiban chiquivech rije' chuvij yin y chirij ri Tata'ixel. || || 7. Can kitzij vi chi roma ri quicukubabel c'u'x viq'uin yin, nicha' ri Tata'ixel, y roma rix ri ix aj rujayul ri Israel, man yixniman ta, c'ari' c'a, chupan ri ruq'uisibel k'ij ri kitzij xtapon c'a quiq'uin ri Gentili' richin queri' checonojel re' can tz'aket vi xquek'alajirisex c'a chiquivech. || || 8. Jac'a ri Tata'ixel nubij chi xa jo'oc quivech ri Gentili' ri man yeniman ta. Roma rije' can e petenek vi c'a chuvech re ruvach'ulef re', y e quiquiran ri nuvinak ri e aj rujayul ri Israel. Y ri nuvinak ri e aj rujayul ri Israel e elesan el quiq'uin rije' y e paliben coma. || || 3 NEFI 16 || || 9. Ronojel c'are' xa roma c'a ri rujoyovabal ri Tata'ixel chiquivech ri Gentili' y chuka' roma ri ruc'ajisabel ri Tata'ixel ri e c'o pa quivi' ri nuvinak ri e aj rujayul ri Israel. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi tok xtibanatej yan can ronojel re', chuka' xtinben chi ri nuvinak ri e aj rujayul ri Israel xquesocotej, y xquech'itatej, y xquecamisalox, y xque'okotex el chiquicojol, y xque'etzelatej coma, y xtiyaloj c'a xquexilk'otix y xqueyok'. || || 10. Quere' c'a nnibij chuve ri Tata'ixel chi tinbij c'a chive: Yin xtinvelesaj c'a el quiq'uin ri Gentili' ri rutz'akatisanic ri utzilej nutzijol, tok xtapon ri k'ij chi rije' xquemacun chirij ri utzilej nutzijol, y xtiquinimirisaj qui' pa quivi' conojel chic tinamit, y pa quivi' conojel chic vinaki' chuvech chijun re ruvach'ulef. Que c'a chuka' ri' tok xquenoj riq'uin ronojel ruvech tz'ucuj tzij, y k'oloj, y itzel novinek tak na'oj, y ronojel ruvech rubanic ca'i' quipalej, y camisanic, y ri samaj quichin ri itzel tak yukenela' pa tak k'ataj, y tz'i'inic, y nimalej tak mac pan evel, y yequiben c'a ronojel re' y niquixovaj ri utzilej nutzijol, nicha' ri Tata'ixel. || || 11. C'a c'ari', xtokaka chinuc'u'x ri c'ulanen tzij ri xinben quiq'uin ri nuvinak e aj rujayul ri Israel, y xtinc'uaj c'a ri utzilej nutzijol chique rije'. || || 12. Xtinc'ut c'a chivech rix, || || ri ix rujayul ri Israel, chi ri Gentili' man xtic'oje' ta chic cuchuk'a' pan ivi'. Xa xtokaka chinuc'u'x ri c'ulanen tzij ri xinben iviq'uin rix, ri ix rujayul ri Israel. C'ari' xquixtijox c'a chire ri rutz'akatisanic ri utzilej nutzijol. || || 13. Jac'a, vi ri Gentili' nitzolin pe quic'u'x y yepe chic viq'uin, nicha' ri Tata'ixel, can kitzij vi chi xque'ajilex quiq'uin ri nuvinak, ri e rujayul ri Israel. || || 14. Man xtinya' ta c'a k'ij richin chi ri nuvinak, ri e aj rujayul ri Israel, xquebe ta c'a chiquicojol ri Gentili' richin xquequipalibej ta, nicha' ri Tata'ixel. || || 15. Jac'a vi man yepe ta viq'uin y man nicac'axaj ta ri nuch'abel, can xtinya' vi c'a k'ij chique, ja', can xtinya' vi c'a k'ij chique ri nuvinak, ri e aj rujayul ri Israel, richin chi yepe c'a chiquicojol y yequipalibej. Rije' xque'oc achi'el ri atz'an ri q'uisinek chic ri rutz'amil, ri manek chic nic'atzin, xaxe chic richin nitorix el y nipalibelox coma ri nuvinak, ri e aj rujayul ri Israel. || || 16. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi can que vi re', ja ri Tata'ixel rubin can chuve chi tinya' c'a re ruvach'ulef re' chique re vinaki' re' richin chi xtiquichinaj. || || 17. C'a c'ari', xquek'ajer c'a ri ruch'abel ri ya'ol lok'olej rutzijol Isaias, ri quere' niquibij: || || 18. Ri ichajinela' xtiquiyec 149 || || 3 NEFI 17 || || c'a ri quich'abel y xaxe pa jun ch'abel xquebixan junan, roma xtiquitzulubela' c'a qui' tok ri Ajaf xtutzolij pe chic ri Sion chique rije'. || || 19. Quixel c'a pe riq'uin quicoten y quixbixan c'a junan, ja rix ri ix c'ojlibel tolan can richin ri Jerusalem, roma c'a ri Ajaf e rubochi'in chic pe ri ruvinak y relesan chic pe ri Jerusalem chupan ruc'ayeval. || || 20. Ri Ajaf ruk'alajirisan pe chijun ri lok'olej ruk'a' chiquivech conojel tinamit, y ri e c'o chuvech chijun re ruvach'ulef xtiquitz'et c'a ri colotajic ri xtuben ri Dios. || || TANAJ 17 || || Ri Colonel c'a nitzijon na. Nitzijon chiquij ri ija'tzul e sachinek. Ri Colonel yerak'omaj ri yava'i' y yeruturusaj ri alc'uala'. Niban jun meyel y joyovanel c'ulvachitajic. || || 1. Vave' c'a, xc'ulvachitej chi tok ri Jesus e rubin chic re ch'abel re', rija' xerutzula' ri nimalej molaj vinaki' y quere' xubij chique: Can kitzij vi chi ri nuk'ij ninakajub pe. || || 2. Yin ninna' chi xa manek ivuchuk'a' y man nik'ax ta chivech ronojel ri ch'abel ri xuchilabej chuve ri Tata'ixel richin ninbij chive vacami. || || 3. Roma c'ari', quixbiyin c'a chivachoch y tich'obo' rij ri e nubin can. Chuka' tic'utuj chire ri Tata'ixel, pa ri nubi' yin, chi || || tic'oje' c'a banel richin nik'ax chivech. Chuka' tinuc'u' c'a ri inojibal richin chuva'k, y c'ari' xquipe chic c'a iviq'uin. || || 4. Vacami c'a, yibe riq'uin ri Tata'ixel y Chuka' ninbek'alajirisaj vi' chiquivech ri e sachinek ija'tzul richin ri Israel. Roma c'a rije' xa man e sachinek ta chuvech ri Tata'ixel, roma rija' retaman acuchi e ruc'uan vi el. || || 5. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus rubin chic quere', rija' xerutzula' c'a chic ri nimalej molaj vinaki' y xutz'et chi elenek ri ruya'al runak' quivech y can xquitzu' vi pe rija', achi'el c'a xcajo' ta xcanej ta can rija' juba' chic quiq'uin. || || 6. Que c'are' xubij rija' chique: Can kitzij chi ri nuc'u'x can nojinek vi riq'uin joyovabel chive rix. || #FOOTNOTE#c127#7. ZLa e c'o cami yava'i' chi'icojol? Que'ic'ama' c'a pe vave'. zLa e c'o cami chi'icojol rixriejetz',oriemoy,orie cut, o ri e socotajinek, o ri e sa'I, o ri chakirinek ri quitz'umal, o ri e t'oj, o ri e c'o xabachique ruvech k'axomal chique? Que'ic'ama' c'a pe vave' y yin xquenc'achojirisaj conojel roma ninjoyovaj ivech, y ri nuc'u'x can nojinek vi riq'uin joyovabel.# #COMMENT#PAGE NUMBER 128# || 8. Roma yin ninna' c'a chi rix nirayij chi ninc'ut chivech ri achique nubanon quiq'uin ri ivach'alal ri e c'o pa Jerusalem. || #COMMENT#PAGE NUMBER 150# || 3 NEFI 17 || || Roma yin nintz'et c'a chi janila nicukuba' ic'u'x richin chi yixinvak'omaj. || || 9. Xc'ulvachitej c'a chi tok quere' xubij ka rija', ri nimalej molaj vinaki', riq'uin junan quinojibal, xequic'uaj apon ri quiyava'i', y ri e c'o quik'axomal y, ri e quijetz', y ri e quimoyi', yriequimema',yriec'oxabachique ruvech quik'axomal. C'ari' rija' xerak'omaj c'a chiquijujunal tok xe'uc'uex riq'uin. || || 10. Conojel c'a ri xe'ak'omex y conojel ri can utz vi quivech, xexuque' ka c'a chuvech ri raken, y xquiya' ruk'ij rija'. Checonojel chique ri nimalej molaj vinaki' ri', ri xetiquir xepe, xquitz'ubaj ri raken, y riq'uin c'ari', rije' janila xquich'ekeba' ri raken riq'uin ri ruya'al quivech. || || 11. Xc'ulvachitej c'a chi rija' xubij chique chi quequic'ama' pe ri tak calc'ual riq'uin. || || 12. Rorna c'ari', rije' xequiq'uen pe ri tak calc'ual y xequitz'uyuba' ka pa ri ulef pa ri rusutilen rija'. C'ari', ri Jesus xpa'e' pa quinic'ajal. Ri nimalej molaj vinaki' ri' xquijech'ej juba' qui' richin chi conojel ri alc'uala' xec'amer pe riq'uin. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi tok conojel ri alc'uala' e c'amon pe chic y ri Jesus pa'el chic pa quinic'ajal, jari' tok rija' xubij chique ri nimalej molaj vinaki' chi quexuque' ka pa ri ulef. || || 14. Xc'ulvachitej c'a chi tok || || rije' xexuque' ka pa ri ulef, ri Jesus xsiq'uin pa ränima y quere' xubij: Nata', janila nit'ujt'ut ri vänima, roma ri quetzelal ri vinaki' ri e aj rujayul ri Israel. || || 15. Tok rija' xubij c'a re ch'abel re', chuka' rija' xuque' ka pa ri ulef. Kitzij c'a, rija' xch'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel y ri xubij rija' manek banel richin ta nitz'ibex can, y ri nimalej molaj vinaki' ri', ri xcac'axaj, can xquijiquiba' vi. || || 16. Quere' c'a ri xquijiquiba' rije': Ri runak' vachaj manjun bey e rutz'eton ta, y ri xiquin manjun bey e rac'axan ta, ri nimalej y jebel tak na'oj achi'el ri xekatz'et y ri xekac'axaj roj ri xerubila' ri Jesus chire ri Tata'ixel. || || 17. Manjun ak' nitiquir ta yerutzijoj, y manjun vinak nitiquir ta yerutz'ibaj, y chuka' ri cänima ri vinaki' man yetiquir ta yequina' ri nimalej y meyel tak na'oj achi'el ri xekatz'et roj y ri xekac'axaj ri xerubij ri Jesus. Manfun nitiquir ta c'a chic nuna' ri quicoten ri xunojisaj ri känima roj tok xkac'axaj rija' tok xch'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel koma roj. || || 18. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xuq'uis ri lok'olej ruch'oven riq'uin ri Tata'ixel, rija' xyacatej. Man riq'uin vi ri', can janila vi nim ri quiquicoten ri nimalej molaj vinaki' y rije' can xemayamo vi ka. || || 19. C'a c'ari' xc'ulvachitej || || 3 NEFI 18 || || chi ri Jesus xch'o quiq'uin rije' y xubij chi queyacatej c'a. || || 20. Rije' xeyacatej c'a pe pa ri ulef y rija' quere' chic xubij chique: Nim ruva ik'ij rix roma ri icukubabel c'u'x. Vacami c'a, kitzij chi ri nuquicoten can xtz'aket vi. || || 21. Tok rubin chic re ch'abel re', rija' xok', y ri nimalej molaj vinaki' xejiquiban chirij ri xuben. Rija' xeruq'uen c'a apon ri tak calc'ual ri e c'o chiri', y xeruturusaj chiquijujunal, y xch'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel coma rije'. || || 22. Tok que chic c'ari' rubanon can, xok' c'a rija' jun bey chic. || || 23. Xch'o c'a chic quiq'uin ri nimalej molaj vinaki' y quere' xubij chique: Que'itzu' c'a pe ri ivalc'ual. || || 24. Tok rije' xequitzu' apon ri calc'ual, ja c'ari' tok xquichojmij chuka' ri quitzubal chicaj, y xquitz'et chi xejakatej ri caj, y xequitz'et takonaxela' ri xekaka pe chicaj, achi'el vi ta xa pa runic'ajal jun k'ak' e petenek vi. Xekaka pe y xesutin chiquij ri tak alc'uala'. Rfije' e sutivinek roma jun k'ak' y ri takonaxela' xquiben lok'olej samaj pa quivi'. || || 25. Ri nimalej molaj vinaki' can xquitz'et vi c'a y xcac'axaj y xquijiquiba' ronojel ri'. Rije' quetaman chi can kitzij vi ri quijiquibanic xquiben, roma can checonojel vi rije' xquitz'et y xcac'axaj, chiquij~ijunal ri e 152 || || c'o chiri'. E c'o c'a la'ek vakak'o voc'al vinaki', y rije' e achi'a', ixoki' y alc'uala'. || || TANAJ 18 || || Ri lok'olej va'in riq'uin caxlan vey y ruya'al ruvech utzilej k'ayis xk'alajirisex chiquivech ri Nefi'i'. Yalan c'atzinel chi ri vinaki' yech'o ak'anij riq'uin ri Dios. Ya'on ri k'atbel tzij richin nik'axex ri Uxlabixel. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri Jesus xubij chique ri rutijoxela' chi tiquic'ama' pe chire caxlan vey y ruya'al ruvech utzilej k'ayis. || || 2. Tok rije' xebequic'ama' pe ri caxlan vey y ri ruya'al ruvech utzilej k'ayis, xubij chique ri nimalej molaj vinaki' chi quetz'uye' ka pa ri ulef. || || 3. Tok ri tijoxela' xequiq'uen c'a pe ri caxlan vey y ri ruya'al ruvech utzilej k'ayis, rija' xuchop c'a ri caxlan vey y xuperela' ka. C'a c'ari', xuturusaj. Jari' tok xuya' c'a chique ri rutijoxela' y xubij chique chi tiquitija'. || || 4. Tok rije' quitijon c'a chic y xquina' chi xenoj, rija' xubij chique chi tiquiya' c'a chuka' chique ri nimalej molaj vinaki'. || || 5. Tok ri nimalej molaj vinaki' quitijon c'a chic y xquina' chi xenoj, jari' tok ri Jesus quere' chic xubij chique ri rutijoxela': Can kitzij vi c'a chi c'o jun xtitak chi'icojol rix. Chire c'a rija' xtinya' vi ri uchuk'a' richin chi xtuperela' c'a ri caxlan vey, y xtuturusaj c'a, y xtuya' chique ri vinaki' ri e richin ri || || 3 NEFI 18 || || nuk'ataj, o pa jun chic ch'abel, chique checonojel ri xqueniman y xquekasex chuxe' ya' pa nubi' yin. || || 6. C'o c'a chi rix niben re' jutakel, achi'el c'a ri xtnben yin vacami. Nuperon c'a chic ri caxlan vey, y nuturusan, y nuya'on chic chive rix. || || 7. Re' xtiben c'a richin ri runatabal ri nuch'acul ri xink'a || || lajirisaj yan chuvech. Jare' jun || || k'alajirisanic chuvech ri Tata'i || || || || xel chi yin junelic yinokaka || || chi'ic'u'x. Vi yininataj c'a junelic, can xtic'oje' vi ri Vuxlabal iviq'uin. || || 8. Xc'ulvachitej c'a chi tok xubij yan can re ch'abel re', c'ari' xubij chique ri rutijoxela' chi quec'uluman apon riq'uin ri ruya'al ruvech utzilej k'ayis ri c'o chupan ri kumbel y tiquikumu' c'a. Xubij chuka' chi tiquiya' c'a chique ri nimalej molaj vinaki', richin queri' rije' xtiquikum c'a chuka'. || || 9. Xc'ulvachitej c'a chi queri' xquiben, y can xquikum vi c'a y xenoj. C'a c'ari', xquiya' chique ri nimalej molaj vinaki' y rije' chuka' xquikum y xenoj. || || 10. Tok ri tijoxela' queri' quibanon chic, ri Jesus quere' xubij chique: Nim ruva ik'ij rix roma ri ibanon. Rorna c'a re re' can nutakej vi ri nupixa', y re' nujiquiba' chuvech ri Tata'ixel chi can nirayij vi niben ri xinbij chive. || || 11. Jutakel c'a xtiben re' quiq'uin ri vinaki' ri nitzolin pe || || quic'u'x y yekasex ka chuxe' ya' pa nubi' yin. C'o c'a chi xtiben richin ri runatabal ri nuquiq'uel ri nuquiran ivoma rix, richin queri' xtik'alajirisaj c'a apon chuvech ri Tata'ixel chi yininataj junelic. Vi yininataj c'a junelic, can xtic'oje' vi c'a ri Vuxlabal iviq'uin. || || 12. Yixintek c'a chi que'ibanala' ronojel re'. Vi ye'iben ronojel re' junelic, can nim vi ruva ik'ij, roma c'a ix paban ka pa ruvi' ri nuxe'el. || || 13. Man riq'uin vi ri', ri e c'o chi'icojol ri nic'o chic ruvi' niquiben chire o can juba' chic oc niquiben chire, rije' ri' xa man e paban ta c'a pa ruvi' ri cof nuxe'el yin, xa pa ruvi' sanayi'. Tok nikaka pe ri job y nipe ri k'ekel job y nixic'an pe ri cak'ik' y yerucajij, ja c'ari' tok xquetzak ka rije' y ri ruchi' ri xibalbay e jakatajinek chic richin yequic'ul ka. || || 14. Roma c'ari', nim ruva ik'ij rix vi ye'itakej ri nupixa' ri rubin pe chuxe ri Tata'ixel chi c'o chi yenya' chive. || || 15. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi c'o chi nichajij ivi' y yixch'o ak'anij riq'uin ri Dios jutakel, richin queri' man ta xquixyukex c'a el roma ri itzel vinak y man ta c'a quixuc'uex el roma rija'. || || 16. Achi'el c'a nubanon yin tok in ch'ovinek ak'anij riq'uin ri Dios chi'icojol rix, que c'a chuka' ri' rix quixch'o c'a ak'anij riq'uin ri Dios chupan ri nu 153 || || 3 NEFI 18 || || k'ataj, chiquicojol ri nuvinak ri nitzolin pe quic'u'x y yekasex chuxe' ya' pa nubi' yin. Can kitzij vi c'a chi ja yin ri in sakil. Nuk'alajirisan c'a chivech riq'uin ri nubanobal yin ri achique ruc'amon niben rix. || || 17. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus e rubin chic re ch'abel re' chique ri rutijoxela', c'ari' rija' xerutzu' c'a chic apon ri nimalej molaj vinaki' y quere' xubij chique: || || 18. Vave' c'a, can kitzij, kitzij ninbij chive chi c'o chi nichajij ivi' y yixch'o ak'anij riq'uin ri Dios jutakel, richin queri' man ta c'a xquixoc c'a pa itzel yuk'bel. Rorna ri Satanäs nurayij yixruchop richin xquixruchayuj ta c'a, achi'el c'a niban chire ri sek ruvech q'uimal. || || 19. Roma c'ari', c'o chi yixch'o ak'anij jutakel riq'uin ri Tata'ixel pa nubi' yin. || || 20. Xabachique c'a ri nic'utuj chire ri Tata'ixel pa nubi' yin, vi choj ri', y vi can ninimaj vi chi niyatej chive, jari' tok can xtiya'ox vi c'a chive. || || 21. Quixch'o c'a ak'anij riq'uin ri Tata'ixel quiq'uin ri ichinamit junelic pa nubi' yin, richin queri' xqueturusex c'a ri ivixjayil y ri ivalc'ual. || || 22. Vacami, timolo' c'a ivi' binakel. Man tik'et c'a manjun vinak richin chi man ta c'a xtoc apon iviq'uin rix tok nimol ivi', xa can tiya' vi k'ij chique || || richin yepe iviq'uin y man c'a que'ik'et. || || 23. Xa quixch'o c'a ak'anij riq'uin ri Dios pa quivi' rije', y man c'a que'ivelesaj el. Vi xquepe c'a iviq'uin binakel, quixch'o c'a ak'anij riq'uin ri Tata'ixel coma rije' pa nubi' yin. || || 24. Roma c'ari', tiyaca' c'a ak'anij ri isakil richin chi nisakirisan pe chiquivech ri vinaki' ri e c'o chuvach'ulef. Can kitzij vi c'a chi xa ja yin ri in sakil ri xtiyec ak'anij y chuka' ronojel ri itz'eton chi nubanon yin. Can kitzij vi chi rix itz'eton chi yin in ch'ovinek ak'anij riq'uin ri Tata'ixel, y chi'ivonojel rix ivetaman ri'. || || 25. Chuka' nitz'et chi yin nubin can chi man ruc'amon ta chi manjun chive rix nel ta c'a el vave'. Xa nubin c'a chive chi quixjel pe viq'uin, richin queri' can xtina' vi c'a y xtitz'et. Que c'a chuka' re' tibana' c'a rix quiq'uin ri vinaki' vave' chuvach'ulef. Ri nik'ajon richin re pixa' re' xa nuya' ka k'ij chi niyukex el pa itzel yuk'bel. || || 26. Vacami c'a, xc'ulvachitej chi tok ri Jesus e rutzijon chic re ch'abel re', rija' xerutzu' c'a chic ri tijoxela' ri e rucha'on, y quere' xubij chique: || #COMMENT#PAGE NUMBER 130# || 27. Vave' c'a, can kitzij, kitzij ninbij chive chi xtinya' c'a jun chic pixa' chive. C'a c'ari', c'o chi yibe riq'uin ri Nata', richin chi yentakej ch'aka' chic || #COMMENT#PAGE NUMBER 154# || 3 NEFI 18 || || pixa' ri e ruya'on pe rija' chuve. || || 28. Vacami, can kitzij vi c'a || || chi jare' ri pixa' ri ninya' can || || chive, chi man tiya' k'ij chire || || jun vinek richin nic'uluman a || || || || pon riq'uin ri nuch'acul y ri nuquiq'uel tok rix niben ri samaj ri', vi ivetaman chi rija' xa man ruc'amon ta. || || 29. Roma c'a, achique nitijon ri nuch'acul y nikumun ri nuquiq'uel y xa man ruc'amon ta, can nutij vi y nukum ka etzelanic pa ränima. Rorna c'ari', vi rix ivetaman c'a chi jun vinek xa man ruc'amon ta richin niva' y nuq'uiya' riq'uin ri nuch'acul y ri nuquiq'uel, can tik'ata' vi c'a rija'. || || 30. Man riq'uin vi ri', man tivelesaj c'a el chi'icojol rix, xa titola' c'a rija' y quixch'o c'a ak'anij riq'uin ri Tata'ixel roma rija' pa nubi' yin. Vi rija' xa nitzolin c'a pe ri ruc'u'x y nikasex ka chuxe' ya' pa nubi' yin, c'a c'ari', tic'ulu' c'a y tiya' c'a chire rija' ri nuch'acul y ri nuquiq'uel. || || 31. Vi rija' xa man nitzolin ta pe ruc'u'x, man xtajilex ta c'a chiquicojol ri nuvinak, richin queri' man c'a xqueruvulaj ta ri nuvinak. Kitzij c'a chi yin vetaman c'a quivech ri nucarne'I y rije' can e ajilan vi. || || 32. Man riq'uin vi ri', man tivelesaj c'a el chupan ri jay richin molojri'il y ri ch'aka' chic c'ojlibel richin ruya'ic ruk'ij ri || || Ajaf. Xa titola' c'a jutakel ri queri' rubanon. Roma c'a rix xa man ivetaman ta vi rije' xtiquitzalk'omij pe qui', y xtitzolin pe quic'u'x, y xquepe viq'uin yin riq'uin tz'aket rurayibal ri cänima, y yin xquenvak'omaj. Queri' c'a xa ivoma rix xtic'amer pe ri colotajic chique. || || 33. Roma c'ari', que'itakej c'a re pixa' re' ri e nuya'on can chive, richin queri' man xquixetzelex ta. Roma xa jo'oc ruvech ri netzelex roma ri Tata'ixel. || || 34. Yin yenya' c'a re pixa' re' chive xa roma tok yixtojojen chi'icojol. Nim ruva ik'ij vi manek chic tojojenic chi'icojol. || || 35. Vacami c'a, yibe riq'uin ri Tata'ixel, roma c'a nic'atzin chi yibe riq'uin ri Tata'ixel ivoma rix. || || 36. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xutanaba' re ch'oven re', rija' xuya' ruk'a' pa quivi' ri tijoxela' chiquijujunal ri e rucha'on, c'a tok ruya'on chic ri ruk'a' pa quivi' checonojel rije', y rija' xch'o quiq'uin tok queri' xuben chique. || #COMMENT#PAGE NUMBER 132# || 37. Ri nimalej molaj vinaki' man xcac'axaj ta c'a ri ch'abel ri xubij chique rije'. Rorna c'ari', man xejiquiban ta chirij ri'. Jac'a ri tijoxela' xquijiquiba' chi rija' xuya' chique rije' ri uchuk'a' richin niquik'axaj c'a ri Uxlabixel. Vave' c'a, yin xtinc'ut juba' chic chivech chi kitzij re jiquibanic re'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 155# || 3 NEFI 19 || || 38. Xc'ulvachitej chi tok ri Jesus ruya'on chic ri ruk'a' pa quivi' checonojel rije', xkaka c'a pe jun sutz' y xmuke' ka pa quivi' ri nimalej molaj vinaki' ri', richin queri' man xetiquir ta chic xquitz'et el ri Jesus. || || 39. Tok mukuvinek c'a pa quivi' ri vinaki', rija' xel el chiquicojol y xjote' el chicaj. Xaxe c'a ri tijoxela' xquitz'et el y xquijiquiba' chi rija' can xjote' vi chic el chicaj. || || TANAJ 19 || || Nunataj ri quibi' ri cablajuj tijoxela' e aj Neli'i'. Yekasex chuxe' ri ya'. Niya'ox ri Uxlabixel. Ri Colonel nipe jun bey chic. Can janila vi yech'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel. || || 1. Vacami c'a, xc'ulvachitej chi tok ri Jesus xbe chic el chicaj, ri nimalej molaj vinaki' xquitaluj el qui'. Chiquijujunal ri achi'a' xecachibilaj el ri quixjayilal, y ri calc'ual, y xetzolin chicachoch. || || 2. Cha'nin c'a xya'ox rutzijol chiquicojol ri ch'aka' chic vinaki', tok manjani tik'ekumer ka, chi ri nimalej molaj vinaki' xquitz'et ri Jesus, y chi rija' xuben ri lok'olej rusamaj pa quivi' rije', y chi can xtuc'ut vi ri' jun bey chic pa ruca'n k'ij chiquivech ri nimalej molaj vinaki'. || || 3. Kitzij c'a chi xyatej rutzijol chirij ri Jesus chijun ri tocok'a' ri'. Roma c'a q'uiy rutzijol xyatej chique ri vinaki', e q'uiy, 156 || || ja', can janila vi e q'uiy xquitij quik'ij chijun ri tocok'a' ri' richin chi xque'apon c'a pa ruca'n k'ij acuchi xtuc'ut vi ri' ri Jesus chiquivech ri nimalej molaj vinaki'. || || 4. Xc'ulvachitej c'a chi pa ruca'n k'ij ri nimalej molaj vinaki' xquimol chic qui'. Chiri' c'a, e c'o vi ri Nefi y ri ruchak' rubini'an Timoteo, ri xuc'asoj pe tok caminek chic. C'o chuka' ri ruc'ajol rubini'an Jonäs, chuka' c'a ri Matoni y ri Matonia ri ruchak', chuka' ri Kumen, ri Kumenoni, ri Jeremias, ri Xemnon, ri Jonäs, ri Sedecias, y ri Isaias. Can ja vi rije' ri tijoxela' ri xerucha' can ri Jesus. Xc'ulvachitej c'a chi rije' xebe apon y xepa'e' pa quinic'ajal ri nimalej molaj vinaki'. || || 5. Kitzij c'a, chi ri nimalej molaj vinaki' ri' can nim vi y xa romari' tok c'o chi xquiben cablajuj tak molaj vinaki'. || || 6. C'ari' ri cablajuj tijoxela' xequitijoj c'a ri nimalej molaj vinaki' ri'. Can kitzij vi c'a chi rije' xquiben chi ri nimalej molaj vinaki' xexuque' ka chuvach'ulef y xech'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel pa rubi' ri Jesus. || || 7. Ri tijoxela' chuka' xech'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel pa rubi' ri Jesus. C'a c'ari', xepa'e' y xquiben lok'olej samaj pa quivi' ri vinaki'. || || 8. Rije' xquik'alajirisaj chiquivech ri ch'abel ri xubij can ri Jesus y can manjun xjalatej riq'uin ri xubij ri Jesus. Ja c'ari' || || 3 NEFI 19 || || tok rije' xexuque' chic y xech'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel pa rubi' ri Jesus. || || 9. Xquic'utuj c'a ak'anij ri janila xcajo'. Ri janila xcajo' ja ta ri tiya'ox c'a chique rije' ri Uxlabixel. || || 10. Tok quic'utun chic ri xcajo', rije' xebe c'a chuchi' ri ya' y ri nimalej molaj vinaki' xequitzekelbej ka. || || 11. Xc'ulvachitej c'a chi ri Nefi xoc ka chupan ri ya' y xkasex ka chuxe' ya'. || || 12. C'a c'ari', rija' xel pe chupan ri ya' y xuchop rubanic ri kasaxic chuxe' ya' chique. Rija' xerukasaj c'a chuxe' ya' conojel ri xerucha' can ri Jesus. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi tok checonojel rije' xekasex chuxe' ya' y xe'el pe chic chiquijujunal chupan ri ya', jari' tok ri Uxlabixel xkaka pa quivi' y rije' xenoj riq'uin ri Uxlabixel y riq'uin k'ak'. || || 14. Can kitzij vi c'a chi rije' xesutix achi'el c'a roma jun k'ak' y ri' xa xkaka pe chicaj y ri nimalej molaj vinaki' can xquitz'et vi y xquijiquiba'. Chuka' takonaxela' xekaka pe chicaj y xquiben lok'olej samaj pa quivi'. || || 15. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri takonaxela' yetajin chubanic lok'olej samaj pa quivi' ri tijoxela', can ja vi c'ari' tok ri Jesus xpe y xpa'e' ka pa quinic'ajal, y xuben lok'olej samaj pa quivi'. || || 16. Xc'ulvachitej c'a chi rija' || || xch'o quiq'uin ri nimalej molaj vinaki' y xubij chi quexuque' c'a ka chic chuvach'ulef, y chuka' chi ri rutijoxela' quexuque' c'a chuvach'ulef. || || 17. C'ari', xc'ulvachitej chi tok checonojel rije' e xucul chic chuvach'ulef, rija' xubij chique ri rutijoxela' chi quech'o c'a ak'anij riq'uin ri Dios. || || 18. Vave' c'a, rije' xquichop lok'olej ch'oven. Xech'o c'a ak'anij riq'uin ri Jesus y xquibila' chi ja rija' ri Cajaf y ri qui Dfios. || || 19. C'a c'ari', ri Jesus xel el juba' quiq'uin y xuxuc ri' chuvach'ulef y quere' xubij: || || 20. Nata', ninmatioxij chave roma aya'on pe ri Uxlabixel chique ri e nucha'on pe. Xa roma c'a ri quicukubabel c'u'x viq'uin yin, tok e nucha'on pe rije' chiquicojol ri e aj re ruvach'ulef. || || 21. Nata', ninc'utuj chave chi xtaya' c'a ri Uxlabixel chique ri xqueniman ri xtiquibij rije'. || || 22. Nata', rat aya'on pe ri Uxlabixel chique rije' roma yinquinimaj. Rat natz'et c'a chi yinquinimaj roma ye'avac'axaj, y rije' yech'o ak'anij viq'uin. Rije' yech'o ak'anij viq'uin yin roma in c'o quiq'uin. || || 23. Vacami c'a, Nata', yin ninc'utuj ak'anij chave rat coma rije' y chuka' coma checonojel ri xqueniman ri xtiquibij. Ninc'utuj chi quinquinimaj na c'a yin, richin queri' yin xqui 157 || || 3 NEFI 19 || || c'oje' c'a quiq'uin, achi'el rat, Nata', at c'o c'a viq'uin yin, richin queri' roj xa oj junan. || || 24. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus queri' xuc'utuj c'a chire ri Tata'ixel, xapon c'a quiq'uin ri rutijoxela', y can kitzij vi chi rije' c'a xech'o na ak'anij riq'uin rija', y man xquik'il ta qui' chubanic. Man xequicamulula' ta c'a quitzij, roma xa xya'ox c'a chique achique ruc'amon chi xquic'utuj, y e nojinek riq'uin utzilej rayibel pa cänima. || || 25. Xc'ulvachitej c'a chi ri Jesus xeruturusaj rije' tok c'a xech'o na ak'anij riq'uin, y xtzu'un riq'uin quicoten pa quivi', y ri rusakil ri ruvech rija' xch'ich'an chiquivech, y can kitzij vi chi rije' e sek xquiben, achi'el ri ruvech y ri rutziak ri Jesus. Kitzij c'a chi ri sakil ri' nic'o ruvi' chiquivech ronojel chic sakil, y manek chic banel richin nic'oje' ta chuvach'ulef janila sakil junan ta riq'uin ri'. || || 26. Stape' c'a rije' man xquitanaba' ta ri lok'olej ch'oven, ri Jesus quere' xubij chique: Man titanaba' c'a ri lok'olej ich'oven. || || 27. Xutzalaba' el ri' quiq'uin, y xbe el juba', y xuxuc ri' chuvach'ulef. C'ari', rija' xch'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel jun chic bey y quere' xubij: || || 28. Nata', ninmatioxij chave roma e ach'ajch'ojirisan ri e nucha'on pe roma c'a ri quicukubabel c'u'x rije'. Yin ninc'utuj 158 || || ak'anij chave coma rije' y chuka' coma ri xqueniman ri ch'abel xtiquibij rije', chi rije' chuka' xquech'ajch'ojirisex c'a viq'uin yin, roma ri quicukubabel c'u'x quiq'uin ri quich'abel, achi'el c'a ri tijoxela' e ch'ajch'ojirisan pe viq'uin. || || 29. Nata', man ninc'utuj ta ak'anij chave coma ri xa e richin re ruvach'ulef, xa coma c'a ri e aya'on pe chave chupan re ruvach'ulef. Ninben ri' roma ri quicukubabel c'u'x, richin queri' xquech'ajch'ojirisex c'a viq'uin yin, richin queri' xquic'oje' c'a quiq'uin rije', achi'el rat, Nata', at c'o viq'uin, richin queri' roj xa oj junan y richin queri' xtibanatej c'a ri nuc'ojlemal quiq'uin. || || 30. Tok ri Jesus xerubij can re ch'abel re', rija' xapon jun bey chic quiq'uin ri rutijoxela'. Vave' c'a, rije' c'a xech'o na ak'anij riq'uin rija' chi utzil y man xetane' ta. Rija' xtzu'un c'a chic riq'uin quicoten pa quivi', y can kitzij vi chi rije' e sek xquiben, achi'el c'a ri Jesus. || || 31. Xc'ulvachitej c'a chi xbe chic el juba' quiq'uin y xch'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel. || || 32. Ri rak' jun vinek man nitiquir ta yerutzijoj c'a ri ch'abel ri xerubij ak'anij rija', y chuka' manek banel chi yetz'ibex ta roma jun vinek ri lok'olej ruch'oven xuben. || || 33. Ri nimalej molaj vinaki' xcac'axaj c'a y niquijiquiba'. || || 3 NEFI 20 || || Xjakatej c'a ri cänima rije', y can xek'ax vi chiquivech pa cänima ri ch'abel xerubij ak'anij. || || 34. Man riq'uin vi ri', can janila vi nima'k y meyel ri ch'abel ri xerubij ak'anij, y romari' tok manek banel richin chi yetz'ibex o yetzijox roma jun vinek. || || 35. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri )esus xutanaba' ri lok'olej ch'oven, rija' xapon chic quiq'uin ri rutijoxela' y quere' xubij chique: Manjun bey nutz'eton janila ta nim cukubabel c'u'x chiquicojol ri e aj Judä, achi'el re vave'. Roma c'ari', manek banel richin xenc'ut ta chiquivech rije' nimalej tak meyel samaj, achi'el re vave', roma c'a man xquinimala' ta. || || 36. Kitzij ninbij chive chi manjun chique rije' rutz'eton ta janila nim banobel, achi'el ri itz'eton rix. Chuka' man cac'axan ta janila nim na'oj, achi'el ri ivac'axan rix. || || TANAJ 20 || || Rorna jun meyel samaj, ri caxlan vey y ri ruya'al ruvech utzilej k'ayis xebanatej y xejachatej. Nitzijon chiri] ri rutz'akat ri Jacob. Ri Colonel nuk'alajirisaj chi ja rija' ri ya'ol lok'olej rutzijol ri xjunumex juba' riq'uin ri Moises. Nubij ri xequibij can e q'uiy e ya'ol lok'olej rutzijol. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi rija' xubij chique ri nimalej molaj vinaki' chi tiquitanaba' c'a ri lok'olej quich'oven. Que c'a chuka' ri' xubij c'a chique ri rutijoxela'. Chuka' xubij chique || || chi xa man tiquitanaba' ri lok'olej quich'oven pa cänima. 2. C'a c'ari', rija' xubij chique chi queyacatej y quepa'e'. Que c'ari', can xeyacatej vi y xepa'e' chiri'. || || 3. Xc'ulvachitej c'a chi rija' xuper ri caxlan vey jun bey chic y xuturusaj. C'ari' xuya' chique ri rutijoxela' richin xquitij. || || 4. Tok rije' quitijon chic, rija' xerutek richin tiquipera' c'a ri caxlan vey, y tiquiya' c'a chique ri nimalej molaj vinaki'. || || 5. C'a c'ari', tok rije' quiya'on chic chique ri nimalej molaj vinaki', rija' xuya' chuka' chique ri ruya'al ruvech utzilej k'ayis richin xquikum. C'ari', xubij chique chi tiquiya' c'a chique ri nimalej molaj vinaki'. || || 6. Manjun c'a caxlan vey ni ruya'al ruvech utzilej k'ayis xe'uc'uex ta el chiri' coma ri tijoxela', ni ta chuka' coma ri nimalej molaj vinaki'. || || 7. Man riq'uin vi ri', rija' can kitzij vi chi xuya' caxlan vey chique richin xquitij, chuka' ruya'al ruvech utzilej k'ayis richin xquikum. || #COMMENT#PAGE NUMBER 134# || 8. Chuka' quere' xubij c'a chique: Ri nitijon re caxlan vey re', can nutij vi ri nuch'acul richin ri ränima. Chuka' ri nukum re ruya'al ruvech utzilej k'ayis re', can nukum vi ri nuquiq'uel richin ri ränima. Ri ränima manek chic xtinum c'a ni man chic xtichaker ta ruchi', xa can xtinoj vi. || #COMMENT#PAGE NUMBER 159# || 3 NEFI 20 || || 9. Vacami c'a, tok checonojel ri nimalej molaj vinaki' quitijon y quikumun chic, can xenoj vi riq'uin ri Uxlabixel. C'ari', xesiq'uin c'a riq'uin xaxe jun quich'abel y xquiya' ruk'ij ri Jesus ri can xquitz'et vi y xcac'axaj. || || 10. Xc'ulvachitej c'a chi tok checonojel rije' quiya'on chic ruk'ij ri Jesus, rija' quere' xubij chique: Vave' c'a, yin nintakej can ri pixa' ri xuya' ri Tata'ixel chuve yin chirij re vinakul re', ri can jun rutz'akat vi ri rujayul ri Israel. || || 11. Noka' c'a chi'ic'u'x chi xich'o iviq'uin. Xinbij c'a chive chi xtik'ajer na vi ri ch'abel richin ri Isaias, y can kitzij vi c'a chi e tz'iban can y e c'o chivech rix. Roma c'ari', tinic'oj c'a rupan ri e tz'ibatajinek can. || || 12. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi tok xtik'ajer ronojel ri', ja c'ari' tok can xquek'ajer vi ri c'ulanen tzij ri rubanon ri Tata'ixel quiq'uin ri ruvinak, ri e rujayul ri Israel. || || 13. Ja c'ari' tok ri rutz'akat ri e quiratajinek el chuvech chijun re ruvach'ulef, xquemolotej pe chic pa relebal k'ij, y rukajibal k'ij, y pa rajxocon, y pa rajquik'a' k'ij. Can xquetijox vi c'a chirij ri Ajaf qui Dios ri elesayon pe quichin. || || 14. Chuka' ri Tata'ixel can rubin vi chuve chi tinya' re ruvach'ulef re' chive rix richin nivichinaj. || #COMMENT#PAGE NUMBER 136# || 15. Ninbij c'a chi vi ri Gen || #COMMENT#PAGE NUMBER 160# || tili' man nitzolin ta pe quic'u'x, tok quic'ulun chic ri turusanic ri can xtiquic'ul vi, y tok e quiquiran chic el ri nuvinak, || || 16. Ja c'ari' tok rix, ri ix rutz'akat ri rujayul ri Jacob, xquixbe c'a chiquicojol. Xquixc'oje' c'a pa quinic'ajal rije' ri can e q'uiy vi. Xquixoc c'a achi'el jun coj chiquicojol ri aj q'uechelaj chicopi', y achi'el c'a jun c'ajol coj chiquicojol ri molaj carne'I. Ri c'ajol coj ri', vi nibe chiquicojol ri molaj carne'I, yerupalibej y yeruxil, y manjun nitiquir ta c'a yerucol ri carne'I ri'. || || 17. Ri ak'a' xtiyac chiquij ri yec'ula'an avichin y conojel ri ye'etzelan avichin xquec'uk el. || || 18. Xquenmol c'a ri nuvinak, achi'el jun achin tok numol ri ruchi' ri rutico'n chupan ri ch'eybel. || || 19. Ri Tata'ixe) xuben jun c'ulanen tzij iviq'uin rix ri ix nuvinak. Yin xtinben c'a chive chi ch'ich' ri ivuc'a', y ri ivaken xa c'ako'j ch'ich'. Xque'ic'ajij c'a e q'uiy vinaki'. C'ari', xtinya' ri quich'acoj chire ri Ajaf y xtinya' ri c'o quiq'uin rije' chire ri Rajaf chijun re ruvach'ulef. Can kitzij vi c'a chi ja yin ri yibanon richin. || || 20. Xtic'ulvachitej c'a, nicha' ri Tata'ixel, chi ri rutzaq'uibal ri nuk'atoj tzij xtijeque' ka pa quivi' chupan ri k'ij ri'. C'a c'ari', xtikaka ka pa quivi' can conojel vi ri tinamit quichin ri Gentili', nicha' ri Tata'i- || || 3 NEFI 20 || || xel, vi xa man nitzolin ta pe quic'u'x. || || 21. C'ari', xtic'ulvachitej chi xquentiquiba' ri nuvinak, ri rujayul c'a ri Israel. || || 22. Can kitzij vi c'a chi xquentiquiba' ri nuvinak chupan re ruvach'ulef re' richin chi nik'ajer ri c'ulanen tzij ri xinben quiq'uin ri Jacob, ri itata', y ri vave' xtoc c'a jun C'ac'a' Jerusalem. Chiri' c'a ri tak ruchuk'a' ri caj xquec'oje' pa quinic'ajal re vinakul re'. Kitzij c'a chi ja yin ri xquic'oje' pan inic'ajal. || || 23. Vave' c'a, ja yin ri' achojchij xch'o vi ri Moises tok quere' xubij: Ri Ajaf i Dios xtuyec pe jun ya'ol lok'olej rutzijol ivichin rix, chiquicojol ri ivach'alal, junan viq'uin yin. Can ja vi c'a rija' ri xtivac'axaj riq'uin conojel ri xtubij chive. C'ari' xtic'ulvachitej chi conojel ri man xticac'axaj ta ri ya'ol lok'olej rutzijol ri', can xquec'uk vi el chiquicojol ri vinaki' ri'. || || 24. Can kitzij vi ninbij chive chi conojel ri e ya'ol lok'olej rutzijol, xtiquiribex pe riq'uin ri Samuel, y can conojel vi ri quitzekelben pe rija', jampe' ri e ch'ovinek c'a, can quijiquiban vi chuvij yin. || || 25. Can kitzij vi chi ja rix ri ix calc'ual ri e ya'ol lok'olej rutzijol, y rix ix aj rujayul ri Israel. Ja rix ix richin ri c'ulanen tzij ri xuben ri Tata'ixel quiq'uin ri itata' ojer. Quere' c'a xubij chire ri Abraham: Riq'uin || || c'a ri avija'tzul rat, can conojel vi ri ija'tzul chuvech re ruvach'ulef xqueturusex vi. || || 26. Ri Tata'ixel xiruyec richin yipe iviq'uin rix nabey, y xirutek pe richin chi yixinturusaj, richin queri' chi'ijujunal xtijech'ej c'a el ivi' chiquicojol ri imac. Re' xbanatej xa roma rix ix ralc'ual ri c'ulanen tzij rubanon can. || || 27. Que c'ari', tok ix turusan chic, jari' tok ri Tata'ixel rubanon chi xk'ajer ri c'ulanen tzij ri xuben riq'uin ri Abraham tok quere' xubij chire: Riq'uin c'a ri avija'tzul rat, conojel ri ija'tzul chuvech re ruvach'ulef xqueturusex vi. Riq'uin c'a chuka' ri', ri Uxlabixel xtik'ejtej pa quivi' ri Gentili' voma yin. Roma ri turusanic ri' pa quivi' ri Gentili', rije' can nic'o vi ruvi' xquenimirisex chiquivech conojel ch'aka' chic. Riq'uin c'ari', xquequiquiraj c'a ri nuvinak, ri e rujayul ri Israel. || || 28. Rije' xque'oc c'a jun nakonbel quichin ri vinaki' chuvech re ruvach'ulef re'. Man riq'uin vi ri', vi rije' niquicovirisaj ri cänima chuvij yin, tok quic'ulun chic ri tz'akatisanic richin ri utzilej nutzijol, jari' tok xtintzolij ka chiquij rije' ri itzel quibanobal, nicha' ri Tata'ixel. || || 29. C'a c'ari', xtoka' c'a chinuc'u'x ri c'ulanen tzij ri nubanon quiq'uin ri nuvinak. Xuc'ul ka ri' ri katzij quiq'uin rije', richin xquenmol chic jun bey pa 161 || || 3 NEFI 20 || || ri k'ij ri ninbij yin, y richin xtinya' chique jun bey chic ri ruvach'ulef quichin can ri ojer cati't quimama', richin chi niquichinaj. Ri ruvach'ulef ri' can ja vi ri Jerusalem ri sujun can chique rije' benek ruvech, nicha' ri Tata'ixel. || || 30. Xtic'ulvachitej c'a chi xtapon ri k'ij tok ri tz'akatisanic richin ri utzilej nutzijol xtich'abalix chique. || || 31. C'a c'ari', rije' can xquinquinimaj c'a yin, y xtiquinimaj chi can ja vi yin ri Jesucristo, ri Ruc'ajol ri Dios, y xquech'o ak'anij riq'uin ri Tata'ixel pa nubi' yin. || || 32. Ja c'ari' tok ri quichajinela' xtiquiyec ri quich'abel, y riq'uin jun ch'abel, xquebixan c'a rije', roma can xtiquitzula' c'a qui' chiquivech. || || 33. Ja c'ari' tok ri Tata'ixel xquerumol chic jun bey, y xtuya' ri Jerusalem chique rije' richin niquichinaj ri ruvach'ulef ri'. || || 34. C'a c'ari', can janila vi xquequicot rije'. Quixbixan c'a junan, rix ri ix tolan tak c'ojlibel richin ri Jerusalem, roma ri Tata'ixel e rubochi'in chic ri ruvinak, y relesan pe chic ri Jerusalem. || #COMMENT#PAGE NUMBER 138# || 35. Ri Tata'ixel ruch'anaban chijun ri lok'olej ruk'a' chiquivech checonojel tinamit. Chironojel ri ruchi' re ruvach'ulef xtiquitz'et ri colotajic xtuben ri Tata'ixel, y ri Tata'ixel y yin xa oj junan. || #COMMENT#PAGE NUMBER 162# || 36. C'a c'ari', xtic'ulvachitej achique ri tz'iban can. Cac'astej c'a, cac'astej jun bey chic, y tic'oje' avuchuk'a', rat Si6n. Tavika' c'a avi' riq'uin ri jebelilej atziak, rat Jerusalem, ri at lok'olej tinamit, roma vacami manek c'a chic xque'oc ta aviq'uin ri man e ch'uch'uj ta ni ta ri e tz'il. || || 37. Tatotaj c'a el ri pokolaj chavij. Cayacatej c'a, catz'uye' c'a rat Jerusalem. Tasolo' el ri ruximibal akul, rat ri at rumi'al ri Sion ri at chapätajinek can. || || 38. Roma quere' c'a nubij ri Ajaf: Rix ic'ayin ivi' y manek ivajel xic'ul, y can xquixelesex vi pe y xa man roma ta puek. || || 39. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi ri nuvinak xtiquetamaj ri nubi'. Kitzij c'a chi chupan ri k'ij ri', can xtiquetamaj vi chi ja yin ri yich'o pe. || || 40. C'a c'ari', xtiquibij quere': Can jebel vi oc pa ruvi' ri tak juyu' ri raken ri vinek ri nic'amon pe ri utzilej rutzijol, ri nich'abalin ri uxlanibel c'u'x. Xtuq'uen pe c'a chique rije' utzilej rutzijol richin ri utz, y xtuch'abalij ri colotajic, y xtubij quere' chire ri Sion: Ri i Dfios nuk'et tzij. || || 41. C'a c'ari' xtac'axatej ri rutzijol quere': Tijech'ej, tijech'ej c'a ivi' y quixel pe chiri', y man tichop ri tz'il. Quixel pe pa runic'ajal. Quixoc ch'ajch'oj rix ri ix c'uayon quichin ri lok'olej sipanic richin ri Ajaf. || || 42. Roma rix xa man xqui- || || 3 NEFI 21 || || xel ta el aninek y xa man xquixanimej ta el. Roma xa ja ri Ajaf xtinabiyej chivech y ri Dios richin Israel xquixrutzekelbej el. || || 43. Can kitzij vi chi ri nusamajel xtisamej riq'uin utz runojibal. Xtinimirisex c'a, y xtiya'ox ruk'i j, y xti jotobex. || || 44. Can e q'uiy vi xemeyon avichin. Rija', janila nic'o ruvi' yojotajinek nitzu'un c'a chuvech xabachique chic achin, y chuka' janila yojotajinek ri rubaniquil chiquivech ri quic'ajol ri achi'a'. || || 45. Que c'a chuka' ri', rija' xtuquiraj c'a pa quivi' e q'uiy tinamit. Ri tak rutata'al ri tinamit xtiquik'il c'a quichi', roma can xtiquitz'et vi ri manjun bey tzijon ta can chique. Chuka' xtiquich'ob rij ri manjun bey xcac'axaj ta can. || || 46. Can kitzij kitzij ninbij chive chi can xquec'ulvachitej vi conojel re', achi'el c'a rubin can ri Tata'ixel chuve. C'a c'ari', c'o chi xtik'ajer re c'ulanen tzij re' ri rubanon ri Tata'ixel quiq'uin ri ruvinak. Ja c'ari' tok xa ja ri nuvinak yin ri xquec'oje' can pa )erusalem. Can ja vi c'ari' ri ruvach'ulef ri xtiquichinaj rije'. || || TANAJ 21 || || Ri retal ri rusamaj ri Tata'ixel. Ri jebelilej quich'acoj ri Gentili' ri nitzolin pe quic'u'x. Niya'ox ri rutzijol ri nubij chi xque'etzelex ri man nitzolin ta pe quic'u'x. Niizijon chirij ri C'ac'a' Jerusalem. || || 1. Kitzij ninbij chi ninya' chive jun etal richin xtinabej c'a tok xa juba' chic man xquec'ulvachitej ronojel re'. Ja c'ari' tok yin xquenmol pe chic ri nuvinak, ri e aj rujayul ri Israel, pa ri nimalej quitalutajic y xtinpaba' c'a jun bey chic ri nu Sion chiquicojol. || || 2. Vave' c'a jare' ri ninya' chive achi'el jun etal. Kltzij c'a chi can ja vi yin nink'alajirisaj ronojel re' chivech rix, y c'a c'o na ch'aka' chic ri xtink'alajirisaj apon chivech. Rorna c'a ri ruchuk'a' ri Uxlabixel ri xtuya' ri Tata'ixel chive, can xquek'alajirisex vi ronojel re' chiquivech ri Gentili' chuka', richin chi xtiquetamaj chirij re vinakul re', ri e rutz'akat ri rujayul ri Jacob, y chiquij re nuvinak re' ri xquequiratej coma rije'. || || 3. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi ronojel re' xquek'alajirisex chiquivech roma ri Tata'ixel. Xque'el c'a pe riq'uin ri Tata'ixel, c'ari' xque'el pe quiq'uin rije', c'a iviq'uin rix. || || 4. Jare' c'a ri utzilej runojibal ri Tata'ixel, roma rije' xquetiquibex chuvech re ruvach'ulef re' y xque'oc e jun vinakul solcopin roma ri ruchuk'a' ri Tata'ixel. Riq'uin c'ari', ronojel re' xtibe el quiq'uin rije' chive ri rutz'akat ri ivija'tzul, richin queri' xtik'ajer ri c'ulanen tzij xuben ri Tata'ixel quiq'uin ri ruvinak ri aj rujayul ri Israel. || || 5. Roma c'ari', re samaj re' y ri ch'aka' chic samaj ri xque163 || || 3 NEFI 21 || || banatej chi'icojol rix can xque'uc'uex vi coma ri Gentili' chique ri ivija'tzul. Ri ivija'tzul xa xquesachiyaj can roma manjun niquinimala' roma ri itzel quibanobal. || || 6. Roma re', can utz vi chire ri Tata'ixel chi ronojel re' xtel el quiq'uin ri Gentili', richin queri' rija' xtuc'ut ri ruchuk'a' chiquivech ri Gentili'. Rorna c'ari', vi ri Gentili' man xtiquicovirisaj ta ri cänima, xa xtitzolin ta pe quic'u'x, y yejel pe viq'uin, y xquekasex ta chuxe' ya' pa nubi' yin, y xtiquetamaj ta ri nutijonic, jari' tok xque'ajilex c'a chiquicojol ri nuvinakul, ri aj rujayul ri Israel. || || 7. Tok xtic'ulvachitej c'are', jari' tok ri ivija'tzul xtiquichop c'a retamaxic ronojel re'. Can ja vi c'a ronojel re' jun etal chique rije', richin chi xtiquetamaj chi ri Tata'ixel rutiquiriban chic ri rusamaj, richin queri' nuben chi nik'ajer ri c'ulanen tzij ri xuben quiq'uin ri vinaki' ri aj rujayul ri Israel. || || 8. Tok napon ri k'ij ri', xtic'ulvachitej c'a chi ri tak tata'al quichin ri tinamit xtiquik'il ri quichi', roma can xtiquitz'et vi ri manjun bey tzijon ta can chique. Chukc' xtiquich'ob rij ri manjun bey xcac'axaj ta can. || #COMMENT#PAGE NUMBER 140# || 9. Chupan ri k'ij ri', can voma vi yin, ri Tata'ixel xtuben jun samaj y jari' jun nimalej y meyel samaj chiquicojol rije'. Xquec'oje' c'a ch'aka' chiquicojol rije' ri man xtiquinimaj ta, || #COMMENT#PAGE NUMBER 164# || stape' c'a c'o jun achin nik'alajirisan pe chiquivech. || || 10. Can kitzij vi c'a chi ri ruc'aslen ri nusamajel xtic'oje' pa nuk'a' yin. Roma c'ari' tok rije' man xtiquiyoj ta, stape' c'a rija' xtisocotej can coma rije'. Man riq'uin vi ri', yin xtinvak'omaj roma can xtinc'ut vi chiquivech chi ri utzilej nunojibal janila vi nim chuvech ri k'olonel na'oj richin ri itzel vinek. || || 11. Ri Tata'ixel xtuben chi ri samajel ri' xtuc'uaj ri nuch'abel chique ri Gentili' y xtuya' uchuk'a' chire richin queri' xtuc'uaj c'a chique ri Gentili'. Roma c'ari', xtic'ulvachitej chi ri man xqueniman ta ri nuch'abel yin, ri in Jesucristo, can xquec'uk vi el quiq'uin ri nuvinak achojiq'uin xinben vi jun c'ulanen tzij. Xtibanatej c'a chique achi'el xubij can ri Moises. || || 12. Chuka' ri nuvinak, ri e rutz'akat ri Jacob, xquec'oje' c'a pa quinic'ajal ri Gentili', ja', pa ri quinic'ajal rije', achi'el jun coj chiquicojol ri aj pa q'uechelaj tak chicopi', y achi'el c'a jun c'ajol coj chiquicojol ri tak molaj carne'I, ri vi noc chiquicojol ri molaj, yerupalibej y yeruxil ta, y can manjun vi chic nitiquir ta yerucol ri carne'I ri'. || || 13. Ri quik'a' xtiquiyec chiquij ri yec'ula'an quichin, y conojel ri ye'etzelan quichin xquec'uk el. || || 14. Jo'oc quivech ri Gentili' vi man nitzolin ta pe quic'u'x. Rorna ja chupan ri k'ij ri', xti- || || 3 NEFI 21 || || c'ulvachitej chi yin xquenmej el ri aquiej aviq'uin y xquenvulaj ri ac'uajbal, nicha' ri Tata'ixel. || || 15. Chuka' xquenvulaj ri tinamit chupan re aruvach'ulef y xquenvulaj ronojel ri ac'ojlibel ri cof quibanic. || || 16. Xquenc'uk el ri itz chupan ri aruvach'ulef y manek chic xquec'oje' c'a labajinela' aviq'uin. || || 17. Xquenvulaj chuka' ri tak atiox y xquenc'uk el aviq'uin ri e pa'el tak tiox y manek chic xtaya' c'a quik'ij ri xa rat at banayon riq'uin ri ak'a'. || || 18. Chuka' xquenq'uis el ri aq'uechelaj pan anic'ajal y xquenvulaj ri atinamit. || || 19. Xtic'ulvachitej chuka' chi xquequui conojel ri tz'ucuj tzij, y ri k'oloj, y ri xoch'inic, y ri c'axinic, y ri samaj quichin ri itzel tak yukenela' pa tak k'ataj, y ri tz'i'inic. || || 20. Roma xtic'ulvachitej chupan ri k'ij ri', nicha' ri Tata'ixel, chi yin xquenc'uk el quiq'uin ri nuvinak aj rujayul ri Israel conojel ri man xtitzolin ta pe quic'u'x y man xque'apon ta riq'uin ri Nuc'ajol Nulok'ok'en. || || 21. Chuka' xtinben oyoval y ch'a'oj chique, achi'el c'a ri ninben chique ri manjun niquinimaj. Ri oyoval ri' can man vi junan ta riq'uin xabachique chic oyoval ri cac'axan can rije'. || || 22. Man riq'uin vi ri', vi xti || || tzolin pe quic'u'x y xticac'axaj ri nuch'abel y man niquicovirisaj ta ri cänima, jari' tok xtinpaba' ri nuk'ataj chiquicojol, y xque'oc pe riq'uin ri c'ulanen tzij, y xque'ajilex riq'uin re rutz'akat re' ri Jacob, achojche' nuya'on vi re ruvach'ulef re' richin niquichinaj. || || 23. C'a c'ari' xquequito' ri nuvinak, ri e rutz'akat ri Jacob y jampe' na c'a chire ri rujayul ri Israel ri xquepe richin xtiquipaba' c'a jun tinamit ri xtubini'aj ri C'ac'a' )erusalem. || || 24. Ja c'ari' tok xquequito' ri nuvinak ri e talutajinek chuvech chijun re ruvach'ulef, richin chi xtiquimol qui' chupan ri C'ac'a' )erusalem. || || 25. C'a c'ari', ri ruchuk'a' ri caj xtika' pe quiq'uin, y yin chuka' xquic'oje' pa quinic'ajal. || || 26. Jac'a chupan ri k'ij ri' tok xtichap c'a ri samaj richin ri Tata'ixel, y re utzilej rutzijol re' xtich'abalix chiquicojol ri rutz'akat re vinakul re'. Can kitzij ninbij chive chi can chupan vi ri k'ij ri', jari' tok xtichap ri rusamaj ri Tata'ixel chiquicojol ri nuvinak ri e talun el, ja', can ja vi ri' ri ija'tzul ri e sachinek el, ri xerelesaj el ri Tata'ixel pa )erusalem. || || 27. Kitzij c'a chi ri samaj xtichapatej c'a riq'uin ri Tata'ixel chiquicojol checonojel ri nuvinak ri e quiran el, richin queri' xtichojmirisex c'a ri rubeyal achojchupan xquepe vi c'a viq'uin, richin queri' xtico 165 || || 3 NEFI 22 || || yoj ta c'a ak'anij ri Tata'ixel pa nubi' yin. || || 28. Kitzij c'a chi jari' tok ri samaj xtichapatej c'a riq'uin ri Tata'ixel chiquicojol checonojel ri tinamit. Queri' c'a nichojmirisex ri rubeyal achojiq'uin xquemol ta pe chic ri ruvinak chupan ri ruvach'ulef quichinan. || || 29. C'a c'ari', xquebe el pa conojel ri tinamit, y man xquebe ta aninek ni man xque'animej ta. Roma ja yin xquinabiyej chiquivech, nicha' ri Ajaf, y Chuka' xquixintzekelbej el. || || TANAJ 22 || || Ri Colonel nutzijoj juba' chic ri lok'olej rutzijol ri xuya' can ri Isaias. Tajunumaj c'a riq'uin ri Isaias 54. || || 1. Jari' tok xtic'ulvachitej ri tz'iban can: Cabixan c'a rat ri man yatalan ta. Ja rat ri man xc'oje' ta aval. Cabixan c'a y taraka' c'a achi', rat ri man xatij ta ruk'axomal ri alanic. Janila c'a q'uiy ri ral ri man xalan ta, chuvech ri ral ri c'ulan ixjayilal, nicha' ri Ajaf. || || 2. Tanimirisaj c'a ri ruc'ojlibal ri amo'c. Tiyuku' c'a el ri tziakilej cuchbel ri c'o pa ruchi' ri avachoch. Man tayec c'a can chic. Tanimirisaj c'a ri raken ri c'an ri niximon y tach'iquiba' cof ri chapayon tak che'el. || #COMMENT#PAGE NUMBER 142# || 3. Rat xtaquiraj c'a avi' pa rajquik'a' y pa rajxocon. Ri avija'tzul xtiquichinaj c'a ri acuchi || #COMMENT#PAGE NUMBER 166# || e c'o vi ri Gentili'. Xtiquiben c'a chi yec'oje' vinaki' jun bey chic chupan ri tinamit ri e malin can. || || 4. Man c'a taxibij avi'. Rat man xcaq'uix ta. Chuka' man c'a tisach ac'u'x. Man xtic'oje' c'a ri aq'uixibal. Rat xtamestaj c'a ri aq'uixibal xac'ovisaj chupan ri ach'utinal. Xtamestaj c'a ri ch'olinic xac'ul chupan ri ach'utinal. Man toka' c'a chic chac'u'x ri ch'olinic xac'ul tok rat at malca'n ixok. || || 5. Ri atz'ucunel rat, ri avachijil, rubini'an c'a ri Ajaf quichirr ri E Janila. Ja rija' ri Lok'olej Avelesanel y ri Lok'olaxel richin ri Israel. Xtubini'aj c'a rija' ri ru Dios chijun re ruvach'ulef. || || 6. Ri Ajaf at royon c'a achi'el vi ta noyox vi pe jun ixok malin can, ri nibison ri ruxlabal. Re' xa achi'el vi ta noyox pe chic jun c'ac'a' ixjayilal tok xa xilk'otin chic can, nicha' ri Ajaf. || || 7. At nuxilk'otin c'a can juba'. Man riq'uin vi ri', xa xcatinc'ol c'a pe chic riq'uin nimalej nujoyovabal. || || 8. Chupan c'a ri voyoval, xinvevaj c'a juba' vi' chavech rat. Man riq'uin vi ri', xa riq'uin junelic ajovabel, xtinjoyovaj chic avech, nicha' ri Ajaf, ri Lok'olej Avelesanel. || || 9. Re' junan riq'uin ri nimalej job chupan ri ruk'ij ri Noe. Yin nujiquiban c'a can chi ri nimalej ya' ri' man xtucuch ta chic ruvi' re ruvach'ulef. Can || || 3 NEFI 23 || || que vi c'are' nujiquiban pe chuka', chi man xtipe ta chic ri voyoval chavij. || || 10. Ri tzuputzuc tak juyu' xque'el el. Ri loman tak juyu' xque'elesex c'a el chuka'. Man riq'uin vi ri', ri vajovabal yin man xtel ta chic el aviq'uin. Chuka' ri c'ulanen tzij ri nubanon can quiq'uin ri nuvinak, man xtelesex ta c'a el. Queri' c'a nubij ri Ajaf ri nujoyovaj avech. || || 11. Pokon c'a ac'u'x rat. Rat at pojin roma ri cak'ik' job y man at bochi'in ta. Can kitzij vi c'a, xtinnuc' ri abej pan abey riq'uin jebelilej k'olinbel. Xtinnuc' c'a ri apalibel riq'uin jebel tak rex abej. || || 12. Ri mayjabel tak jay pa ruvi' atz'ak xquenben riq'uin covilej tak quiek abej. Ri ruchi' atz'ak xtinben riq'uin jun chic ruvech covilej quiek abej. Chuka' xtinben ri ac'ulba't riq'uin jebelilej tak abej. || || 13. Checonojel c'a ri aval xquetijox roma ri Ajaf. Nim xtuben ri uxlanibel c'u'x quichin ri aval. || || 14. Xcapabex c'a pa chojmilal. C'anej xcac'oje' vi riq'uin ri kasanibel k'ij, roma man xtaxibij ta chic avi'. Xcac'oje' c'anej chuka' riq'uin ri xinbinri'il, roma ri ri' xa man xtijel ta apon aviq'uin. || || 15. Kitzij c'a chi xtiquimol c'a qui' chavij. Man riq'uin vi ri', xa man viq'uin ta c'a yin e elenek vi pe. Xabachique c'a ri || || niquimol qui' chavij rat, xa xquetzak c'a avoma. || || 16. Can kitzij vi chi yin in tz'ucuyon ri banoy samajibel. Ja rija' ri nixupun richin ri k'ak' y ri nibanon chire ri samajibel chi c'o ric'a'tz. Yin nutz'ucun c'a chuka' ri turunel richin chi niturun. || || 17. Manjun rusamajibel ri oyoval xtiban chavij xcaruch'ec ta. Rat xque'avetzelaj can checonojel rak' vinek ri xquetzijon chavij richin yatquixovaj. Ja c'are' ri niquichinaj ri rusamajela' ri Ajaf. Ri quichojmilal rije' xa elenek c'a el viq'uin, nicha' ri Ajaf. || || TANAJ 23 || || Ri Colonel nuben chi nitz'ibex c'a ri e mestan chupan ri retal banobel quichin ri Neli'i'. Ri lok'olej rutzijol richin ri Samuel aj Lamani' nitz'ibex c'a chiri'. || || 1. Vacami c'a, can kitzij ninbij chive chi janila ruc'amon ninic'oj ronojel re'. Kitzij c'a chi jare' jun pixa' ninya' chive, tinic'oj c'a chi utzil ronojel re'. Roma can nim vi ri ruch'abel ri Isaias. || || 2. Roma c'a rija' can xch'o vi pa ruvi' ronojel quichin ri nuvinak ri aj rujayul ri Israel. Rorna c'ari', c'atzinel chi rija' xch'o c'a chuka' quiq'uin ri Gentiti'. || || 3. Ronojel c'a ri xubij rija' c'ulvachitajinek chic can, y xtic'ulvachitej na apon, can achi'el vi ri ruch'abel ri xutzijoj can. 167 || || 3 NEFI 24 || || 4. Roma c'ari', tiya' c'a ixiquin che ri nuch'abel. Que'itz'ibaj c'a ri xenbij can chive. C'a c'ari', ri ch'abel ri' xquebe quiquin ri Gentili' xa junan riq'uin ri nuk'ijuj y ri nurayij ri Tata'ixel. || || 5. Conojel ri nicac'axaj c'a ri nuch'abel y nitzolin pe quic'u'x y yekasex chuxe' ya', can xquecolotej vi. Tinic'oj c'a ri quibin can ri e ya'ol lok'olej rutzijol, roma can e c'o vi q'uiy ri niquijiquiba' ronojel re'. || || 6. Vacami c'a, tok ri Jesus e rubin chic re ch'abel re', y tok rusolon chic quij ronojel ri lok'olej tz'ibanic ri c'o quiq'uin, jari' tok rija' quere' xubij chique: Can kitzij ninvajo' chi nitz'ibaj ch'aka' chic lok'olej tz'ibanic ri manjani titz'ibaj. || || 7. Xc'ulvachitej c'a chi quere' xubij chire ri Nefi: Tac'ama' c'a pe ri retal banobel ri itz'iban rix. || || 8. C'a c'ari', ri Nefi xuq'uen pe ri retal banobel y xujek chuvech ri Jesus. Jari' tok ri Jesus xunic'oj ruvech y quere' xubij: || || 9. Can kitzij vi ninbij chive chi yin xinbij chire ri nusamajel Samuel, ri aj Lamani', chi tujiquiba' chiquivech re vinakul re' chi chupan ri k'ij tok ri Tata'ixel xtuya' ruc'ojlemal ri rubi' viq'uin, can jic e c'o na q'uiy chojlaxela' ri xquec'astej c'a pe chiquicojol ri caminaki'. Rije' xtiquic'ut ta qui' chiquivech e q'uiy vinaki' y xtiquiben ta lo168 || || k'olej samaj pa quivi'. C'a c'ari', xuc'utuj chique quere': ZLa man que ta cami ri' xc'ulvachitej can? || || 10. C'ari', ri rutijoxela' xech'o riq'uin y quere' xquibij chire: Ja', Kajaf, ri Samuel xuya' lok'olej rutzijol achi'el c'a ri nabij rat, y can checonojel xek'ajer vi. || || 11. C'ari', ri Jesus quere' xuc'utuj chique: ZAchique cami roma tok man itz'iban ta re', chi e q'uiy chojlaxela' can xec'astej vi pe, y xquic'ut qui' chiquivech e q'uiy, y xquiben lok'olej samaj pa quivi'? || || 12. Xc'ulvachitej c'a chi xoka' c'a chuc'u'x ri Nefi chi ri' xa man tz'ibatajinek ta. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi ri Jesus xubij chi titz'ibex c'a can ri c'ulvachitajic ri'. Roma c'ari' tok can xtz'ibatej vi, achi'el c'a xubij can rija'. || || 14. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xusol can quij jumul ri lok'olej tz'ibanic ri quitz'iban can, jari' tok rija' xubij chi quequitijoj c'a ri ch'aka' chic chire ri xuk'alajirisaj can chiquivech. || || TANAJ 24 || || Ri ruch'abel ri Malaquias yech'abalix chique ri Nefi'i'. Nutzijoj ri pixa' quichin ri lajujitakil y ri sujubel. Tajunumaj c'a riq'uin ri Malaquias 3. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi rija' xubij chique chi quequitz'ibaj c'a ri ch'abel ri xeruya' ri Tata'ixel chire ri Malaquias, ri yeru- || || 3 NEFI 24 || || bij na c'a rija' chique rije'. Xc'ulvachitej c'a chi tok xetz'ibatej Can ri', jari' tok rija' xusol quij. Jare' c'a ri ch'abel ri xerutzijoj chique, y quere' xubij: Quere' c'a xubij ri Tata'ixel chire ri Malaquias: Can kitzij vi chi yin xtintek nutakonaxel y rija' xtuchojmirisaj apon ri bey chinuvech, y ri Ajaf ri nicanoj rix xtapon chek c'ate' chupan ri lok'olej runimajay. Jac'a rija' ri takonaxel richin ri c'ulanen tzij achojiq'uin yixquicot vi. Jari' c'a, Can xtipe vi, nicha' ri Ajaf quichin ri E Janila. || || 2. Man riq'uin vi ri', zachique cami c'a xticoch'on ri k'ij richin ri rupetebal? zAchique c'a xtipa'e' tok rija' xtuc'ut ri'? Rorna rija' Can achi'el vi ri ruk'ak' ri nich'ajch'ojirisan y ri ruch'upek ri ch'ajonel. || || 3. Rija' xtitz'uye' c'a achi'el jun chayunel y jun ruch'ajch'ojirisanel saka ch'ich'. Xqueruch'ajch'ojirisaj c'a ri ruc'ajol ri Levi y xqueruch'ej achi'el c'a nibanatej chire ri k'ana ch'ich' y ri saka ch'ich', richin chi rije' xtiquiben riq'uin ruchojmilal jun sujubel chire ri Ajaf. || || 4. Ja c'ari' tok ri sujubel richin ri Judä y ri Jerusalem jebel xtika' chuvech ri Ajaf, achi'el c'a rubanon Can chupan ri ojer tak k'ij. || || 5. Yin xquijel c'a apon iviq'uin richin nink'et tzij pan ivi'. Cha'nin xquijiquiban chiquij ri e aj itz' y ri yetz'i'in y ri yek'aban tzij. Que c'a Chuka' ri', || || xtinben chique ri man niquiya' ta utzilej ri rutojbal chire ri samajel. Chuka' queri' xtinben chique ri niquikasaj ruk'ij ri malca'n ixok y ri meba'i' alc'uala', y ri niquixilk'otij ka ri achin nej nipe vi, y chique Chuka' ri man niquiya' ta nuk'ij yin, nicha' ri Ajaf quichin ri E Janila. || || 6. Can ja vi yin ri Ajaf y man yijalatej ta. Roma c'ari', tok rix ri ix ruc'ajol ri Jacob man ix vulatajinek ta. || || 7. C'a chupan Can ri quik'ij ri ivati't, imama', rix ix elenek c'a el chic riq'uin ri nutakbal y man e itaken ta chic pe. Quixtzolin c'a pe viq'uin yin y yin xquitzolin c'a chic iviq'uin rix, nicha' ri Ajaf quichin ri E Janila. Rix quere' nibij: iAchojiq'uin xkojtzolin vi c'a? || || 8. zLa xtelek' el cami jun achin riq'uin ri Dios? Rix ix elek'avinek c'a chic el viq'uin yin. Vacami c'a, quere' nibij rix: pAchojiq'uin cami oj elek'avinek vi el chavech rat? Xa quiq'uin c'a ri lajujitakil y ri sujubel. || || 9. Rix ix etzelan c'a riq'uin jun etzelanic. Ri' xa roma rix chi'ivonojel ri ix c'o chupan re tinamit re' xa ix elek'avinek c'a el viq'uin. || || 10. Que'ic'ama' c'a pe ronojel ri lajujitakil chupan ri c'ujay, richin queri' nic'oje' ti'ij chupan ri vachoch. Quinitejtobej c'a vacami, nicha' ri Ajaf quichin ri E Janila. Titz'eta' c'a vi man xtinjek ta ri ruchi' ri caj 169 || || 3 NEFI 25 || || y xtinchoxoxej c'a ka jun turusanic, xa c'a tok nupulisaj. || || 11. Xtintorij c'a el ri turunel ivoma rix. C'a c'ari', man xtuvulaj ta ri tico'n pa ri ivulef. Manjun xtiban ta c'a chique ri c'anilej k'ayis, richin queri' jebel nivachin pa juyu', nicha' ri Ajaf quichin ri E Janila. || || 12. Checonojel ri tinamit xtiquibij chi nim ruva ik'ij rix. Ri' xa roma can jebel vi ri iruvach'ulef, nicha' ri Ajaf quichin ri E Janila. || || 13. Rix ix ch'ovinek c'a cof chuvij yin, nicha' ri Ajaf. Man riq'uin vi ri', c'a que na re' nibij: iAchique cami kabin c'a chavij? || || 14. Rix quere' ibin c'a can: Xa manek rejkalen c'a chike richin nikasamajij ri Dios. ZAchique cami c'a kach'acon tok kabanalon ri rutakbal rija' y tok ch'uch'uj oj biyirinek chuvech ri Ajaf quichin ri E Janila? || || 15. Vacami c'a nikabij chi ri niquinimirisaj qui' xa yequicot. Ja', ri niquiben ri itzel e jotoban. Ja', ri niquiyok' ri Dios, e solcopin. || || 16. C'a c'ari' ri xquixibij qui' chuvech ri Ajaf xetzijon ka binakel chiquivech. Jari' tok ri Ajaf xuya' c'a ruxiquin y xrac'axaj. C'a c'ari' xtz'ibex jun vuj richin natabel, chuvech rija'. Ri vuj ri' xuc'uaj ri quibi' ri xquixibij qui' chuvech ri Ajaf, y ri xquich'ob rij ri rubi'. || || 17. Rije' xque'oc ri e vichin yin chupan ri k'ij tok ninben ri 170 || || jebelilej abej, nicha' ri Ajaf quichin ri E Janila. Yin xquencuy rije', achi'el c'a jun achin nucuy ri ruc'ajol ri nusamajij pe rija'. || || 18. Ja c'ari' tok xquixtzolin pe. Xtivetamaj c'a quivech ri e choj y ri e itzel. Xtivetamaj c'a ruvech ri nusamajij pe ri Dios y ri man nusamajij ta pe. || || TANAJ 25 || || Yerutzijoj juba' chic ri ruch'abel ri Malaquias. Nitzijon chirij ri Elias y ri rutakonic rija'. Nitzijon chirij ri nimalej y c'ayevilej k'ij richin ri Ajaf. Tajunumaj c'a riq'uin ri Malaquias 4. || || 1. Can kitzij vi c'a, petenek ri k'ij ri xtibec'at achi'el jun porobel. Checonojel c'a ri niquinimirisaj qui' y ri niquiben ri itzel, xque'oc achi'el chakirinek || || raken aven. Ri k'ij ri petenek || || xqueruporoj c'a rije', nicha' ri || || Ajaf quichin ri E Janila. Man || || xtiya'ox ta can manjun quixe', ni manjun quik'a'. || || 2. Man riq'uin vi ri', ri Ruc'ajol ri Ruchojmilal xtiyacatej c'a pe riq'uin ak'omanic chive rix ri nixibij ivi' chuvech ri nubi'. C'a c'ari', xquixbe c'a y xquixq'uiyer, achi'el jun ti alaj väquix pa jun xoral. || || 3. Xque'ipalibej c'a ka ri e itzel. Rije' xa xque'oc chaj chuxe' ri ivaken, chupan ri k'ij tok xtinben ronojel re', nicha' ri Ajaf quichin ri E Janila. || || 4. Man c'a timestaj ri rupixa' ri Moises, ri nusamajel, ri- || || 3 NEFI 26 || || q'uin ronojel ri rupixabanic y ruk'atoj tzij ri xinya' chire rija' chupan Oreb, roma chijun ri Israel. || || 5. Kitzij chi xtintek c'a iviq'uin rix ri Elias ri ya'ol lok'olej rutzijol, tok c'a manjani noka' ri nimalej y c'ayevilej k'ij richin ri Ajaf. || || 6. Rija' xtutzolij ri quic'u'x || || ri te'ej tata'aj, c'a quiq'uin ri || || alc'uala'. Chuka' xtutzolij ri || || quic'u'x ri alc'uala' quiq'uin ri || || te'ej tata'aj, richin queri' man ta c'a xtinsoc re ruvach'ulef riq'uin jun etzelanic. || || TANAJ 26 || || Ri Colonel nusol rij ronojel, c'a pa tok rutiquiribel pe. Ye'el nimalej tak ch'abel pa quichi' ri tak ne'y. Nitzijox ri quisamaj ri tijoxela'. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri )esus xeruchol ronojel re' chique ri nimalej molaj vinaki', jari' tok xusol rij chiquivech. Can xusol vi quij checonojel ri nima'k y Chuka' ch'uti'k tak na'oj. || || 2. Quere' c'a xubij rija': Ri Tata'ixel xubij chuve chi tinya' c'a chive rix re lok'olej tz'ibanic re', roma c'a manek iviq'uin rubanon can. )are' c'a ri utzilej runojibal rija', richin queri' xqueya'ox c'a chique ri iyaj mamaj ija'tzul apon. || || 3. C'a c'ari', rija' xusol rij ronojel, c'a pa tok rutiquiribel pe, y c'a chupan ri k'ij tok xti || || pe riq'uin ri ruc'ojlemal. Xuk'alajirisaj c'a ronojel ri c'o chi xtibec'ulvachitej pe chuvech re ruvach'ulef, c'a tok xquech'ub ri rutiquiribel re ruvach'ulef roma nimalej c'aten, y re ruvach'ulef xtubol ri', achi'el c'a jun bolon vuj, y ri caj y re ruvach'ulef xquek'ax el. || || 4. Chuka' xch'o c'a chirij ri ruq'uisibel k'ij tok conojel vinakul, ija'tzul, tinamit y ch'abel xque'apon chuvech ri Dios, richin chi xtik'at tzij pa quivi' chiquij ri quibanobal, stape' c'a e utz o xa e itzel. || || 5. Vi can e utz, xquec'astej c'a pe richin ri c'aslen jumul, y vi e itzel, can xquec'astej vi pe richin ri etzelanic. Re' nibanatej c'a junan, roma ri jun nibe riq'uin ri jun, y ri jun chic nibe riq'uin ri jun chic, achi'el c'a ri niquik'alajirisaj ri joyovabel y ri k'atoj tzij y ri ch'ajch'ojri'il ri e c'o riq'uin ri Cristo, ri c'o pe tok c'a manjani titz'ucutej ri ruvach'ulef. || || 6. Vacami c'a, manek banel richin yetz'ibatej can chupan re vuj re' ri jun voc'al ramaj ri can xuch'abalij vi ri )esus chique ri vinaki'. || || 7. Kitzij c'a, can janila vi q'uiy chire ri xuch'abalij chique ri vinaki', nic'oje' can chuvech ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi. || || 8. Yin nutz'iban c'a can ri nic'oje' vave', y jare' xa juba' chire ri xuch'abalij chique ri vinaki'. Nutz'iban c'a can re', ri 171 || || 3 NEFI 26 || || chin queri' xtic'am c'a pe chic jun bey quiq'uin re vinakul re', coma ri Gentili', achi'el c'a ri ruch'abel ri xutzijoj can ri Jesus. || || 9. Xtiquic'ul c'a nabey re vuj re', roma nic'atzin chi nic'oje' can quiq'uin, richin queri' nitejtobex ri quicukubabel c'u'x. C'a c'ari', vi rije' xquequinimaj re tijonic re', jari' tok xtik'alajirisex c'a chiquivech rije' ri ic'ovinek ruvi' nim chuvech re'. || || 10. Vi xa man xquequinimaj ta re tijonic re', jari' tok achique ri janila nim chuvech re', can xtevatej vi chiquivech, y xque'etzelex can riq'uin. || || 11. Can kitzij vi chi xa juba' chic man xentz'ibaj ri ch'aka' ri e tz'ibatel can chuvech ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi. Xa ja ri Ajaf xk'aton vichin, y que c'ari' xubij chuxe: Yin xtintejtobej ri quicukubabel c'u'x ri nuvinak. || || 12. Xa roma c'ari' tok yin Mormon, nintz'ibaj ri nubij c'a ri Ajaf chi tintz'ibaj. Vave' c'a, yin Mnrmon nintanaba' nutzijonen, y ninchop rutz'ibaxic ri bitajinek can chi tintz'ibaj. || || 13. Roma c'ari', yin ninvajo' chi ninabej chi xaxe pa oxi' k'ij ri Ajaf can xerutijoj vi ri vinaki'. Chirij c'ari', rija' binakel xuc'ut ri' chiquivech y binakel xuperela' ri caxlan vey, xuturusaj, y xuya' chique. || || 14. Xc'ulvachitej chuka' chi rija' xerutijoj ri alc'uala' quichin 172 || || ri nimalej molaj vinaki' ri', achojchij xtzijox vi yan, y xuben lok'olej samaj pa quivi'. Xucoropij c'a ri cak' y xequich'abalij nimalej y meyel tak na'oj chique ri quite' quitata'. Ri na'oj ri' janila nim chuvech ri xuk'alajirisaj can rija' chiquivech ri vinaki'. Quere' c'a xucoropij ri cak' richin queri' xetiquir xetzijon. || || 15. C'ari', xc'ulvachitej chi ri Cristo xjote' chic el chicaj. Jac'a ruca'n bey ri' tok xuc'ut ri' chiquivech y xtzolin chic riq'uin ri Tata'ixel. Que c'ari' xuben tok xerak'omaj yan ri quiyava'i' y ri e jetz', y xu jek ri runak' quivech ri moyi', y ri quixiquin ri t'oji', y xuben ronojel ruvech ak'omanic chiquicojol, y xuc'asoj pe jun achin caminek chic, y xuk'alajirisaj ri ruchuk'a' chiquivech. C'ari', xbe chic riq'uin ri Tata'ixel. || || 16. Can kitzij vi c'a, chi pa ruca'n k'ij, ri nimalej molaj vinaki' xquimol chic qui', y xequitz'et y xecac'axaj ri tak alc'uala' chiri'. Ja', ri tak ne'y chuka' xquijek quichi', y xequitzijoj nimalej tak na'oj. Ri xequitzijoj rije' can xek'at vi richin queri' manjun achin xerutz'ibaj ta can. || || 17. Xc'ulvachitej c'a chi chupan ri k'ij ri', ri tijoxela' ri xerucha' ri Jesus, xquichop rubanic ri kasanic chuxe' ya' y xequitijoj conojel ri xe'apon quiq'uin. C'ari', conojel ri xekasex chuxe' ya' pa rubi' ri Jesus || || 3 NEFI 27 || || can xenoj vi riq'uin ri Uxlabixel. || || 18. E q'uiy chique rije' xequitz'et y xecac'axaj ri achique manek banel richin yetzijox, y can ch'a'oj vi richin yetz'ibex can. || || 19. Chuka' xquitijola' ka qui' chiquivech, y xquibanala' lok'olej samaj pa quivi' chiquijujunal. Ronojel xa junan ruvech c'o quiq'uin checonojel, y conojel ri vinaki' choj xquibanala' quiq'uin ri ch'aka' chic. || || 20. Xc'ulvachitej c'a chi xequibanala' ronojel achi'el c'a ri Jesus xubij yan chique. || || 21. C'a c'ari', ri xekasex chuxe' ya' pa rubi' ri Jesus xquibini'aj ri Ruk'ataj ri Cristo. || || TANAJ 27 || || Ri /esucristo nuya' rubi' ri ruk'ataj. Ronojel can e tz'iban vi roma ri Tata'ixel. Xtik'at tzij pa quivi' ri vinaki' quiq'uin ri e tz'iban can chupan ri vuj. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi ri rutijoxela' ri Jesus xebiyaj, y xequich'abalij ri xecac'axaj y ri xequitz'et, y xquibanala' ri kasanic chuxe' ya' pa rubi' ri Jesus. C'a c'ari', xc'ulvachitej chi ri tijoxela' quimolon qui', y can xemevayin vi junan, y xech'o ak'anij chi utzil riq'uin ri Dios. || || 2. Ja c'ari' tok ri Jesus xuc'ut chic ri' jun bey chiquivech rije,', roma can xech'o vi ak'anij riq"uin ri Tata'ixel pa rubi'. Ri Jesus xpe c'a y xpa'e' ka pa quinic'ajal, quere' c'a xubij chi || || que: zAchique c'a nivajo' chi yin ninya' chive? || || 3. C'a c'ari', rije' quere' xquibij chire: Kajaf, nikajo' chi rat nabij ta chike achique c'a bi'aj xtikaya' can chire re k'ataj re'. Roma e c'o e q'uiy tojojenic chikacojol chirij re na'oj re'. || || 4. Jari' tok ri Ajaf quere' xubij chique: Can kitzij, kitzij ninbij chive, zachique cami c'a roma tok re vinakul re' yexebeloj y yetojojen chirij re na'oj re'? || || 5. LLa man quitz'eton ta cami ri lok'olej tz'ibanic, ri nubij chi c'o chi niq'uen ka pan ivi' ri rubi' ri Cristo? Jari' ri nubi' yin. Rorna xa riq'uin re bi'aj re' xquixoyox pe pa ruq'uisibel k'ij. || || 6. Ri nuq'uen ka chire ri nubi' y nicoch'on chi utzil, c'a pa ruq'uisibel, jari', can xticolotej vi pa ri ruq'uisibel k'ij. || || 7. Roma c'ari', ronojel c'a ri niben rix, tibana' c'a pa nubi' yin. Rorna c'ari' tok rix can ja vi ri nubi' yin xtiya' c'a chire ri k'ataj. Chuka' xtic'utuj ak'anij chire ri Tata'ixel pa nubi' yin richin queri' xtuturusaj c'a ri k'ataj voma yin. || || 8. zAchique ta cami c'a rubaniquil ri nuk'ataj, vi xa man ta nuc'uaj c'a ri nubi'? Rorna vi jun k'ataj niyatej ri rubi' ri Moises chire, xa richin c'a ri Moises ri'. Chuka', vi niyatej xabachique chic rubi' jun achin chire, xa richin c'a ri achin ri'. 173 || || 3 NEFI 27 || || Jac'a, vi niyatej ri nubi' yin chire, can vichin vi c'a yin ri', vi rije' e paban pa ruvi' ri utzilej nutzijol. || || 9. Kitzij c'a ninbij chive chi rix xa can ix paban vi pa ruvi' ri utzilej nutzijol. Roma c'ari', xabachique niya' na jun rubi' chire, tibana' c'a pa nubi' yin chire. Rorna c'ari', vi nivoyoj ak'anij ri Tata'ixel, roma ri k'ataj, vi nuben c'a ak'anij pa nubi' yin, jari' tok ri Tata'ixel xquixrac'axaj c'a pe. || || 10. Vi ri k'ataj can paban vi pa ruvi' ri utzilej nutzijol, ja c'ari' tok ri Tata'ixel nuk'alajirisaj ri rusamaj riq'uin. || || 11. Vi xa man paban ta c'a pa ruvi' ri utzilej nutzijol, vi xa paban c'a pa ruvi' ri quisamaj ri achi'a', y ri rusamaj ri itzel vinek, can kitzij c'a ninbij chive chi xquequicot riq'uin ri quisamaj xa juba' oc k'ij. Man riq'uin vi ri', xa ninakajub c'a pe ri ruq'uisibel chique, tok rije' xquec'uk el y xquetorix pa k'ak', acuchi can manjun vi chic nitiquir ta nitzolin pe. || || 12. Roma xa ja ri quisamaj yequitzekekelbej el, y xa roma c'a ri quisamaj, tok rije' yec'uk c'a el. Rorna c'ari', man timestaj ri nubin can chive. || #COMMENT#PAGE NUMBER 144# || 13. Vave' c'a, yin nuya'on chic chive ri utzilej nutzijol, y can ja vi re' ri utzilej nutzijol ri nuya'on can chive, chi yin in petenek chuvach'ulef chubanic ri rurayibal ri Nata', roma ja rija' takayon pe vichin. || #COMMENT#PAGE NUMBER 174# || 14. Ri Nata' xirutek c'a pe, richin chi xiyac ta chuvech ri paban k'eban che'. C'a c'ari', tok in yacon ta chic chuvech ri paban k'eban che', xenq'uen ta pe viq'uin conojel vinaki'. Riq'uin c'ari', can achi'el vi yin xiyac c'a coma ri achi'a', que c'a chuka' ri', ri vinaki' xqueyac ta c'a roma ri Tata'ixel, richin queri' xque'oka' ta c'a chinuvech yin. Chiri' c'a, xtik'at c'a tzij pa quivi' chirij ri quibanobal, stape' c'a e utz o e itzel. || || 15. Xa roma c'ari' tok yin xiyac c'a el. Rorna c'ari', riq'uin ri ruchuk'a' ri Tata'ixel, yin xquenq'uen pe viq'uin conojel ri vinaki' richin queri' xtik'at tzij pa quivi' chiquij ri quibanobal. || || 16. Xtic'ulvachitej c'a chuka', chi ri nitzolin pe ruc'u'x, y nikasex chuxe' ya' pa nubi' yin, can xtinoj vi. C'a c'ari', vi rija' nicoch'on, c'a pa ruq'uisibel, can kitzij vi chi yin, riq'uin ri Nata', xtikatz'et chi rija' can ch'ajch'oj vi, chupan ri k'ij tok yin xtink'et tzij pa quivi' ri vinaki' ri e aj re ruvach'ulef. || || 17. Jac'a ri man xticoch'on ta, c'a pa ri ruq'uisibel k'ij, jac'a rija' ri xtichoy el y xtitorix ka chupan ri k'ak', acuchi can man vi xtitzolin ta pe jun chic bey, roma c'a ri ruk'atoj tzij nuben ri Tata'ixel. || || 18. Can ja vi c'are' ri ruch'abel ruya'on can chique ri calc'ual ri achi'a'. Xa roma c'ari', tok rija' nuben chi yek'ajer || || 3 NEFI 27 || || ri ruch'abel ri ruya'on can y man nutz'uc ta tzij, xa can nuben vi chi yek'ajer ronojel ri ruch'abel. || || 19. Manjun c'a tz'il nitiquir noc chupan ri rajavaren ri Dios. Rorna c'ari', tok manjun noc pa ri ruxlanibel rija', xaxe c'a ri quich'ajon can ri quitziak riq'uin ri nuquiq'uel, roma c'a ri quicukubabel c'u'x, y ri quitzolibel c'u'x chupan ri quimac, y roma niquitij quik'ij, c'a pa ruq'uisibel. || || 20. Vacami c'a, jare' ri pixa': Titzolin c'a pe ic'u'x chi'ivonojel rix ri ix c'o chuvach'ulef y quixampe c'a viq'uin y xquixkasex c'a chuxe' ya' pa nubi' yin, richin queri' xquixch'ajch'ojirisex c'a roma ri ruc'ulic ri Uxlabixel, richin queri' ix c'o na c'a ix ch'ajch'oj chinuvech, pa ri ruq'uisibel k'ij. || || 21. Can kitzij, kitzij ninbij chive chi can ja vi re' ri utzilej nutzijol. Vacami c'a, rix iveta || || man chic achique c'o chi ni || || || || ben chupan ri nuk'ataj. Ri sa || || || || maj itz'eton chi nubanon yin, || || ja c'ari' ri xtiben rix chuka'. Ri itz'eton chi nubanon can yin, can ja vi ri' ri xtiben chuka' rix. || || 22. Roma c'ari', vi niben c'a ronojel re', can nim vi ruva ik'ij, roma c'a can xquixyacatej vi pe chupan ri ruq'uisibel k'ij. || || 23. Titz'ibaj c'a ri xe'itz'et y ri xe'ivac'axaj. Xaxe c'a man titz'ibaj can ri xa ch'a'oj rij. || || 24. Titz'ibaj c'a apon ri xtiquibanala' re vinakul re', achi' || || el c'a tz'ibatajinek can ri quibanalon rije'. || || 25. Roma can kitzij vi chi quiq'uin ri vuj ri e tz'ibatajinek can, y chuka' ri xquetz'ibex na apon, can xtik'at vi tzij pa quivi' re vinakul re'. Roma c'a, quiq'uin ri vuj ri', can xquek'alajirisex vi ri quibanobal chiquivech ri achi'a'. || || 26. Can kitzij vi c'a chi ronojel ri e tz'iban can, xa roma vi ri Tata'ixel. Roma c'ari' tok xa quiq'uin ri vuj ri xquetz'ibex can, xtik'at c'a tzij pa quivi' ri vinaki' ri e aj re ruvach'ulef. || || 27. Tivetamaj chi ja rix ri xquixoc k'atoy tzij quichin re vinakul re', achi'el c'a ri k'atoj tzij ri xtinya' chive, y can choj vi ri k'atoj tzij ri'. Roma c'ari', zachique c'a ruvech achi'a' ruc'amon chi yixoc vi rix? Can kitzij vi ninbij chive chi nic'atzin chi yixoc xa junan c'a viq'uin yin. || || 28. Vacami xa c'a yibe riq'uin ri Tata'ixel. Kitzij c'a ninbij chive, chi xabachique ri nic'utuj chire ri Tata'ixel pa nubi', can xtiyatej vi chive. || || 29. Roma c'ari', tic'utuj c'a, y can xtic'ul vi. Tic'osc'a, y can xtijak vi chivech. Rorna c'a, ri nic'utun, can nic'ulun vi, y chuvech ri nic'osc'a, can xtijak vi. || || 30. Vacami c'a, can kitzij vi chi janila nim ri nuquicoten, y can tz'akatisan vi ivoma rix, y chuka' coma re iyaj mamaj ija'tzul re'. Kitzij c'a chi ri Tata'ixel niquicot. Chuka' yequi 175 || || 3 NEFI 28 || || cot conojel ri ch'ajch'ojilej tak takonaxela'. Jare' xa ivoma rix y coma re iyaj mamaj ija'tzul re', roma manjun chique rije' sachinek ta. || || 31. Vave' c'a, ninvajo' chi nik'ax ta c'a chivech re re'. Roma yin yich'o ka chiquij ri e q'ues vacami, chupan re iyaj mamaj ija'tzul re'. Manjun c'a chique rije' sachinek ta, y can tz'akatisan vi ri nuquicoten coma rije'. || || 32. Can kitzij vi chi yibison roma ri rucaj iyaj mamaj ija'tzul ri elenek el riq'uin re iyaj mamaj ija'tzul re'. Rije' e c'uan c'a el e chapatajinek el roma rija', achi'el c'a ri ralc'ual ri sachel. Rfije' xquinquic'ayij c'a roma ri saka puek y ri k'ana puek, richin queri' niquil c'a ri xa nichicopir y ri c'o rubanel chi ri elek'oma' xtiquic'ot y niquelek'aj el. Chupan c'a ri k'ij ri', yin xquenk'ejela' richin yenpiscolij ka ri quisamaj pa quivi' rije'. || || 33. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xutanaba' re ch'oven re', quere' c'a xubij chique ri rutijoxela': Quixoc c'a apon chupan ri ruchi' jay ti latz' oc, roma ti latz' oc ruchi' ri jay, y co'ol oc ruvech ri bey, ri xa jari' ruc'uan chupan ri c'aslen, y xa e juba' oc ri ye'ilon richin. Jac'a nim ruvech ruchi' ri jay, y nim ruvech ri bey ri ruc'uan ka pa camic, y can e janila vi ye'ocyaj ka chupan, c'a tok xtoka' || || ri ak'a' tok manjun achin nitiquir chic nisamej. || || TANAJ 28 || || Chiquijujunal ri cablajuj niya'ox chique ri nurayij ri cänima. E oxi' nicajo' yec'oje' can chuvach'ulef, c'a tok nipe ri Ajat riq'uin ri ruc'ojlemal. Meyel tak c'utbel yek'alajirisex chiquivech ri oxi'. Rije' e ch'aron chuvech ri camic y ri vulatajic. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xubij re ch'abel re', jari' tok xch'o quiq'uin ri rutijoxela' chiquijujunal, y quere' c'a xubij chique: iAchique c'a nic'atzin chgve richin yixinto' pe tok in benek chic riq'uin ri Nata'? || || 2. Beleje' chique rije' xech'o, y quere' c'a xquibij chire: Roj nikarayij chi tok oj q'ues, c'a tok xtitz'aket ri kajuna' vave', xtiq'uis c'a ri lok'olej kasamaj achojche oj avoyon vi, y xkojbe c'a aviq'uin cha'nin chupan ri avajavaren. || || 3. C'a c'ari', rija' quere' xubij chique: Nim ruva ik'ij rix roma ri irayin viq'uin. Roma c'ari', tok c'o chic oxc'al cablajuj ijuna', can xquixpe vi viq'uin chupan ri vajavaren. Chiri' c'a, xquixuxlan ka viq'uin yin. || #COMMENT#PAGE NUMBER 146# || 4. Tok rija' xch'o yan can quiq'uin rije', xerutzu' apon ri oxi' chic, y quere' c'a xubij chique: zAchique c'a nivajo' chi yin ninben pe ivoma rix, tok in benek chic el riq'uin ri Tata'ixel? || #COMMENT#PAGE NUMBER 176# || 3 NEFI 28 || || 5. Ja c'ari' tok xebison pa cänima, roma xquixibij qui' y man xetiquir ta xquibij chire rija' ri xquirayij rije'. || || 6. Jari' tok quere' xubij rija' chique: Can kitzij vi chi yin vetaman ri inojibal, y rix irayin ri can xurayij c'a chuka' ri Juan viq'uin yin. Ja ri Juan ri', ri nulok'ok'en, ri c'o viq'uin chupan ri lok'olej nusamaj, tok c'a manjani quibajix ak'anij coma ri e aj Judä. || || 7. Roma c'ari', can janila vi nim ruva ik'ij rix, roma manjun bey xtic'ovisaj ri camic. Xa xquixc'ase' c'a richin ye'itz'et ronojel ri rubanobal ri Tata'ixel quiq'uin ri calc'ual ri achi'a'. Queri' c'a ibanon, c'a tok can ronojel xquek'ajer, achi'el c'a nrajo' ri Tata'ixel. Ja c'ari' tok xquipe c'a riq'uin ri nuc'ojlemal y riq'uin ri ruchuk'a' ri caj. || || 8. Manjun bey xtic'ovisaj ri rupokonal ri camic. Xa tok xquipe c'a yin riq'uin ri nuc'ojlemal, jari' tok xquixjalatej c'a pe riq'uin ri camel, c'a chupan ri man camel ta chic, achi'el c'a rumer ri runak' ivech. Ja c'ari' tok can xquixturusex vi chupan ri rajavaren ri Tata'ixel. || || 9. Ninbij c'a chuka' chive chi man xtitij ta manjun k'axo'n tok c'a ix q'ues na riq'uin ri ich'acul. Chuka' man xquixbison ta, xaxe c'a roma ri quimac ri vinaki' chuvach'ulef. Ronojel c'are', xtinya' can chive roma ri irayin pe viq'uin. Rix || || irayin c'a chi ye'iq'uen pe viq'uin ri quic'aslemal ri vinaki' tok c'a c'o na re ruvach'ulef. || || 10. Roma c'ari', can xtitz'aket vi ri iquicoten, y xquixtz'uye' c'a chupan ri rajavaren ri Nata'. Kitzij c'a chi ri iquicoten rix can xtitz'aket vi, achi'el c'a ri tz'aket nuquicoten ri ruya'on pe chuve ri Tata'ixel. Xquixoc c'a achi'el yin, y yin xa in junan c'a riq'uin ri Tata'ixel, y ri Tata'ixel y yin xa oj junan. || || 11. Ri Uxlabixel nijiquiban c'a chirij ri Tata'ixel, y chuka' chuvij yin. Ri Tata'ixel nuya' ri Uxlabixel chique ri calc'ual ri achi'a' xa voma yin. || || 12. Xc'ulvachitej c'a chi tok ri Jesus xubij can chique rije' re ch'abel re', xeruchop c'a rije' chiquijujunal riq'uin ri ruvi' ruk'a'. Xaxe c'a man xeruchop ta ri oxi' ri c'a xquec'oje' na can. C'a c'ari', xel el chiquicojol. || || 13. Can kitzij vi c'a chi xejakatej ri caj. C'ari', ri oxi' ri' xe'uc'uex ak'anij chicaj, y xequitz'et y xecac'axaj achique ri xa manek banel richin yetzijox. || || 14. Can ch'a'oj vi rij richin yequitzijoj ri xequitz'et y ri xecac'axaj. Chuka', xa man xya'ox ta k'ij chique richin yequitzijoj. || #COMMENT#PAGE NUMBER 148# || 15. Man xquina' ta c'a vi e c'o riq'uin ri quich'acul, o xa manek. Xquina' c'a rije' chi xjalatej ri quibaniquil, o chi xjalatej riq'uin ri quich'acul ri || #COMMENT#PAGE NUMBER 177# || 3 NEFI 28 || || chin tiojil, c'a pa jun baniquil ri man camel ta chic, richin queri' xetiquir c'a xequitz'et ronojel ri richin ri Dios. || || 16. Xc'ulvachitej c'a chi rije' xquiben jun bey chic ri lok'olej quisamaj chuvach'ulef. Man riq'uin vi ri', man xequitzijoj ta ri xequitz'et y ri xecac'axaj, roma can que vi ri' ri pixa' xya'ox chique rije' chila' chicaj. || || 17. Vacami c'a, yin man vetaman ta vi rije' man chic e camel ta pe chupan ri k'ij tok xjalatej ri quibaniquil, o xa man que ta ri'. || || 18. Xaxe oc vetaman achi'el ri nutzijoj ri retal banobel ri ya'on can. Xebe c'a rije' chuvach'ulef, y xquiben lok'olej samaj pa quivi' conojel ri vinaki', y xequiq'uen pe chupan ri k'ataj e jampe' c'a ri xquinimaj ri xquich'abalij rije'. Xequikasaj c'a chuxe' ya', y checonojel ri xekasex chuxe' ya' can xquic'ul vi ri Uxlabixel. || || 19. Rije' xetz'apix c'a can pa che', coma ri man e c'o ta chupan ri k'ataj. Ri tak che' ri', man xetiquir ta c'a xequitz'apij, roma xa xek'ajalan ka pa nic'aj. || #COMMENT#PAGE NUMBER 150# || 20. Chuka' xemukutej ka chuxe' ri ulef. C'a c'ari', xquisoc c'a ri ruvach'ulef riq'uin ri ruch'abel ri Dios. Riq'uin c'ari', xetiquir xejachatej pe chic, c'anej ka chuxe' ri ulef, roma ri ruchuk'a' rija'. Rorna c'ari', manek banel chi ri jul ri xequic'ot ri vinaki' xequichop ta can jumul. || #COMMENT#PAGE NUMBER 178# || 21. Oxi' mul xeya'ox can chupan jun porobel y manjun xquic'ulvachij. || || 22. Chuka' xeya'ox ca'i' mul chupan quic'ojlibel c'uxunela' tak chicopi'. Chiri' c'a, rije' xa xe'etzan quiq'uin ri chicopi' ri', achi'el nuben jun alc'ual tok netzan riq'uin jun alaj carne'I, y can manjun vi xban chique. || || 23. Xc'ulvachitej c'a chi queri' c'a xebe chiquicojol ri vinakul Nefi'i'. Xquich'abalij c'a ri utzilej rutzijol ri Cristo chique conojel ri vinaki' chuvech re ruvach'ulef re'. C'a c'ari', ri vinaki' xetzolin c'a pe riq'uin ri Ajaf y xe'oc chupan ri Ruk'ataj ri Cristo. Can que vi c'ari', xeturusex c'a ri vinaki' chupan ri iyaj mamaj ija'tzul ri', achi'el c'a ri ch'abel xubij ri Jesus. || || 24. Vacami c'a, yin Mormon, nintanaba' ri nutzijonen chiquij re na'oj re'. || || 25. Can kitzij vi chi xa juba' chic man xentz'ibaj ri quibi' ri manjun bey xtiquic'ovisaj ri camic. Xa ja c'ari' tok ri Ajaf xiruk'et. Roma c'ari', man yentz'ibaj ta can, roma xa e evan chiquivech ri vinaki' chuvach'ulef. || || 26. Can kitzij vi c'a chi yin e nutz'eton chic. Rfije' quibanon lok'olej samaj pa nuvi'. || || 27. Kitzij Chuka' chi rije' xquec'oje' chiquicojol ri Gentili', y ri Gentili' man xtiquetamaj ta quivech. || || 28. Chuka' xquec'oje' chiquicojol ri e aj Judä, y rije' || || 3 NEFI 28 || || man xtiquetamaj ta quivech chuka'. || || 29. Xtic'ulvachitej c'a chuka' chi rije' xtiquiben lok'olej samaj pa quivi' conojel ri rija'tzul ri Israel ri e quiran el. Jari', xa tok ri Ajaf, riq'uin ri utzilej runojibal, nuk'ijuj chi ruc'amon chic chubanic. Chuka' xtiquiben lok'olej samaj pa quivi' conojel ri tinamit, ri ija'tzul, ri ch'abel, y ri vinakul. Xquequiq'uen c'a pe riq'uin ri Jesus e q'uiy c'aslemal chiquicojol rije'. Jari', roma ri yukenel ruchuk'a' ri Dios ri c'o quiq'uin. Riq'uin c'ari', can xtik'ajer vi ri quirayibal ri oxi' ti joxela' ri'. || || 30. Rije' e junan c'a quiq'uin ri takonaxela' richin ri Dfios. Vi niquic'utuj c'a ak'anij chire ri Tata'ixel pa rubi' ri Jesus, can yetiquir vi niquic'ut qui' chuvech xabachique achin ri nicajo' rije'. || || 31. Roma c'ari', xquebanatej nimalej y meyel tak samaj coma rije'. Jari', xa tok c'a manjani napon ri nimalej k'ij ri petenek tok conojel ri vinaki' c'o chi yec'oje' apon chuvech ri ruk'atbel tzij ri Cristo. || || 32. Kitzij chuka' chi rije' xquequiben nimalej y meyel tak banobel chiquicojol ri Gentili', tok c'a manjani napon ri k'ij ri' richin ri k'atonic tzij. || || xtivetamaj ta chi xquebec'ulvachitej c'a ronojel re', achi'el c'a rubin can ri Cristo. || || 34. Jo'oc ruvech ri man nunimaj ta ri ruch'abel ri Jesus, chuka' ri quich'abel ri e rucha'on, y ri e rutakon can chiquicojol. Roma ri xa man nuc'ul ta ri ruch'abel ri Jesus, ni ta chuka' man yeruc'ul ta ri e rutakon pe, man c'a chuka' xtuc'ul ta rija'. Rorna c'ari', chupan ri ruq'uisibel k'ij, rija' can man xqueruc'ul ta vi rije'. || || 35. Xa can janila ta utz chique rije' vi man ta xe'alex pe. Ri achi'a' e macuvinek chirij ri Dfios, achi'el vi ta niquipalibej rija'. ZLa ninojij cami c'a chi yixtiquir nivelesaj el ri k'atoj tzij richin ri Dios, richin queri' c'a nipe na ta ri colotajic? || || 36. Vave' c'a, xich'o juba' chiquij ri xerucha' can ri Ajaf. Ja', ri oxi' ri xe'uc'uex chila' chicaj. Xinbij c'a chi man vetaman ta vi rije' xejalatej el chuvech ri camel, c'a chupan ri man camel ta. || || 37. Vave' c'a, juba' chirij tok xintz'ibaj ri', jari' tok, xinc'utuj c'a chire ri Ajaf. Rija' ruk'alajirisan c'a pe chinuvech chi can c'o vi chi xjalatej ri quich'acul, o c'o ta chi xecom. || || 38. Roma c'ari', xa can xjalatej vi ri quich'acul, richin || || 33. E c'o e q'uiy lok'olej ri queri' man yecom ta, y richin || || tz'ibanic ri yequitzijoj ronojel man niquitij ta k'axo'n, y man || || nimalej tak banobel richin ri yebison ta, xaxe c'a roma ri || || Crfisto. Vi ta e c'o iviq'uin rix quimac ri e aj re ruvach'ulef. || || ronojel ri lok'olej tz'ibanic ri' 39. Re jalatajic re' man ju || || || || 179 || || 3 NEFI 29 || || nan ta c'a riq'uin ri jalatajic ri xtibanatej pa ri ruq'uisibel k'ij. Man riq'uin vi c'ari', c'o chi xjalatej ri quibaniquil rije'. Riq'uin c'ari', ri Satanäs man c'o ta ruchuk'a' pa quivi', y man nitiquir ta c'a yerutejtobej pa ri itzel. Rije' xech'ajch'ojirisex riq'uin ri quich'acul, richin queri' can e lok'olej vi. Riq'uin c'ari', ri ruchuk'a' ri ruvach'ulef manek banel richin xeruchop. || || 40. Can que vi c'ari' yecanej can, c'a chupan ri k'ij richin ri ruk'atonic tzij ri Cristo. Chupan ri k'ij ri', xtiquic'ulvachij jun chic jalatajic, janila nim chuvech ri rubanon can. C'a c'ari', xquec'ul c'a chupan ri rajavaren ri Tata'ixel, man xque'el ta chic, xa xquec'ase' c'a benek ruvech riq'uin ri Dios chila' chicaj. || || TANAJ 29 || || Ri Mormon yerupixabaj ri yexovan quichin ri ruch'abel y ri rusamaj ri Aja f. || || 1. Vacami c'a, can kitzij ninbij chive chi re ch'abel re' xque'apon quiq'uin ri Gentili' achi'el rubin can ri Ajaf. Jari' xtic'ulvachitej tok rija' riq'uin ri utzilej runojibal, nuk'ijuj chi can ruc'amon vi chi nic'ulvachitej. Ja c'ari' tok xtivetamaj chi najin che k'ajirinen ri c'ulanen tzij ri rubanon can ri Tata'ixel quiq'uin ri ralc'ual ri Israel. Xquic'ul qui' ri quitzij chi xquetzolin c'a chupan 180 || || ri ruvach'ulef ri quichinan can. 2. Xtivetamaj chuka' chi can xquek'ajer vi checonojel ri ruch'abel ri Ajaf, ri e quich'abalin can ri ch'ajch'ojilej e ya'ol lok'olej rutzijol. Roma c'ari', man ruc'amon ta chic nibij chi ri Ajaf c'a niyaloj nipe quiq'uin ri ralc'ual ri Israel. || || 3. Man ruc'amon ta chuka' chi c'a ninojij na pan ivänima, chi xa manek rejkalen ri ch'abel e tzijon can. Rorna can kitzij vi chi ri Ajaf man xtumestaj ta ri c'ulanen tzij ri xuben can quiq'uin ri ruvinak ri e rujayul ri Israel. || || 4. Tok nitz'et c'a chi re tzijonic re' nic'ulvachitej chi'icojol, man ruc'amon ta chic chi c'a ye'ixovaj na ri rubanobal ri Ajaf. Rorna c'ari', ri rutzaq'uibal ri ruk'atoj tzij xa c'o chic pa rajquik'a'. Can kitzij vi c'a, chi vi c'a ye'ixovaj na ri rubanobal rija' chupan ri k'ij ri', can xtuben vi chi ri tzaq'uibel ri' yixruk'i' cha'nin. || || 5. iJo'oc ruvech ri nixovan ri rubanobal ri Ajaf! iJo'oc c'a ruvech ri nixutun ri Cristo y ri rubanobal! || || 6. Kitzij c'a, chi jo'oc ruvech ri nuxutuj ri ruk'alajirisanic ri Ajaf, y nubij chi ri Ajaf xa man nisamej ta chic riq'uin ri k'alajirisanic, y ruya'ic lok'olej rutzijol, y ri lok'olej sipanic, y ri ch'abel, y ri c'achojirisabel, y riq'uin ri ruchuk'a' ri Uxlabixel. || || 7. Chupan ri k'ij ri', xque- || || 3 NEFI 30 || || c'oje' ri yetzijon xa richin yech'acon. Jo'oc ruvech ri xtibanon queri', y xtubij chi ri Jesucristo xa man nitiquir ta chic nuben manjun nimalej samaj. iRoma ri xa queri' nuben, xtoc c'a junan riq'uin jun ralc'ual ri sachel, achojche' man niya'ox ta manjun joyovabel, achi'el c'a rubin can ri Cristo! || || 8. Kitzij c'a chi man ruc'amon ta chi chek c'a ye'iyok' na, y ye'ixovaj, y ye'itzi'ej ri e aj Judä, ni ta chuka' xabachique chic rutz'akat ri rujayul ri Israel. Roma can kitzij vi, chi ri Ajaf man rumestan ta ri c'ulanen tzij ri xuben can quiq'uin, y rija' can xuuben vi quiq'uin rije', achi'el c'a ri rujiquiban can. || || 9. Roma c'ari', man ruc'amon ta ninojij chic chi yixtiquir nijech'ej el ri rajquik'a' ri Ajaf, c'a pa ri rajxocon, richin queri' man ta nusamajij chic ri k'atoj tzij, y man ta nuben chi nik'ajer ri c'ulanen tzij ri xuben can, riq'uin ri rujayul ri Israel. || || TANAJ 30 || || Ri Mormon nubij chique ri Gentili' chi titzolin pe quic'u'x. || || 1. Tiya' c'a ixiquin, rix Gentili', y que'ivac'axaj c'a ri ruch'abel ri Jesucristo, ri Ruc'ajol ri c'aslic Dios. Rija' xubij pe chuve chi quench'abalij re ch'abel re' chivij rix. Can kitzij vi c'a chi rija' xubij chi tintz'ibaj quere': || || 2. Tijech'ej c'a el ivi' chiquivech ronojel ri ivetzelal, ivonojel rix ix Gentili'. Titzolin c'a pe ic'u'x chupan ri itzel tak ibanobal, ri itz'ucuj tzij, ri ik'oloj , ri itz'i'inic, ri imac pan evel, ri itioxinic, ri icamisanic, ri samaj quichin ri itzel tak yukenela' pa tak k'ataj, ri ixoch'inic, ri ic'axinic, y ronojel ri ivetzelal, y ri nimalej tak imac. Quixämpe c'a viq'uin y quixkasex chuxe' ya' pa nubi' yin, richin queri' xticuyutej c'a ri imac, y xquixnoj c'a riq'uin ri Uxlabixel, richin queri' xquixajilex quiq'uin ri nuvinak, ri e rujayul ri Israel. || || 4 NEFI || || RUCAJ NEFI RI VUJ RICHIN RI NEFI || || RIJA' RI RUC'AJOL || || RI NEFI, JUN CHIQUE RI RUTIJOXELA' RI JESUS || || Jare' ri tzijonic quichin ri ruvinakul ri Nefi, achi'el c'a ri nubij ri retal banobel richin rija'. || || Ri Ruk'ataj ri Cristo niq'uiyir. Ri Nefi'i' y ri Lamani' niquipachk'omij pe quic'u'x. Ronojel ri c'o quiq'uin, xa e quichin conojel. Xk'ax lajuj c'al juna' richin chojmilal tok xchap c'a chic ch'aronic y yojotajic. Ri Amos y chuka' ri Amaron yequitz'ibaj ri retal banobel. || || 1. Xc'ulvachitej c'a chi xk'ax c'a ri juvinek cajlajuj juna' y chuka' ri juvinek volajuj juna' y can kitzij vi chi ri rutijoxela' ri Jesus xquitiquiriba' ri Ruk'ataj ri Crlsto chuvech ronojel ri ruvach'ulef ri e c'o nakaj. E jampe' xe'apon quiq'uin y can xtzolin vi pe quic'u'x chupan ri quimac, xekasex c'a chuxe' ya' pa rubi' ri Jesus, y chuka' xquic'ul ri Uxlabixel. || || 2. Xc'ulvachitej c'a chupan ri juvinek vaklajuj juna' chi checonojel ri vinaki' chuvech re ruvach'ulef, ri Nefi'i' y chuka' ri Lamani', e pachk'omin pe chic riq'uin ri Ajaf. Manjun c'a c'axinic, ni ta chuka' tojonen chiquicojol, y checonojel ri vinaki' xquibanala' ri chojmilal quiq'uin ri ch'aka' chic. || || 3. Ronojel ri c'o quiq'uin, xa e quichin conojel. Roma c'ari', manek beyoma' ni meba'i', ni ta chuka' e tz'apel ni e 182 || || solcopin, xa checonojel ya'on k'ij chique y yec'uluman apon riq'uin ri aj chicajel sipanic. || || 4. Xc'ulvachitej c'a chi xk'ax el chuka' ri juvinek vuklajuj juna' y c'a c'o na uxlanibel c'u'x chupan ri ruvach'ulef ri'. || || 5. Chuka' xebanatej nimalej y meyel tak banobel coma ri rutijoxela' ri Jesus. Xecak'omaj c'a ri yava'i' y xequic'asba' c'a ri caminaki'. Xquiben chi ri e jetz' xebiyin, y chi ri e moy xetzu'un, y chi ri e t'oj xcac'axaj. Xequiben c'a ronojel ruvech meyel tak samaj chiquicojol ri calc'ual ri achi'a', y manjun c'a meyel samaj xquiben, xaxe c'a vi xbanatej pa rubi' ri Jesus. || || 6. Queri' c'a xk'ax can ri juvinek vakxaklajuj juna' y chuka' ri juvinek belejlajuj juna' y chuka' ri cavinek jun y ri cavinek ca'i' juna' quere' xek'ax can, c'a tok cavinek beleje' juna' e k'axinek chic. Xk'ax can chuka' ri cavinek julajuj juna' y ri cavinek cablajuj juna'. Querl' c'a xek'ax ri juna', c'a tok e k'axinek chic cavinek belejlajuj juna'. || || 7. Ri Ajaf janila xerubeyomirisaj rije' chupan ri ruvach'ulef ri'. Kitzij c'a chi xequipaba' chic ri tinamit acuchi xec'at vi ri tinamit tok rubanon can. || || 8. Kitzij c'a chi xquiben chi ri nimalej tinamit Zarajemla x- || || 4 NEFI || || pabatej chic jun bey. || || 9. Man riq'uin vi ri', e q'uiy tinamit xesoboso' ka y ri ya' xpe pa quivi'. Roma c'ari' tok ri tinamit ri' manek chic banel xepabatej. || || 10. Vacami c'a, can kitzij vi chi ri ruvinakul ri Nefi xquicovirisaj qui' chi utzil, y xeq'uiyer cha'nin, y xe'oc jun vinakul sek y jebel. || || 11. Rije' xec'ule' el, y xquic'ulubala' qui', y xeturusalox achi'el c'a quibin ri q'uiy tak sujunic ri xeruya' can ri Ajaf chique. || || 12. C'ari', man xequitakej ta chic ri rubanic y ri rupixa' ri Moises, xa xequitakej c'a ri pixa' ri xequic'ul riq'uin ri Ajaf ri qui Dfios. Romari' tok jutakel xemevayin, y xquibanala' lok'olej ch'oven riq'uin ri Ajaf, y xquimolola' qui' binakel richin chi yech'o ak'anij riq'uin ri Ajaf y nicac'axaj ri ruch'abel ri Ajaf. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi manek chic c'axinic c'o chiquicojol checonojel ri vinaki' chuvech chijun ri ruvach'ulef ri', xa xebanatej c'a nimalej tak meyel samaj coma ri rutijoxela' ri Jesus. || || 14. Xc'ulvachitej c'a chi xk'ax ri oxc'al julajuj juna' y chuka' ri oxc'al cablajuj juna'. Querfi' c'a xek'ax el ri tak juna', c'a tok ri oxc'al belejlajuj juna' k'axinek chic el. Kitzij c'a chi voc'al juna' xek'ax c'a el y ri rutijoxela' ri Jesus, ri xerucha' can rija', e benek chic pa ri lo || || k'olej c'ojlibel richin quicoten richin ri Dios. Xaxe c'a e c'o na ri oxi' ri xquecanej na can. Ch'aka' chic tijoxela' xetak chi utzil pa quiq'uexel ri xecom. Queri' c'a, e q'uiy chire ri iyaj mamaj ija'tzul ri' xecom yan el. || || 15. Xc'ulvachitej c'a chi manek c'axinic chupan ri ruvach'ulef ri', roma ri rajovabal ri Dfios q'ues chupan ri cänima ri vinaki' ri'. || || 16. Chuka' manek chic xoch'inic, ni ta c'axinic, ni ta ch'a'oj, ni ta tz'i'inic, ni ta tz'ucuj tzij, ni ta camisanic, ni ta manjun ruvech itzel na'oj. Can jic vi c'a chi manek rubeyal chi nic'oje' jun chic vinakul chiquicojol conojel ri vinaki' ri xerutz'uc pe ri Dfios, ri nic'o ruvi' quiquicoten chuvech ri vinakul ri'. || || 17. Manek elek'oma', ni ta chuka' camisanela'. Chukw manek Lamani', ni manjun ruvech i'. Xa checonojel e junan ri ralc'ual ri Cristo, ichinanela' richin ri rajavaren ri Dios. || || 18. iCan janila vi nim ruva quik'ij! Ri Ajaf xeruturusaj c'a riq'uin ronojel ri xequibanala'. Kitzij c'a chi xeturusex y xebeyomirisex, c'a tok xek'ax voc'al lajuj juna'. C'a c'ari', ri nabey iyaj mamaj ija'tzul riq'uin ri Cristo e k'axinek chic el y manek c'axinic chuvech chijun ri ruvach'ulef ri'. || || 19. Xc'ulvachitej c'a chi ri Neffi xcom. Ja ri Neffi ri' ri xtz'iban richin re ruq'uisibel retal 183 || || 4 NEFI || || banobel re'. Xutz'ibaj c'a ri retal banobel chuvech ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi. C'a c'ari', ri ruc'ajol rija', rubini'an Amos, xutz'ibaj ri retal banobel pa ruq'uexel rija'. Rija' chuka' xutz'ibaj c'a chuvech ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi. || || 20. Rija' xutz'ibaj jumuch' caji' juna' y c'a c'o na uxlanibel c'u'x chupan ri ruvach'ulef. Xaxe c'a, c'o jun ti molaj vinaki' ri xquipaba' qui' chuvech ri k'ataj, y xquibini'aj c'a chic qui' Lamani'. Roma c'ari' tok e c'o chic jun bey Lamani' chupan ri ruvach'ulef ri'. || || 21. Xc'ulvachitej c'a chi xcom chuka' ri Amos. Vave' c'a, e k'axinek chic el belejc'al cajlajuj juna' tok tipe ri Cristo. C'a c'ari', ri ruc'ajol rubini'an Arnos chuka', xutz'ibaj ri retal banobel pa ruq'uexel. Rfija' chuka' xutz'ibaj c'a chuvech ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi. Ri xutz'ibaj rija' c'o c'a chupan ri vuj richin ri Nefi y ja c'are' ri vuj ri'. || || 22. Xc'ulvachitej c'a chi e k'axinek chic lajuj c'al juna'. Conojel c'a ri ruca'n iyaj mamaj ija'tzul e k'axinek chic el, xaxe e jujun chic oc c'a e q'ues na. || #COMMENT#PAGE NUMBER 152# || 23. Vacami c'a, yin Mormon ninvajo' ta chi nivetamaj chi ri vinakul ri' can xeq'uiyer vi y xequirex chuvech chijun ri ruvach'ulef ri'. Janila xebeyomer c'a roma ri quiq'uiyirinen riq'uin ri Cristo. || #COMMENT#PAGE NUMBER 184# || 24. Vacami c'a, chupan ri lajuj c'al jun juna', xec'oje' c'a chiquicojol rije' ri xquichop quinimirisaxic qui'. Xquicusaj c'a quitziak jotol rajel, y ronojel ruvech jebelilej tak abej, y jebel tak lok'oj xa richin re ruvach'ulef. || || 25. Chupan ri k'ij ri', ri quibeyomal y ri nic'atzin chique man junan ta c'o quiq'uin conojel. || || 26. C'a c'ari', xquichop quich'aric qui' chupan jalojoj ruvech molaj. Xquitiquiriba' c'a quibanic tak k'ataj xa quichin can rije'. Ri' xquiben xaxe richin chi yech'acon, y rije' xquichop ruxutuxic ri kitzij Ruk'ataj ri Cristo. || || 27. Xc'ulvachitej c'a chi tok e k'axinek chic el lajuj c'al lajuj juna', q'uiy c'a chic ruvech k'ataj e c'o chuvech ri ruvach'ulef ri'. Kitzij c'a chi e c'o e q'uiy k'ataj ri xquibij chi quetaman ruvech ri Cristo. Man riq'uin vi ri', rije' xequixutuj ri janila c'atzinel tak tijonic richin ri utzilej rutzijol. Riq'uin c'ari', rije' xquic'ul ronojel ruvech itzel y xquiya' ri achique can lok'olej vi chique ri ch'a'oj quij. Ch'a'oj quij roma xa man e ruc'amon ta. || || 28. risex roma xuchop ri cänima. || || 29. C'o c'a chuka' jun chic k'ataj ri xuxutuj ri Cristo. Rije' xa xequiyok' c'a ri e richin ri || || Ri k'ataj ri' janila xnimiroma ri itzel banobel y ri ruchuk'a' ri Satanäs ri || || 4 NEFI || || kitzij Ruk'ataj ri Cristo roma ch'uch'uj ri cänima y roma quiniman ri Cristo. Chuka' xequixovaj rije' roma xebanatej q'uiy meyel tak samaj chiquicojol. || || 30. Roma c'ari' tok xquisamajij ri cuchuk'a' y ri quik'atbel tzij pa quivi' ri rutijoxela' ri Jesus ri e canajinek can chiquicojol, y xequiya' c'a pa tak tz'apin che'. Chiri' c'a, roma ri ruchuk'a' ri ruch'abel ri Dios ri c'o quiq'uin ri tijoxela' ri', ri tak tz'apin che' xech'aratej pa nic'aj. C'a c'ari', rije' xe'el chic el y xequibanala' meyel tak samaj chiquicojol ri vinaki'. || || 31. Man riq'uin vi c'ari', stape' c'a xebanatej ronojel re meyel tak samaj re', ri vinaki' c'a xquicovirisaj na ri cänima, y xquitij quik'ij richin chi yequicamisaj. Ri' xa achi'el c'a ri e aj Judä ri e c'o pa Jerusalem tok xquitij quik'ij richin chi xquicamisaj ri Jesus, achi'el c'a ri xubij can rija'. || || 32. Xequitorij c'a chuka' chupan ri tak porobel. Chlri' c'a, xa xe'el pe chic chupan y manek rubanon chique. || || 33. Chuka' xequiya' c'a chupan quic'ojlibal ri e c'uxunela' chicopi'. Chlri' c'a xa xe'etz'an quiq'uin ri chicopi' ri', achi'el c'a jun alc'ual netz'an riq'uin jun ti carne'I. C'a c'ari', xe'el pe chic quiq'uin y manek rubanon chique. || || 34. Man riq'uin vi ri', ri vinaki' xquicovirisaj ri cänima, xa || || roma xeyukex c'a el coma q'uiy teuchunela' y man kitzij ta e ya'ol lok'olej rutzijol, richin xequipabala' e q'uiy ruvech k'ataj, y richin xquibanala' ronojel ruvech etzelal. Xequisoc c'a ri ruvinak ri Jesus. Man riq'uin vi ri', ri ruvinak ri Jesus man xequisoc ta pe chic. Que c'ari', rije' xeyojyaj can roma manjun xquinimala' y can xquibanala' vi ri itzel, benek c'a ri juna', c'a tok e k'axinek chic el julajuj c'al lajuj juna'. || || 35. Xc'ulvachitej c'a chi xbanatej jun nimalej ch'arojri'il chiquicojol ri vinaki' chupan ri juna' julajuj c'al julajuj. || || 36. Xc'ulvachitej c'a chi chupan ri juna' ri', xyacataj jun vinakul ri xquibini'aj Nefi'i'. Jac'a rije' ri can kitzij vi xquinimaj ri Cristo. Chiquicojol c'a rije' e c'o vi ri vinaki' achojchique ri Lamani' xqubij vi: Jacobi', Jose'i', Zorami'. || || 37. Roma c'ari', ri kitzij nimanela' richin ri Cristo xquibini'aj Nefi'i', Jacobi', Jose'i', Zorami'. Jec'a rije' ri can kitzij vi xquiya' ruk'ij ri Cristo. Ri oxi' rutijoxela' ri Jesus ri e canajinek can, chuka' e c'o vi chiquicojol rije'. || #COMMENT#PAGE NUMBER 154# || 38. Xc'ulvachitej c'a chi ri xexutun ri utzilej rutzijol xquibini'aj c'a Lamani', Lemueli', Ismaeli'. Rije' man xeyojyaj ta can roma manjun xquinimala'. Xa can riq'uin vi ri quirayibal xquipaba' c'a qui' chuvech ri utzilej rutzijol ri Cristo. Xequiti || #COMMENT#PAGE NUMBER 185# || 4 NEFI || || joj c'a chuka' ri calc'ual richin chi man xquinimaj ta, achi'el c'a ri cati't quimama' xeyojyaj vi pe, pa tok rutiquiribel pe. || || 39. Re', xa roma c'a ri quetzelal y ri itzel quibanobal ri cati't quimama', achi'el c'a pa tok rutiquiribel pe. Xetijox c'a richin xequetzelaj ri ralc'ual ri Dios, achi'el c'a ri Larnani' xetijox richin xequetzelaj ri ralc'ual ri Nefi, pa tok rutiquiribel pe. || || 40. Xc'ulvachitej c'a chi cablajuj c'al caji' juna' e k'axinek chic el, y que c'ari' quibanon c'a ri vinaki'. Ri janila e itzel chique ri vinaki' ri' xquicovirisaj qui', y janila nic'o c'a ruvi' e q'uiy rije' chiquivech c'a ri ruvinak ri Dios. || || 41. Rije' jutakel xequipaba' tak jay quichin can rije' richin ri ruya'ic ruk'ij ri Ajaf y xequivik riq'uin ronojel ruvech jebelilej tak beyomel. Que c'ari' xek'ax c'a el cablajuj c'al lajuj juna' y que c'a chuka' ri' xek'ax el oxlajuj c'al juna'. || || 42. Xc'ulvachitej c'a chi ri e itzel chique ri vinaki' xquichop rubanic ri pan evel sujunic y ri pan evel tak molaj richin ri Gadianton. || || 43. Ri vinaki' ri xquibini'aj Nefi'i' chuka' xquinimirisaj qui' pa cänima coma ri e janila quibeyomal rije', y xe'oc achi'el ri Lamani', ri cach'alal. || #COMMENT#PAGE NUMBER 156# || 44. Chupan c'a ri tak k'ij ri', ri tijoxela' xquichop pe bisonic coma ri quimac ri e c'o chuvach'ulef. || #COMMENT#PAGE NUMBER 186# || 45. Xc'ulvachitej c'a chi tok e k'axinek chic el volajuj c'al juna', ri ruvinakul ri Nefi' y chuka' ri Lamani' e oquinek chic e itzel, xa e junan che ca'i'. || || 46. Xc'ulvachitej c'a chi ri elek'oma' richin ri Gadianton xequiratej chuvech chijun ri ruvach'ulef. Manjun chic chique ri e choj xc'oje' can, xaxe c'a ri rutijoxela' ri Jesus. Ri vinaki' xequiyec can q'uiy k'ana ch'ich' y saka ch'ich', y xequic'ayila' ronojel ruvech c'ayij. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 26# #0,16,47# Xc'ulvachitej c'a chi tok xek'ax can volajuj c'al vo'o' juna', jari' tok xcom ri Amos. Ri vinaki' c'a xec'oje' na chupan ri quetzelal. C'a c'ari', ri Amaron, ri ruchak' ri Amos, xutz'ibaj c'a ri retal banobel pa ruq'uexel rija'. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,16,48# Xc'ulvachitej c'a chi xek'ax el vaklajuj c'al juna'. Jari' tok ri Amaron xerevaj ka ronojel ri lok'olej retal banobel, roma c'a ri Uxlabixel queri' xubij pa ränima rija'. Ja c'ari', ronojel ri retal banobel ri e k'axinek pe riq'uin jun iyaj mamaj ija'tzul, c'a chire ri jun chic, c'a tok chupan ri vaklajuj c'al juna' chirij c'a ri rupetebal ri Cristo. Ri Amaron nupixabaj ri Mormon chirij ri lok'olej retal banobel tz'ibatel can. Yeban camisanel tak oyoval y itzel tak banobel. Ri oxi' tijoxela' e aj Nefi'i' ye'el el. Nik'il ri Mormon richin chi man nich'abalin ta. Yek'ajer ri lok'olej rutzijol quichin ri Abinadi y ri Samuel ri aj Lamani'. || 49. Rija' xerevaj ka riq'uin ri Ajaf richin xque'apon ta chic riq'uin ri rutz'akat ri rujayul ri Jacob, achi'el niquibij can ri lok'olej tak rutzijol y ri rusujunic ri Ajaf. Que c'ari', xtane' rutz'ibaxic ri retal banobel richin ri Arnaron. || #0,1,0# RI VUJ RICHIN RI MORMON #COMMENT#Concatenated verses split# #0,1,1# TANAJ 1 Ri Amaron nupixabaj ri Mormon chirij ri lok'olej retal banobel tz'ibatel can. Yeban camisanel tak oyoval y itzel tak banobel. Ri oxi' tijoxela' e aj Nefi'i' ye'el el. Nik'il ri Mormon richin chi man nich'abalin ta. Yek'ajer ri lok'olej rutzijol quichin ri Abinadi y ri Samuel ri aj Lamani'. || Ri Amaron nupixabaj ri Mormon chirij ri lok'olej retal banobel tz'ibatel can. Yeban camisanel tak oyoval y itzel tak banobel. Ri oxi' tijoxela' e aj Nefi'i' ye'el el. Nik'il ri Mormon richin chi man nich'abalin ta. Yek'ajer ri lok'olej rutzijol quichin ri Abinadi y ri Samuel ri aj Lamani'. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 27# #0,1,1# Vacami c'a, yin Mnrmon ninben jun retal banobel chiquij ri e nutz'eton y ri e vac'axan, y ninya' c'a rubi' ri Vuj richin ri Mormon. #0,1,2# Chupan c'a la'ek ri k'ij tok ri Amaron xerevaj can riq'uin ri Ajaf ri retal banobel, jari' tok rija' xpe viq'uin. Yin lajuj la'ek nujuna' y nuchapon nutijoxic vi' chire ri etamanic quichin ri nuvinakul. Ja c'ari' tok ri Amaron quere' xubij c'a chuve: Yfin vetaman chi rat at jun alc'ual utz ajolon y at novinek richin natzu' ronojel. #0,1,3# Roma c'ari', ninvajo' c'a chi noka' c'a chac'u'x ronojel ri atz'eton chiquicojol re vinakul re'. C'a c'ari', tok xtuben juvinek caji' la'ek ajuna', cabiyin c'a pa ri ruvach'ulef Antum, acuchi c'o vi jun ti loman juyu' rubini'an Xim. Chfiri' c'a, yin nuyacon can riq'uin ri Ajaf ronojel ri lok'olej retal banobel can quichin re vinakul re'. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,1,4# Can kitzij vi c'a chi rat xtac'uaj aviq'uin ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi, y ri ch'aka' chic xa xque'aya' can pa ri c'ojlibel acuchi e c'o vi. C'a c'ari', rat xtatz'ibaj chuvech ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi ronojel ri atz'eton chi xquibanala' re vinakul re'. || c'ojlibel acuchi e c'o vi. C'a c'ari', rat xtatz'ibaj chuvech ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi ronojel ri atz'eton chi xquibanala' re vinakul re'. || #0,1,5# Vacami c'a, yin Mnrmon in elenek c'a pa ri rija'tzul ri Neffi. Ri nata' chuka' rubini'an Mnrmon. Chiri' c'a, man xinmestaj ta ri xubij ri Amaron chuve. #0,1,6# Xc'ulvachitej c'a chi tok c'o julajuj nujuna', ri nata' xiruc'uaj c'a pa ri ruvach'ulef pa rajxocon k'ij, c'a chupan ri ruvach'ulef Zarajemla. #0,1,7# Chijun ri ruvach'ulef ri' nojinek che jay, y ri vinaki' can e janila vi e c'o, xa e achi'el juba' ri sanayi' richin ri nimalej ya'. #0,1,8# Xc'ulvachitej c'a chupan ri juna' ri', chi xyacatej jun camisanel oyoval acuchi e c'o vi ri Nefi'i'. Chupan c'a ri vinakul ri' e c'o vi ri Nefi'i', ri Jacobi', ri Jose'i', ri Zorami'. Ri camisanel oyoval ri' xbanatej c'a chiquivech ri Nefi'i', y ri Lamani', ri Lemueli', ri Ismaeli'. #0,1,9# Vacami c'a, ri Lamani', ri Lemueli', ri Ismaeli', xquibini'aj Lamani'. Rnma c'ari', ri ca'i' ruvech molaj vinaki' ja ri Nefi'i' y ri Lamani'. #COMMENT#PAGE NUMBER 158# #0,1,10# Xc'ulvachitej c'a chi xchapatej rubanic ri camisanel oyoval chiquicojol rije' pa ri ruc'ulba't ri Zarajemla, chunakaj ri ya' rubini'an Sidon. #COMMENT#PAGE NUMBER 187# #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 28# || 0 11. Xc'ulvachitej c'a chi ri Nefi'i' e quimolon janila achi'a' ri can xic'o quivi' oxochuvi volajuj k'o achi'a'. Chupan c'a ri juna' ri', xc'ulvachitej chi xequiben e q'uiy ch'a'oj. Chiri' c'a, ri Nefi'i' xequich'ec ka ri Lamani' y xequicamisaj janila chique rije'. || || 1 12. C'ari', xc'ulvachitej chi ri Lamani' xquijel ri man utz ta quirayibal, y xc'oje' chic uxlanibel c'u'x chuvech ri ruvach'ulef ri'. C'o la'ek caji' juna' xc'oje' c'a ri uxlanibel c'u'x y manek chic camisanic. || || 13. Man riq'uin vi ri', cof ch'iquiban ri etzelal chuvech chijun ri ruvach'ulef ri'. Xa romari' tok ri Ajaf xerelesaj el ri rutijoxela' ri e rulok'ok'en. C'a c'ari', xtane' c'a rubanic ri meyel tak samaj y ak'omanic, roma c'a ri nimalej quetzelal ri vinaki'. || || 14. Chuka' manek chic lok'olej sipanic elenek pe riq'uin ri Ajaf, y ri Uxlabixel man xkaka chic ta pa ruvi' manjun, roma xquibanala' ri itzel y man xquinimala' ta. || || 15. C'a c'ari', yin c'o volajuj nujuna' y choj juba' ri nunojibal. Rorna c'ari' tok xik'ejelox pe roma ri Ajaf, y xinna' y xinvetamaj chirij ri rutzil ri Jesus. || || 16. C'ari', yin xintij nuk'ij richin xich'abalin chique re vinakul re'. Man riq'uin vi ri', xk'at nuch'abel y yin xik'il can richin chi man xich'abalin ta chic chique. Rorna chi kitzij, rije' ri188 || || q'uin ronojel quirayibal quipaban qui' chuvech ri qui Dios. Chuka' ri tijoxela' e lok'ok'en xe'elesex c'a el Chupan ri ruvach'ulef ri', roma nim ri quetzelal ri vinaki'. || || 17. Yin xicanej c'a can chiquicojol. Man riq'uin vi ri', xik'il richin man xich'abalin ta chique roma c'a ri rucovil ri cänima. Chuka' c'a, xa roma ri rucovil ri cänima rije', ri ruvach'ulef xetzelex can chiquivech. || || 18. Ri elek'oma' ri' richin ri Gadianton, ri e c'o chiquicojol ri Lamani', xec'ojlan c'a chic chuvech chijun ri ruvach'ulef ri'. Roma c'ari' tok ri vinaki' xequevaj ka ri quibeyomal pan ulef. C'a c'ari', ri quibeyomal xquiben lik', roma ri Ajaf xretzelaj ri ruvach'ulef richin chi man xetiquir ta xequichop, ni ta Chuka' xequich'ojij. || || 19. Xc'ulvachitej c'a Chuka' chi e c'o itzel meyel tak c'utbel, y itzinic, y itzel man etaman ta banobel, y ri ruchuk'a' ri itzel vinak can samajinek vi chuvech chijun ri ruvach'ulef ri'. Riq'uin c'ari', xek'ajer c'a ronojel ri ch'abel richin ri Abinadi y Chuka' richin ri Samuel ri aj Lamani'. || || TANAJ 4 || || Ri Nefi'i' niquichop rubanic jun camisanel oyoval richin tzolibel c'ula'anic chique ri Lamani'. Man yech'acon ta chic ri Nefi'i'. Ri lok'olej retal banobel ye'elesex el Chupan ri loman ti juyu' rubini'an Xim. || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 29# || 0 1. Xc'ulvachitej c'a chi chupan ri vakxaklajuj c'al oxi' juna', ri Nefi'i' xe'el el pa ri ruvach'ulef rubini'an Tolanic, quiq'uin ri molaj coyovanela', richin niquichop qui' quiq'uin ri Lamani'. || || 1 2. C'ari', xc'ulvachitej chi ri molaj oyovanela' quichin ri Nefi'i' xe'okotex pe, c'a pa ri ruvach'ulef Tolanic. Chiri' c'a, tok rije' c'a e cosinek na, jun c'ac'a' molaj oyovanela' quichin ri Lamani' xepe c'a chiquij. C'a c'ari', xbanatej jun c'ayevilej ch'a'oj, y ri Lamani' can xquich'ec vi ri tinamit rubini'an Tolanic, y xequicamisaj e q'uiy Nefi'i', y xequichop e q'uiy richin yequitz'apij. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 30# #0,4,3# C'ari' ri quitz'akat ri Nefi'i' xe'animej el y xquitun qui' quiq'uin ri e c'o chupan ri tinamit Teancurn. Ri tinamit Teancum c'o c'a pa ri c'ulba't chunakaj ri ruchi' ri nimalej ya', chunakaj c'a ri tinamit Tolanic. #0,4,4# Vave' c'a, ri molaj oyovanela' quichin ri Nefi'i' xebe c'a chiquij ri Lamani', y can xaxe vi romari' tok xchap quicamisaxic ri Nefi'i'. Roma ri Lamani' man ta xetiquir c'a xequich'ec, vi xa man ta romari'. #0,4,5# Kitzij c'a chi ri c'ajisabel ri nuben ri Dios xquequik'i' ri e itzel, y can coma vi ri e itzel, yec'ajisex c'a quivech ri e itzel. Rorna can ja vi c'a ri e itzel ri niquik'ak'irisaj ri cänima ri calc'ual ri achi'a' richin chi yecamisan. #0,4,6# Xc'ulvachitej c'a chi ri Lamani' xquinuc' apon qui', richin yebe ka chirij ri tinamit Teancum. #0,4,7# Xc'ulvachitej c'a chi chupan ri juna' vakxaklajuj c'al caji', jari' tok ri Lamani' xebe ka chirij ri tinamit Teancurn richin niquich'ec ri tinamit ri' chuka'. #0,4,8# Xc'ulvachitej c'a chi rije' xek'atatej y xe'okotex coma ri Nefi'i'. C'a c'ari', tok ri Nefi'i' xquitz'et chi rije' xecokotaj el ri Lamani', rije' xebananen c'a chic roma ri cuchuk'a'. Jari' tok xebe riq'uin ri cuchuk'a' rije' y xquich'ec jun bey chic ri tinamit Tolanic. #0,4,9# Vacami c'a, tok e c'ulvachitajinek chic ronojel re', e caminek c'a chic e q'uiy lajujitek voc'al vinaki', quiq'uin ri ca'i' vinakul, quiq'uin c'a ri Nefi'i', achi'el c'a quiq'uin ri Lamani'. #0,4,10# Xc'ulvachitej c'a chi xk'ax el ri juna' vakxaklajuj c'al vaki'. C'ari', ri Lamani' xe'apon ka chic quiq'uin ri Nefi'i', richin chi niquichop qui' quiq'uin. Man riq'uin vi ri', ri Nefi'i' man xtzolin ta pe quic'u'x chupan ri itzel ri quibanalon, xa jutakel xquitakej el rubanic itzel. #COMMENT#PAGE NUMBER 160# #COMMENT#Concatenated verses split# #0,4,11# Vave' c'a, man tiquirel ta richin chi ri rak' jun achin nutzijoj, o richin chi jun achin nutz'ibaj jun tz'aket k'alajirisanic chirij ri xibinel vachibel richin quiq'uel y vulatajic tiojil ri xtzu'un chiquicojol ri vinaki'. Re' quiq'uin c'a ri Nefi'i', achi'el chuka' ri Lamani'. Checonojel änima covirisan chic. Xa roma c'ari' tok xequicot richin yecamisan jutakel. #COMMENT#PAGE NUMBER 189# #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 31# #0,4,0# Re' quiq'uin c'a ri Nefi'i', achi'el chuka' ri Lamani'. Checonojel änima covirisan chic. Xa roma c'ari' tok xequicot richin yecamisan jutakel. || 1 12. Ri ruch'abel ri Ajaf niquibij chi manjun chic bey can xc'oje' c'a janila etzelal chiquicojol ri ralc'ual ri Le'i, ni ta chuka' chiquicojol ri rujayul ri Israel, achi'el c'a re etzelal re' chiquicojol re vinakul re'. || || 13. Xc'ulvachitej c'a chi ri Lamanl' xquich'ec chic ri tinamit Tolanic, xa roma nic'o quivi' e q'uiy rije' chiquivech ri Nefi'i'. || || 14. Chuka' xebiyin chirij ri tinamit Teancum, y xecokotaj el ri e c'o chupan, y xequichop e q'uiy ixoki' y alc'uala', y xequisuj achi'el camelabel chique ri tioxilej tak qui dios. || || 15. Xc'ulvachitej c'a chi chupan ri juna' vakxaklajuj c'al vuku', jari' tok ri Nefi'i' xe'oyover, roma ri Lamani' xequicamisaj chi camelabel ri quixoki' y ri calc'ual. Rorna c'ari', xebe c'a chiquij ri Lamani' riq'uin janila nim coyoval. Riq'uin c'ari', rije' xequich'ec chic jun bey ri Lamani', y xecokotaj el chupan ri quiruvach'ulef. || || 16. C'a c'ari', ri Lamani' man xepe ta chic chiquij ri Nefi'i', c'a tok chupan ri juna' vakxaklajuj c'al volajuj. || || 17. Chupan c'a ri juna' ri', xepe ka chic chiquij ri Nefi'i' quiq'uin ronojel ri cuchuk'a'. || || Chiri' c'a, man xe'ajilex ta roma can janila vi e q'uiy. || || 18. Pa ri tak k'ij ri', ri Nefi'i' manjun chic bey xc'oje' cuchuk'a' pa quivi' ri Lamani', xa can xejamajo' vi el chiquivech, achi'el c'a ri tef kajinek pe nanimej chuvech ri k'ij. || || 19. Xc'ulvachitej c'a chi ri Lamani' xepe ka chirij ri tinamit Tolanic. Chlri' c'a xbanatej jun janila c'ayevilej ch'a'oj chupan ri ruvach'ulef Tolanic, y ri Lamani' xequich'ec c'a ri Nefi'i'. || || 20. C'ari', ri Nefi'i' xe'animej el chiquivech ri Lamani' y xe'apon pa ri tinamit Boaz. Chlri' c'a riq'uin janila quicovil xepa'e' chiquivech ri Lamani'. Roma c'ari', ri Lamani' man xequich'ec ta, xa c'a tok xepe chiquij pa ruca'n mul. || || 21. Tok xepe c'a pa ruca'n mul, ri Nefi'i' xe'okotex, y xecamisex riq'uin nimalej itzelilej camisaxic. Jun chic bey c'a ri quixoki' y ri calc'ual xecamisex chi sujubel chiquivech tak tiox. || || 22. Xc'ulvachitej c'a chi ri Nefi'i' xe'animej chic el chiquivech, y xequic'uaj el quiq'uin rije' conojel ri vinaki' ri e c'o chupan ri nima'k tak tinamit y chuka' ri e c'o chupan ri ch'uti'k tak tinamit. || #COMMENT#PAGE NUMBER 162# || 23. Vacami c'a, yin Mormon xintz'et chi ri Lamani' juba' chic man niquich'ec chijun ri ruvach'ulef ri'. Roma c'ari' tok xibe pa ri ti loman juyu' || #COMMENT#PAGE NUMBER 190# #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 32# #0,6,0# rubini'an Xim, y xenvelesaj c'a el ronojel ri retal banobel ri revan can ri Amaron riq'uin ri Ajaf. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,6,1# TANAJ 6 Nitzijon chirij ri loman juyu' rubini'an Cumora y ri retal banobel ri e c'o chiri'. Nutzijoj ri ruq'uisibel ch'eyonic quichin ri ca'i' vinakul. Ri Lamani' yech'acon. E c'o can juvinek caji' Nefi'i'. || Nitzijon chirij ri loman juyu' rubini'an Cumora y ri retal banobel ri e c'o chiri'. Nutzijoj ri ruq'uisibel ch'eyonic quichin ri ca'i' vinakul. Ri Lamani' yech'acon. E c'o can juvinek caji' Nefi'i'. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 33# #0,6,1# Vacami c'a ninq'uis ri nutzijonic chirij ri quivulatajic ri nuvinakul, ri Nefi'i'. Xc'ulvachitej c'a chi roj xojbiyin el chiquivech ri Lamani'. #0,6,2# Yin Mormon xintz'ibaj c'a jun vuj chire ri rutata'al tinamit quichin ri Lamani', y xinc'utuj chire chi tuya' c'a k'ij chike richin yekamol ronojel ri kavinaki' pa ri ruvach'ulef rubini'an Curnora, chunakaj jun loman juyu' rubini'an Curnora, y chiri' xtikachop c'a ki' quiq'uin rije'. #0,6,3# Xc'ulvachitej c'a chi ri rutata'al ri tinamit quichin ri Larnani' xuya' c'a chike ri xinc'utuj chire. #0,6,4# C'ari', xc'ulvachitej c'a chi xojbe c'a pa ri ruvach'ulef Curnora, y xkaben ri kamo'c chuve' ri loman juyu' Curnora. Ri' c'o chupan jun ruvach'ulef riq'uin q'uiy tak ya', raken tak ya', y tz'ucubel tak ya'. Vave' c'a, xkarayij chi nic'oje' ta kuchuk'a' richin xkach'ec ta ri Lamani'. #0,6,5# Tok xa e k'axinek chic el belejlajuj c'al caji' juna', jari' tok roj e kamolon pe chic conojel ri kavinak chupan ri ruvach'ulef Cumora. #0,6,6# Xc'ulvachitej c'a chi tok xekamol yan pe conojel ri kavinak chupan ri ruvach'ulef Cumora, can kitzij vi chi yin Mormon xiruchop rijixinen, y can vetaman vi chi jare' ri ruq'uisibel ch'a'oj quichin ri nuvinak. Ri Ajaf xubij can chuve chi man tinya' c'a k'ij richin chi ri lok'olej retal banobel ri k'axinek pe coma ri katata', xquetzak ta c'a pa quik'a' ri Lamani'. Roma c'a ri Lamani' xtiquivulaj ta c'a. Rorna c'ari', xinben re retal banobel re' riq'uin ri tz'iban can chuvech ri xaxilej tak ch'ich' richin ri Nefi. C'ari', xenvevaj can chupan ri loman juyu' Curnora ronojel ri retal banobel ri e ya'on can chuve roma ri ruk'a' ri Ajaf. Xaxe man xenvevaj ta re jun, ca'i', oxi' xaxilej tak ch'ich' re' ri xenya' chire ri nuc'ajol Moroni. #0,6,7# Xc'ulvachitej c'a chi ri nuvinak quiq'uin ri quixjayilal y ri calc'ual, vacami xequitz'et ri molaj oyovanela' quichin ri Lamani' e petenek chiquij. Riq'uin c'a ri c'ayevilej xibinri'il ri' richin ri camic ri nunojisaj ri cänima checonojel ri e itzel, rije' xcoyobej c'a chi xe'oka' pe. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,6,8# Xc'ulvachitej c'a chi rije' xepe chikij richin niquichop qui' kiq'uin, y chiquijujunal ri vinek xenoj riq'uin xibinri'il, roma can janila vi e q'uiy rije'. #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 34# #0,6,0# vinek xenoj riq'uin xibinri'il, roma can janila vi e q'uiy rije'. || 1 9 . C'ari', xc'ulvachitej chi xquiq'uek c'a qui' chiquij ri nuvinak riq'uin ri tzaq'uibel, y ri c'akbel ch'ab, y ri ch'ab, y ri iquiej, y riq'uin ronojel ruvech rusamijibel ri camisanel oyoval. 10. Xc'ulvachitej c'a chi checonojel ri achi'a' vichin yin xecamisex ka, ja', checonojel ri juchuvi vok'o achi'a' ri e c'o viq'uin, y yin xisoc y xezak pa quinic'ajal. Ja c'ari', ri Lamani' xek'ax acuchi in c'o vi yin y man xinquicamisaj ta chiri'. || || 11. C'a c'ari', tok rije' e ic'ovinek chic chikacojol, y e quicamisan checonojel ri nuvinak, jari' tok xaxe juvinek caji' chike xojc'oje' can. Chikacojol c'a roj c'o vi chuka' ri nuc'ajol Moroni. Man xojcom ta c'a quiq'uin ri nuvinak. Pa ri ruca'n k'ij tok ri Lamani' e tzolinek chic pa ri quimo'c, roj oj c'o pa ruvi' ri loman juyu' Cumora, y xekatz'et e camisatajinek can ri juchuvi vok'o chique ri nuvinakul ri xinabiyej yin chiquivech. || || 12. Xekatz'et chuka' ri juchuvi vok'o chique ri nuvinakul ri xeyukex roma ri nuc'ajol Mnroni. || || 13. Vave' c'a, chuka' xetzak ri juchuvi vok'o vinaki' richin ri Gidgidona, y chuka' rija' pa quinic'ajal. || || 14. Chuka' xtzak ri Lama quiq'uin ri juchuvi vok'o ruvinak rija'. Chuka' xtzak ri Gilgal 192 || || quiq'uin ri juchuvi vok'o ruvinak. Chuka' ri Lima xtzak quiq'uin ri juchuvi vok'o ruvinak. Chuka' xtzak ri Joneam quiq'uin ri juchuvi vok'o ruvinak. Chuka' c'a xetzak ri Camenia, ri Moronia, ri Antionum, ri Xiblom, ri Xem, ri Jos, chiquijujunal quiq'uin ri juchuvi vok'o quivinak rije'. || || 15. Xc'ulvachitej c'a chi e c'o lajuj chic ri xetzak roma ri tzaq'uibel, chiquijujunal quiq'uin ri juchuvi vok'o quivinak rije'. Kitzij c'a chi ronojel ri nuvinakul xetzak. Ri quich'acul, ri quibakil, ri quiquiq'uel ri caminaki' e c'o can chuvech re ruvach'ulef. Xa e ya'on can chiri' coma ri xecamisan can quichin richin chi yechuvir pa ruvi' ri ruvach'ulef, y yek'ey, y yetzolin chic pa ri ulef acuchi xe'el vi pe. Xaxe c'a e q'ues na ri juvinek caji' ri e c'o viq'uin y chuka' e juba' ri xe'animej c'a chupan ri tak ruvach'ulef pa ri rajxocon k'ij y e jujun ri xquitun qui' quiq'uin ri Lamani'. || || 16. Xpax c'a ri vänima roma ri bis coma ri nuvinakul ri xecom. Xinrek nuchi' y xinbij: || || 17. Rix ri ix vinakul jebel, Zachique cami roma tok ix elenek c'a el chupan ri rubeyal ri Ajaf? Rix ri ix vinakul jebel, zachique cami rubeyal tok xixovaj ri Jesus ri xpa'e', e jakel pe ri ruk'a' richin yixruc'ul? || || 18. Can kitzij vi, man ta c'a xiben queri', man ta xixtzak c'a. Man riq'uin vi c'ari', can ix || #0,7,0# tzakinek vi y yin ninvok'ej ri isachonic. || 1 19. Rix ri ix jebel tak c'ajol y mi'al, rix ri ix te'ej tata'aj, rix ri ix achijilal y ixjayilal, rix ri ix vinakul jebel, Zachique cami banel tok xixtzak ka? || || 20. Can kitzij vi c'a, rix xixq'uis c'a, y ri nubis man xquixrutzolij ta pe chic. || || 21. Cha'nin c'a xtoka' ri k'ij chi ri camel ri ic'uan rix, nuq'uen ka ri man camel ta chic. Re ch'aculaj re' ri yeyojtej y yechuvir, c'o chi ye'oc ch'aculaj ri man yecom ta chic. C'a c'ari', c'o chi yixapon chuvech ri k'atbel tzij richin ri Cristo richin chi nik'at tzij pan ivi' chirij ri isamaj. Vi can ix choj vi, c'a c'ari' xquixbe quiq'uin ri ivati't imama' ri xenabiyej el chuvech rix. || || 22. C'ate' ta xtzolin yan pe ic'u'x tok c'a manjani tika' chivij re nimalej vulatajic re'. Vacami c'a, ix benek chic y ri Tata'ixel, ri can Jumul Tata'ixel chicaj, retaman ri ibanon. Rija' xtuben c'a iviq'uin, achi'el ri ruk'atoj tzij y ri rujoyovabel. || || TANAJ 7 || || Ri Mormon nujiquiba' chiquivech ri Lamani' chi rije' e aj rujayul ri Israel. Yerupixabaj chi quecolotej. || #0,7,1# Vacami c'a, yin ninvajo' yich'o quiq'uin ri vinaki' ri e rutz'akat re ruvinakul re' ri c'a yec'oje' can. Jari' ri Dios c'a xtuya' na ri nuch'abel chique || rije', richin chi xtiquetamaj chiquij ri cati't quimama'. Ja', yin yich'o chive rix ri ix rutz'akat ri rujayul ri Israel. Jare' c'a ri ch'abel ri ninbij chive: || #0,7,2# Tivetamaj c'a chi rix ix aj rujayul ri Israel. #0,7,3# Tivetamaj c'a chuka' chi c'o chi nitzolin pe ic'u'x, o manek banel yixcolotej. #0,7,4# Tivetamaj c'a chi c'o chi niya' can ri samajibel richin camisanel oyoval, y man niq'uen ta pe chic, y man yixquicot ta chic riq'uin ri quic' nitix riq'uin ri camisanic xaxe c'a vi queri' nubij ri Dios chive. #0,7,5# Tivetamaj c'a chi can nic'atzin vi chi nivetamaj chiquij ri ivati't imama', y nitzolin pe ic'u'x chupan ronojel ri imac y ri itzel ibanobal, y ninimaj ri Jesucristo. C'o c'a chi nivetamaj chi ja rija' ri Ruc'ajol ri Dfios, y chi can xcamisex vi coma ri e aj Judä, y riq'uin ri ruchuk'a' ri Tata'ixel rija' c'astajinek pe chic. Riq'uin c'ari', rija' rukasan ri ruk'ij ri camic, y chuka' riq'uin c'a rija' ri k'axo'n richin ri camic niyojtej. #0,7,6# Rija' can nuben vi ri c'astajibel quichin ri caminaki'. Riq'uin ri', ri vinaki' xquec'astej y xque'apon, chuvech ri k'atbel tzij richin rija'. #COMMENT#Concatenated verses split# #0,7,7# Rija' chuka' xuben can ri quicolotajic ri e aj ruvach'ulef. Roma c'ari', ri man nrejkalej ta manjun mac tok xtapon chuvech ri Ajaf chupan ri k'ij tok xtuk'et tzij pa ruvi', xtiya'ox c'a 193 k'ij chire richin nic'oje' riq'uin ri Dios chupan ri rajavaren riq'uin quicoten richin jantape'. Chiri' c'a xquerubixaj bix man e q'uisel ta quiq'uin ri molaj bixanela' aj chicaj. Xquerubixaj chire ri Tata'ixel, y chire ri C'ajolaxel, y chire ri Uxlabixel, ri can e jun Dfios vi. #0,8,0# k'ij chire richin nic'oje' riq'uin ri Dios chupan ri rajavaren riq'uin quicoten richin jantape'. Chiri' c'a xquerubixaj bix man e q'uisel ta quiq'uin ri molaj bixanela' aj chicaj. Xquerubixaj chire ri Tata'ixel, y chire ri C'ajolaxel, y chire ri Uxlabixel, ri can e jun Dfios vi. || 1 8. Roma c'ari', titzolin pe ic'u'x y quixkasex chuxe' ya' pa rubi' ri Jesus y titakej ri utzilej rutzijol ri Cristo ri xtik'alajirisex apon chivech. Man xaxe ta chupan re vuj re' xtic'ut chivech, xa chuka' chupan ri vuj ri benek el quiq'uin ri e aj Judä chique ri Gentili'. Ri vuj ri' xtapon iviq'uin rix coma ri GentiI i'. || || 9. Roma can kitzij vi chi tz'iban can re jun re' richin chi xtinimaj ri jun chic. Vi ninimaj c'a ri jun chic, xtinimaj c'a chuka' re jun re'. C'ari', vi ninimaj re jun re', can xtivetamaj vi chiquij ri ivati't imama'. Chuka' xtivetamaj chiquij ri nimalej tak samaj ri xebanatej can chiquicojol rije' roma ri ruchuk'a' ri Dios. || || 10. Xtivetamaj chuka' chi rix can ix rutz'akat rija'tzul ri Jacob. Rorna c'ari' tok ix ajilan quiq'uin ri vinaki' richin ri nabey c'ulanen tzij. Can utz vi xtuben chive chupan ri k'ij tok ri Cristo xtuk'et tzij pan ivi', vi ninimaj c'a rija', y yixkasex chuxe' ya', y yixturusex riq'uin k'ak' y ri Uxlabixel. Que c'ari' xuben ri Kacolonel, y rija' xubij 194 || || c'a chike chi tikabana' c'a chuka'. Amen. || || TANAJ 8 || || Ri Moroni nuq'uis ri rutzijonic ri rutata'. Nitzijon chirij ri camisanic pa Cumora. Ri Mormon c'o can chiquicojol ri caminaki'. Ri ruvach'ulet xc'oje' can pa quik'a' ri Lamani' y ri elek'oma'. Ri vuj richin ri Mormon xtel pe chupan ri ulef. Niya'ox rutzijol chiquij ri c'ulvachitajic y ri c'ayeval chupan ri ruq'uisibel tak k'ij. || #0,8,1# Can kitzij vi chi yin Moroni ninq'uis rutz'ibaxic ri retal banobel richin ri nata' Mormon. Can kitzij vi chi xaxe e c'o juba' chic ri nintz'ibaj. Jari' ri xubij pe ri nata' chi quentz'ibaj. #0,8,2# Can kitzij vi chi e c'o ri Nefi'i' ri xe'animej pa ri ruvach'ulef pa ri rajxocon k'ij. Xc'ulvachitej c'a chi chirij c'a ri nimalej y c'ayevilej ch'a'oj ri' chiri' pa Cumora, ri Lamani' xequicanoj ri Nefi'i' ri' y xequicamisaj checonojel rije'. #0,8,3# Ri nata' chuka' xcamisex coma rije', y yin in c'o can nuyon oc richin nintz'ibaj ri bisel tzijonic chirij ri quivulatajic ri nuvinakul. Can kitzij vi c'a, chi rije' e q'uisinek chic y yin nintakej c'a ri rupixa' ri nata'. Man vetaman ta c'a vi xquinquicamisaj yin chuka', o xa manek. #0,8,4# Roma c'ari', yin xtintz'ibaj ri retal banobel y xtinvevaj chupan ri ulef. C'ari' can manek vi rubanon ri xtinc'ulvachij. 5. Can kitzij vi chi ri nata' #COMMENT#Concatenated verses split# #0,8,5# . Can kitzij vi chi ri nata' nek c'a ch'ich' c'o viq'uin, roma xa nuyon chic in c'o. Ri nata' xcamisex c'a chupan ri ch'a'oj, achi'el c'a chuka' ronojel ri nuvinakul. Manek c'a ri vachibil y manek chuka' acuchi yibe vi. Man vetaman ta c'a jampe' chic k'ij xtuya' ri Ajaf ri nuc'aslen. #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 35# #0,8,0# rubanon re retal banobel re' y rutz'iban can ri ric'a'tz. Yin chuka' xtintz'ibaj ta can, vi ta #COMMENT#Concatenated verses split# #0,8,1# c'o c'ojlibel chuvech ri xaxilej nek c'a ch'ich' c'o viq'uin, roma xa nuyon chic in c'o. Ri nata' xcamisex c'a chupan ri ch'a'oj, achi'el c'a chuka' ronojel ri nuvinakul. Manek c'a ri vachibil y manek chuka' acuchi yibe vi. Man vetaman ta c'a jampe' chic k'ij xtuya' ri Ajaf ri nuc'aslen. || tak ch'ich'. Man riq'uin vi ri', || || can manek vi c'ojlibel, y ma || || || || nek c'a ch'ich' c'o viq'uin, roma xa nuyon chic in c'o. Ri nata' xcamisex c'a chupan ri ch'a'oj, achi'el c'a chuka' ronojel ri nuvinakul. Manek c'a ri vachibil y manek chuka' acuchi yibe vi. Man vetaman ta c'a jampe' chic k'ij xtuya' ri Ajaf ri nuc'aslen. || || 6. Can kitzij vi chi e k'axinek can juk'o juna' tok tipe ri Kajaf, ri Kacolonel. || || 7. Can kitzij vi c'a chi ri Lamani' e quicanalon pe ri nuvinakul ri Nefi'i' pa ronojel tinamit, y pa ronojel c'ojlibel. Vacami e manek vi ri nuvinakul. Janila c'a nim ri quitzakinen. Ja', nim y c'ayef ri vulatajic quichin ri nuvinakul yin, ri Nefi'i'. || || 8. Can kitzij vi c'a chi ja ri ruk'a' ri Ajaf ri banayon richin. Chuka' c'a, vacami ri Lamani' c'a niquichapala' na qui' chiquivech rije'. Chuvech chijun re ruvach'ulef, can jutakel vi rije' yecamisalon y niquibiyinirisaj quiq'uel. Can manjun vi etamayon jampe' xtiq'uis ri camisanel oyoval. || || 9. Vave' c'a, vacami manjun chic ninbij c'a chiquij rije', roma manjun vi chic, xaxe ri Larnani' y ri elek'oma' c'a e c'o chuvach'ulef. || || 10. Chuka' c'a, manek chic ri etamayon ruvech ri kitzij Dios. Xaxe ri rutijoxela' ri Jesus ri xecanej can chupan re ruvach'ulef, c'a tok can janila vi nim ri quetzelal ri vinaki'. Ja c'ari' tok ri Ajaf man xuya' ta chic k'ij richin chi xecanej can quiq'uin ri vinaki', y manjun achin retaman acuchi e c'o vi chuvech re ruvach'ulef. || || 11. Can kitzij vi chi ri nata', chuka' yin, e katz'eton, y rije' quibanon lok'olej samaj pa kav i'. || || 12. Ri xtic'ulun richin re retal banobel re' y man xtretzelaj ta, roma achique ri man choj ta rubanon ri c'o chupan, can xtretamaj vi ch'aka' chic na'oj e nim chiquivech re na'oj re'. Vave' c'a, yin in Moroni, y vi ta c'o banel, xtink'alajirisaj ta ronojel chuvech. || || 13. Can kitzij vi chi ninq'uis ri nutzijonic chiquij re vinakul re'. Yin in ruc'ajol ri Mormon y ri nata' aj ri rija'tzul ri Nefi. || || 14. Ja yin ri yinevan can richin re retal banobel re' riq'uin ri Ajaf. Ri xaxilej tak ch'ich' xa manek quic'a'tz roma ri rubin can ri Ajaf. Roma rija' can xubij vi chi manjun xtic'oje' c'a quiq'uin ri xaxilej tak ch'ich' richin ta nich'acon. Man riq'uin vi ri', janila nim rejkalen ri retal banobel. Ri xtelesan pe richin pa sakil can xtiturusex vi roma ri Ajaf. || || 15. Roma manjun xtic'oje' ruchuk'a' richin xtrelesaj pe pa 195 || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 36# #0,8,0# sakil, xaxe vi ri Dios xtuya' c'a chire. Rorna ri Dios nurayij chi nibanatej riq'uin ri tzu'bel jiquiban riq'uin ri ruc'ojlemal rija'. Chuka' jiquiban riq'uin ri rutzil quivech ri ojer ruvinak ri Ajaf ri can e quiran vi. Ja quiq'uin can rije' xuben vi rija' ri c'ulanen tzij. || 1 16. Nim c'a ruva ruk'ij ri xtelesan pe re retal banobel re' pa sakil, roma c'a rija' xtrelesaj pe pa k'eku'm, c'a pa sakil, achi'el c'a nubij ri ruch'abel ri Dfios. Kitzij c'a chi xtelesex pe chupan ri ulef y xtich'ich'an pe chupan ri k'eku'm. C'ari', ri vinaki' xtiquetamaj chirij. Ronojel re' xtibanatej can roma ri ruchuk'a' ri Dios. || || 17. Vacami, vi e c'o chupan re etal banobel re' ri man choj ta rubanon, jari' xa richin jun achin. Can kitzij vi chi roj man ketaman ta chirij manjun ri man choj ta rubanon chupan. Man riq'uin vi ri', ri Dios retaman ronojel. Rorna c'ari', ri xtetzelan richin re', tuchajij c'a ri', roma xa riq'uin c'a juba' xtic'oje' pa ruk'a' ri k'ak' richin ri xibalbay. || || 18. Tok c'o c'a jun ri nubij quere': Tic'utu' chinuvech o xquixinsoc, tuchajij c'a ri', roma riq'uin juba' rija' nuc'utuj ri xa can k'ilon vi roma ri Dios. || || 19. Roma can kitzij vi chi ri xtik'aton tzij chek cha'nin, can que vi chuka' ri' xtik'at tzij chek cha'nin pa ruvi' rija'. Roma ri rutojbal xa can junan vi 196 || || riq'uin ri rusamaj. Roma c'ari', ri nisocon can xtisocotej vi roma ri Ajaf. || || 20. Titzu' pe c'a ri nubij ri lok'olej tz'ibanic: Ri vinek man xtisocon ta y man xtik'aton ta tzij. Rorna c'a, ri k'atoj tzij xa vichin yin, nicha' ri Ajaf. Ri tzolibel banobel xa vichin yin chuka', y can ja vi yin ri xquiya'on rajel ruq'uexel. || || 21. Ri Ajaf rubanon jun c'ulanen tzij quiq'uin ri ruvinak. Jec'a rije' ri e rujayul ri Israel. Ri xtitzijon c'a oyoval o c'axinic chirij ri rusamaj ri Ajaf, y chiquij ri ruvinak ri Ajaf, xa juba' chic man nic'uk el y nitorix ka pa ri k'ak'. Xtubij c'a quere': Roj xtikavulaj ri rusamaj ri Ajaf y ri Ajaf xa xtumestaj can ri c'ulanen tzij ri xuben can quiq'uin ri e aj rujayul ri Israel. Jac'a ri yebanon queri', xa juba' chic man yec'uk el y yetorix ka pa ri k'ak'. || || 22. Roma c'a ri jumul rurayibal ri Ajaf can xquetz'akatisex vi, c'a tok ronojel ri rusujunic xquek'ajer can. || || 23. Tinic'oj c'a quipan ri lok'olej rutzijol ri xeruya' ri Isaias. Vave' c'a, manjun banel richin yentz'ibaj can. Can kitzij vi chi ninbij chive chi ri chojlaxela' ri xenabiyej chinuvech yin ri xec'oje' c'a chupan re ruvach'ulef re', rije' xquech'o c'a ak'anij, ja', can chupan vi ri pokolaj xquech'o vi ak'anij riq'uin ri Ajaf. C'a c'ari', can jic vi chi q'ues ri Ajaf y que c'a chuka' || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 37# #0,8,0# ri' rija' can jic vi man xtumestaj ta ri c'ulanen tzij ri xuben can quiq'uin. || 1 24. Rija' retaman c'a ri lok'olej quich'oven rije', y chuka' chi xquiben ri ch'oven ri' xaxe pa quivi' ri cach'alal. Rfija' chuka' retaman ri quicukubabel c'u'x rije', roma pa rubi' rija', rije' xetiquir xequelesaj el tzuputzuc tak juyu', y pa rubi' rija', rije' xetiquir xquiben chi xsilon ri ruvach'ulef. Riq'uin c'a ri ruchuk'a' ri ruch'abel rija', rije' xetiquir xquiben chi tz'apibel tak jay xetzak c'a pa ri ulef. Kfitzij c'a, chi ri porobel man xtiquir ta xerunek, ni ta chuka' ri c'uxunel tak chicopi', ni ta chuka' ri camisanel tak cumatzi', roma c'a ri ruchuk'a' ri ruch'abel ri Ajaf. || || 25. Can kitzij vi c'a chi rije' can xech'o vi ak'anij riq'uin ri Ajaf, pa ruvi' ri vinek achojche xtuya' vi k'ij ri Ajaf richin xtrelesaj pe re vuj re'. || || 26. Man ruc'amon ta c'a chi manjun nubij chi man xtipe ta re vuj re'. Roma can jic vi xtipe, roma ri Ajaf rubin can. Xtel c'a pe chupan ri ulef roma c'a ri ruk'a' ri Ajaf, y manjun ta nitiquir nik'aton richin. Xtipe c'a chupan ri jun k'ij tok xtibitej chi manek chic nimalej tak samaj y xtipe c'a achi'el vi ta c'o jun ri xtich'o pe chiquicojol ri caminaki'. || || 27. Xtipe c'a chupan jun k'ij tok ri quiquiq'uel ri chojlaxela' can xtich'o vi ak'anij ri || || q'uin ri Ajaf chiquij ri evan tak molaj y ri samaj richin k'eku'm. || || 28. Kitzij c'a, chi xtipe pa jun k'ij tok xtixutux ri ruchuk'a' ri Dios. Chuka' ri tak k'ataj xquetz'ilopisatej y xtiquinimirisaj qui' pa cänima. Kfitzij c'a chi chupan ri k'ij ri', ri yukenela' quichin tak k'ataj y ri tijonela' xtiquinimirisaj qui'. Ja', y xquequixoch'ij ri e c'o chupan ri quik'ataj. || || 29. Xtipe c'a pa jun k'ij tok xtac'axatej ka rutzijol chiquij tak k'ak' y nimalej tak cak'ik' y sibilej tak sutz' pa ch'aka' chic ruvach'ulef. || || 30. Chuka' xtac'axatej ka chiquij ri camisanel tak oyoval, y ri rutzijol chiquij camisanel tak oyoval, y ri silonel pa jalajoj ruvech c'ojlibel. || || 31. Kitzij c'a, chi xtipe pa jun k'ij tok e c'o nimalej tak tz'ilol chuvech re ruvach'ulef. Xquebanatej camisanec, elek', tz'ucuj tak tzij, k'oloj, tz'i'inic, y ronojel ruvech itzel banobel. Pa ri k'ij ri' e q'uiy xtiquibij quee': Tabana' re', o tabana' la', y xa manek rubanon, roma ri Ajaf xtucol ri nibanon queri' pa ri ruq'uisibel k'ij. )o'c'a oc quivech ri yebin can queri', roma e c'o c'a pa ri ya'al richin q'ueyilel y chupan ri ximibel richin etzelal. || || 32. Ja', xtipe c'a pa jun k'ij tok xquepabex tak k'ataj ri xtiquibij quere': Quixämpe viq'uin y pa ruq'uexel ri ipuak, 197 || #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 38# #0,8,0# xticuyutej can ri imac. || 1 33. Rix ri ix vinaki' ix itzel, ix tzakinek, y covirisan chic ri ivänima. zAchique c'a roma tok e ipaban ka chive tak k'ataj richin chi yixch'acon? zAchique cami roma tok ijalon rubaniquil ri lok'olej ruch'abel ri Dios, richin queri' xtetzelex ka ri ivänima? Vave' c'a, que'itzu' ri k'alajirisanic richin ri Dfios, roma can petenek vi ri k'ij tok checonojel c'o chi xquek'ajer. || || 34. Can kitzij vi chi ri Ajaf e ruk'alajirisan pe chinuvech nimalej y jebel tak na'oj chiquij ri xa juba' chic man nipe. Jari', chupan c'a ri k'ij tok ronojel re' xquec'ulvachitej chi'icojol. || || 35. Can kitzij vi chi yich'o iviq'uin achi'el vi ta xa ix c'o vave' viq'uin, stape' xa man ix c'o ta pe. Man riq'uin vi ri', kitzij chi ri Jesucristo ix ruc'utun can chinuvech, y yin vetaman ri nibanala'. || || 36. Vetaman c'a chi rix ninimirisala' ivi', y man e c'o ta manjun, xaxe e juba' oc, ri man niquinimirisaj ta qui', y man niquicusaj ta tziek jotol oc rajel, y man niquiben ta ri xoch'inic, ri c'axinic, ri itzel rayibel, ri okotanic, y ronojel ruvech itzel banobel. Ri ik'ataj, ja', can checonojel vi ri k'ataj e tz'ilopisan chic roma ri runimirinen ri ivänima. || || 37. Roma can kitzij vi, nipokonaj ri ipuak, y ri c'o ivi198 || || q'uin, y ri jebelilej itziak, y ri quivikobel ri ik'ataj. Janila nipokonaj c'a ronojel re' chiquivech ri meba'i', y ri e c'o nic'atzin chique, y ri yava'i', y ri pokon c'a quic'u'x. || || 38. Rix ri ix tz'il, ri xa ca'i' ipalej, ri ix tijonela' ri nic'ayij c'a ivi' roma ri achique nik'ey. zAchique c'a roma tok itz'ilopisan ri lok'olej ruk'ataj ri Dios? zAchique cami roma tok yixq'uix niq'uen ka pan ivi' ri rubi' ri Cristo? Ri vinaki' ri e c'o chuvach'ulef niquiya' ik'ij rix. Romari' tok man ninojij ta chi janila nim rejkalen ri jumul quicoten chuvech c'a ri k'axomal ri man q'uisel ta. zAchique cami roma tok queri' ibanon? || || 39. Rix xa nivik c'a ivi' riq'uin ri manek ruc'aslen. C'ari', niya' k'ij chi ri yenum, y ri e ch'anayi', y ri yava'i', y ri pokon ri quic'u'x, y ri e c'o nic'atzin chique, yek'ax pe chuvech y xa manjun nina' ta rix. zAchique roma tok queri' niben? || || 40. Ye'iben ri evan tak mac richin chi yixch'acon. Riq'uin c'ari', niben chi ri malcani' ixoki' ye'ok' chuvech ri Ajaf. Riq'uin c'a chuka' ri', niben chi ri meba'i' tak alc'uala' ye'ok' chuvech ri Ajaf chuka'. Queri' c'a niben chi ri ruquiq'uel ri quitata' y ri cachijilal niquic'utuj ak'anij chire ri Ajaf chupan ri ruvach'ulef chi tutzolij c'a ri itzel banobel pan ivi' rix. zAchique cami roma tok queri' ibanon? || || 0 41. Can kitzij vi chi ri rutzaq'uibel ri k'atoj tzij jekel chic pan ivi'. Petenek c'a ri k'ij tok rija' c'o chi xtutzolij ka pan ivi' rix ri quiquiq'uel ri chojlaxela', roma man xtucoch' ta chic ri cok'en rije'. || #COMMENT#Concatenated verses split# #0,9,1# TANAJ 9 Ri Moroni nitzijon quiq'uin ri man yeniman ta. Nuya' ri rujiquibanic chirij ri Cristo. Ri quich'abel ri Nefi'i' rubini'an ri egipcio jalatajinek. || Ri Moroni nitzijon quiq'uin ri man yeniman ta. Nuya' ri rujiquibanic chirij ri Cristo. Ri quich'abel ri Nefi'i' rubini'an ri egipcio jalatajinek. || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 39# #0,9,1# Vacami c'a, yich'o chuka' chiquij ri man yeniman ta richin ri Cristo. #0,9,2# iLa xtinimaj cami chupan ri k'ij richin ri ik'axomal? Ja ri k'ij ri' tok xtipe ri Ajaf. Ja k'ij ri' tok ri ruvach'ulef xtubol ri', achi'el c'a jun bolon vuj. Ri tak tiquiribel richin re ruvach'ulef xquech'ub roma nimalej c'aten. Ja k'ij ri' tok xquixuc'uex c'a chuvech ri Rucarne'I ri Dios. Chupan c'a ri k'ij ri', Zla c'a xtibij na cami chi manek Dios? || 3. z La c'a xtixutu j na ri Cristo, o la yixtiquir cami nitzu' apon ri Rucarne'I ri Dios? ZLa ninojij chi yixtiquir cami yixc'ase' riq'uin rija' tok can nina' vi ri imac? Nipokonatej ri ivänima roma xtinabela' ri imac, y xtinabela' chi e ixovan jumul ri rupixa'. Queri' c'a ibanon, Lla ninojij cami chi xquixquicot na richin yixc'ase' riq'uin ri Lok'olaxel ri'? || #COMMENT#VERSE PROBLEM DETECTED 40# #COMMENT#Concatenated verses split# #0,9,4# Can kitzij vi ninbij chive chi xtitij ta k'axomal vi xquix c'oje' ta riq'uin jun lok'olej y chojmilej Dios tok can ivetaman vi chi ix tz'il chuvech. Janila k'axomal xtitij ta vi queri' ibanon, chuvech c'a vi ta xa xquixc'ase' ta quiq'uin ri c'aslemal e etzelan can pa xibalbay. || c'oje' ta riq'uin jun lok'olej y chojmilej Dios tok can ivetaman vi chi ix tz'il chuvech. Janila k'axomal xtitij ta vi queri' ibanon, chuvech c'a vi ta xa xquixc'ase' ta quiq'uin ri c'aslemal e etzelan can pa xibalbay. || #0,9,5# Roma can kitzij vi chi xtitz'et chi ix ch'anay chuvech ri Dfios. Chuka' xtitz'et ri ruc'ojlemal ri Dios, y ri ruch'ajch'ojil ri Jesucristo. Jari' tok can xtutzij vi iviq'uin rix jun ruxak ri k'ak' ri man chuputajinek ta chic. #0,9,6# Roma c'ari', ivonojel rix ri man yixniman ta, quixjel c'a pe riq'uin ri Ajaf. Quixch'o ak'anij chi utzil riq'uin ri Tata'ixel pa rubi' ri Jesus, richin queri' xquixoc ch'ajch'oj, choj, jebel, y sek chupan ri nimalej y ruq'uisibel k'ij ri', roma c'a ix ch'ajon chic roma ri ruquiq'uel ri Carne'I. #0,9,7# Yich'o c'a chuka' iviq'uin rix ri nixutuj ri ruk'alajirisanic ri Dfios. Rix nibij chi xa e k'ilon can y chi manek chic k'alajirisanic, ni ta chuka' ruya'ic lok'olej rutzijol, ni lok'olej sipanic, ni ak'omanic, ni ch'oven pa jalajoj ruvech ch'abel, ni ri ruk'axaxic tak ch'abel. #0,9,8# Kitzij ninbij c'a chive chi ri nixutun quichin ronojel re', xa man retaman ta ri utzilej rutzijol ri Cristo. Kfitzij c'a chi man rutz'eton ta ruvech ri lok'olej tz'ibanic, o vi rutz'eton can, xa man k'axinek ta chuvech. #COMMENT#PAGE NUMBER 164# #FOOTNOTE#ha198#9. ZLa man nikatz'et ta ca# #COMMENT#PAGE NUMBER 199# #COMMENT#CHAPTER PROBLEM DETECTED 41# #0,9,0# mi chi ri Dios xa junan ivir, vacami y benek ruvech apon y chi riq'uin rija' manek jalatajic, ni ta chuka' rumujal ri jaloj? || 1 10. Vacami c'a, vi rix itz'ucun pa ri inojibal jun dios jalatajinek y achojiq'uin c'o vi rumujal ri jaloj, can itz'ucun vi c'a pa ri inojibal jun dios ri man ja ta jun Dfios ri nubanala' nimalej tak samaj. || || 11. Can kitzij vi c'a chi xtinc'ut c'a chuvech rix jun Dfios ri nubanala' nimalej tak samaj. Ja c'ari', ri Dios richin ri Abrahäm, richin ri Isaac, y richin ri Jacob. Can ja vi rija' ri Dfios ri tz'ucuyon ri caj y re ruvach'ulef y ronojel ri c'o chupan. || || 12. Can kitzij vi, rija' xutz'uc ri Adän. Y roma ri Adän, xpe ri rutzakinen ri vinek. Y roma c'a ri rutzakinen ri vinek, xpe ri Jesucristo. Jac'a rija' ri Tata'ixel y ri C'ajolaxel. Roma c'a ri Jesucristo, xpe ri colotajic quichin ri vinaki'. || || 13. C'a c'ari', xa roma ri quicolotajic ri vinaki' ri xban roma ri Jesucristo, rije' yec'amer c'a pe chuvech ri Ajaf. Ja', romari', checonojel ri vinaki' yecolotej pe, roma c'a ri rucamic ri Cristo ri nuben ri c'astajibel. Ri c'astajibel ri' xtuben chi xque'elesex pe chupan jun jumul varan. Chupan c'a ri varan ri', can xquec'asox vi pe conojel ri vinaki'